Ayar Eksikliği: Modern Çağın Yalnızlık Deklarasyonu

Sevgili Taner Çağlı’ya dünkü yazısı için teşekkür etmek isterim; çünkü herkesin kendi cephesinden bağırdığı bu tartışmada ben yalnızca bitmiş ilişkileri değil, birbirinin yükünü taşımaktan vazgeçmiş bir toplumun çürümesini gördüm.

Bazı cümlelere hak vermemek mümkün değil. Gerçekten de artık kimse kimsenin yükünü taşımak istemiyor; kimse kimseye ilaç olmak, nefes olmak, “geçer” diye sırtını sıvazlamak için hayatında yer açmıyor. Herkes en kusursuzun, en az zahmet çıkaranın, en çok verenin, en az yoranın peşinde. İnsanlar ilişki kurmuyor da sanki kendilerine eksiksiz bir hizmet paketi seçiyor. En küçük kusurda herkesin aklına aynı şey geliyor: Daha iyisi vardır, daha kolayı vardır, daha az yoracak biri vardır.

Ama burada durup şunu da söylemek gerekiyor: Eskisi de o kadar iyi değildi. Eski ilişkilerin içinde de susmak vardı, katlanmak vardı, kendini yok saymak vardı, mutsuzluğu kader sanmak vardı. Bir yastıkta kocamak bazen sevginin değil, çaresizliğin adıydı. Bugün ise özgürlük dediğimiz şey çoğu zaman bağ kuramamak, kimseye tahammül edememek, her şeyden sıkılmak ve yalnızlığını karakter zannetmek oldu.

Yani eski de güzel değildi, yeni de iyi değil. Hatta bazen hangisi daha berbat, onu bile yarıştırmak istemiyorum.

Bence asıl mesele şu: Ortasını bulamıyoruz. Gerçekten ortası yok. Ya birine bağımlı olmayı sevgi sanıyoruz ya da kimseye ihtiyaç duymamayı güç zannediyoruz. Ya tahammül adı altında kendimizi eziyoruz ya da en küçük kusurda insan siliyoruz. Ya ilişki içinde özgürlüğümüzü kaybediyoruz ya da yalnızlığımıza âşık olup kendimize bağımlı hâle geliyoruz.

Peki insan hem özgür hem bağlı, hem kendi hem birinin yanında, hem mutlu hem sahici olamaz mı?

Bence olabilir. Ama biz artık yalnızca birine sevgili olmayı değil, genel olarak insan olmayı bilmiyoruz. Tahammülü ezilmek, bağlılığı tutsaklık, fedakârlığı aptallık, sadakati de seçenek azlığı sanıyoruz. Sonra adına özgürlük deyip sevgiliden, dosttan, aileden, komşudan, akrabadan ilk virajda çıkıyoruz.

Oysa tahammül etmek, kendinden vazgeçmek değildir. Karşındakinin öfkesine boyun eğmeden, onun öfkesinin altında ezilmeden, gerekirse yanına oturup derdine birlikte sövebilmektir. Bu bazen sevgiliye, bazen dosta, bazen annene, babana, kardeşine, komşuna, yıllardır tanıdığın bir akrabana gösterilir. “Haklısın” demeden yanında kalabilmek, “haksızsın” derken onu bütünüyle hayatından silmemektir.

Tamir etmek, yalnızca kırılmış bir ilişkiyi eski hâline getirmeye çalışmak değildir. Çünkü bazı dostluklar, bazı aile bağları, bazı komşuluklar, bazı insanlar kırıldıktan sonra eskisi gibi olmaz; zaten olmak zorunda da değildir. Mesele çatlağı saklamak değil, nereden kırıldığını anlamaktır. Belki de o çatlaktan utanmak yerine onu bir sanat eserine çevirmektir. Her yara kapatılmaz; bazı yaralar ilişkinin değil, insanın karakterini gösterir.

Tadil olmak, birini kendi zevkine göre yeniden döşemek hiç değildir. Bir insanın duvarlarını yıkıp yerine kendi duvarlarını örmek sevgi değil, işgaldir. Bu ister sevgiliniz ister çocuğunuz ister arkadaşınız ister anne babanız olsun, değişmez. Tadil olmak; o kendini yeniden kurarken yanında durmak, çiviyi nereye çakacağına karışmadan gerektiğinde çekici uzatmaktır. Pencerelerini zorla açmak değil, karanlıkta kaldığında ışığın nereden girebileceğini hatırlatmaktır.

Bir dostun yanında rol yapmak zorunda kalmaması, bir çocuğun eve geldiğinde korkmaması, bir annenin ya da babanın yargılanmadan konuşabilmesi, bir komşunun kapını çekinmeden çalabilmesi, bir akrabanın her cümlesini ölçüp biçmeden kendisi olabilmesi ise; sadece bir başın ihtiyacı olan omuzdan öte, bambaşka bir cesaret gerektirir. Tatil olmak, birinin hayatından kaçacağı yer değil; hayatın bütün gürültüsünden sonra tetikte durmak zorunda kalmadığı yer olmak demektir.

İnsan hem özgür hem bağlı olabilir. Ama bunun için bağın tasma olmadığını, özgürlüğün de herkesi terk edip yalnız kalmak olmadığını anlaması gerekir. Sevgi yalnızca romantik bir duygu değildir. Bazen bir dostu dinlemek, bazen yaşlanan bir ebeveyne sabretmek, bazen çocuğunuzun hatasını kişiliğine çevirmemek, bazen komşunuzun derdine kapı aralamak, bazen akrabanızla her konuda anlaşmadan da insan kalabilmektir.

Sahici ilişki, iki insanın birbirini tüketmesi değildir. Birbirinin yükünü taşırken kendi omurgasını kaybetmemesidir. Ne her şeye katlanmaktır ne de ilk kusurda kapıyı çarpıp gitmek. Asıl maharet, kusurun karşısında kalabilmek; ezilmeden, ezmeden, kaçmadan ve karşısındakini düzeltilecek bir arıza gibi görmeden ilişki kurabilmektir.

Çünkü kusursuz sevgili olmadığı gibi kusursuz dost, kusursuz anne, kusursuz baba, kusursuz evlat, kusursuz komşu ve kusursuz akraba da yoktur. Sadece kusuruyla ne yaptığı belli olan insan vardır.

Ve galiba çağımızın asıl meselesi sevgisizlikten de önce budur; artık kimsenin kimseye tahammülü kalmadı. Herkes anlaşılmak istiyor ama anlamaya yanaşmıyor. Herkes görülmek istiyor ama kimse karşısındakine bakmıyor. Herkes yanında birini arıyor ama kimse kimsenin yanında gerçekten durmak istemiyor.

Belki de bu yüzden artık yalnızlık sadece insan eksikliği değil; ayar eksikliği. Sevginin, özgürlüğün, tahammülün, sınırın ve sadakatin ortasını kaybettik.

Ve dahası da var; “Neden yalnızız?” sorusuna “Çünkü yükler çok fazla, kimse kimsenin yükünü taşımak istemiyor” demiş sevgili Taner. Ve fakat bence daha doğrusu şu: Kimse kimsenin aptallığını, karmaşasını, dağınıklığını, görgüsüzlüğünü ve sahicilikten kopmuş hâlini taşımak istemiyor.

İnsanın insana güvenebildiği, bir kalbin kirlenmeden kalabildiği, bir sözün hâlâ ağırlık taşıdığı zamanlar çoktan geride kalmış gibi. Bu yüzden gelecek neslin en büyük serveti, hesabında duran rakamlar değil; içinde saklayabildiği temiz duygu, sahici niyet, sadakat ve utanma duygusu olacak. Çünkü bu çağda en pahalı şey artık altın değil, kirlenmemiş bir kalp.

Yalnızlık, baş edilmesi gereken bir sanat; kabul. Ama yalnızca onu kaliteli bir şekilde kucaklayabilen için. Çünkü yalnızlık esasen bir kaçış değil, bir arınma biçimi. İnsan, büyük bir aptallığın ve kalabalık bir sürünün parçası olmaktansa kendi yalnızlığına çekilmeyi, diğerlerine nazaran başkalaşmayı ve ayrışmayı tercih edebilir. Ben de çoğu zaman bunu tercih ediyorum.

Ama gözlemlediğim şey şu; bugünlerde yalnızlık artık yalnızca kişisel bir tercih değil, devasa bir toplumsal mesele hâline geldi. Herkes yalnız. Herkes yalnızlıktan son derece şikayetçi… Ve evet, yine de herkes yalnız.

İşte tam bu noktada, baş edemediğimiz bu boşluğu uyuşturmak için devreye çağımızın en sinsi tuzağı giriyor: dopamin bağımlılığı.

Bu dijital uyuşma hâli korkunç bir şekilde hepimizi, öyle ya da böyle ele geçirdi. Şimdilik bunun etkisini yalnızca dikkatimizin dağılması, algımızın zayıflaması ve öğrenme yeteneğimizin körelmesi olarak tanımlıyoruz. Ama bence bu işin sadece başlangıcı. Sürekli ekranlara bakmaktan ötürü yeni göz hastalıkları, durmaksızın uyarılmaya alışan beyinde yepyeni zihinsel sorunlar kapıda. Bedende ise boyun eğriliği, parmak kasılmaları, göz seğirmeleri ve omuz kamburluğu gibi deformasyonlar çoktan sıradanlaştı. Belki de bugün yaşadığımız bu arazlar, yüz yıl sonra değişecek olan bedenimizin ilk tepkileri, ön hastalıkları. Çünkü yalnızca zamanımız değil; beynimizi kullanma kapasitemiz, algı gücümüz, ayık kalma eşiğimiz ve bizzat dikkatimizin kendisi amansız bir değişimin etkisi altında.

İnternet ve teknoloji bizi hayal edemeyeceğimiz kadar hızlı ve şiddetli bir biçimde çevreledi. Bugüne kadarki hiçbir insanlık buluşu, hiçbir reform bizi bu kadar kısa sürede hem sınırsız imkânlara hem de zamanı böylesine fütursuzca tüketmeye sürüklememişti. Tarihte her değişim zaman alırdı; hayatımıza girmesi ve sindirilmesi sancılı bir süreç gerektirirdi. Ancak internet tüm bu kuralları yıktı ve neredeyse damdan düşer gibi hayatımıza dâhil oldu. “Yaşamımızı kolaylaştıracak, teknoloji sayesinde kendimize daha çok vakit ayırabileceğiz” diyerek becerilerimizi de hayatımızı da bile isteye bu ekrana teslim ettik.

Sonuç ortada: Eskisi gibi çocuklar sokaklarda oynamıyor. Elbette bunda bozulan demografik yapının ve güvensizleşen sokakların payı var. Ancak asıl kayıp ruhumuzda yaşandı. Eski akşam sohbetleri, mahalle oturmaları, piknikler, komşuluklar ve o sıcak sosyal alışkanlıklar artık yok.

Bugün kimse kimseyi gerçekten beğenmiyor. Herkes okuduğu her bilgiye körü körüne inanıyor ama aynı zamanda herkes her konuda uzman. İnsanlar yaşamadıkları hayatları yaşıyormuş gibi sosyal ekranlarında bitmek bilmeyen bir gösteri sunuyor; fütursuzca özelini sergiliyor. Kaliteli yalnızlığı arzulayanların tam zıddı bir uçta, “doğallık” kisvesi altında absürt bir mizahla kendi cehaletini üretenler var. İşin acı tarafı, o kaliteli yalnızlığında boğulanlar da kaydıra, tıklaya, izleye bu absürtlükleri adeta birer fenomene dönüştürüyor.

Agora Bilim Pazarı

Levenhuk Blitz 70 PLUS Teleskop

Levenhuk Blitz 70 PLUS akromatik yansıtıcı, başlangıç seviyesindeki astronomlar için ideal bir seçimdir. Uyduları ile birlikte Güneş Sistemi'ndeki gezegenleri, …

Devamını Göster

₺23.990,00

Satın Al Tüm Ürünler

Etik yok. Özel alana itina yok. Ahlak yerlerde, eğitim zayıf. Mizah ise kara mizahın da ötesinde, empatiden yoksun bir alaycılığa evrildi. Yasak yok, sınır yok, düzen yok. Üstelik biz istemesek de algoritmalar tüm bu yozlaşmayı gözümüzün içine sokuyor. Sonuç; yalnız, duyarsız ve değerli olanın hiçe sayıldığı umarsız nesiller.

İlişkilerin böylesine tekdüze ve sığ olmasının sebebi de bu. Kimse güvenilir değil, kimse bir diğeriyle gerçekten temasa geçmiyor. İnsanlar ya tek gecelik ilişkiler döngüsünde yoruluyor ya da kedisine, köpeğine sarılıp "hiç gecelik" ilişkiler fanusuna hapsoluyor. Herkes kendini mükemmel sandığı için, hep en mükemmelini hak ettiğine inanıyor. Karşısındakine bir "insan" ya da "yol arkadaşı" ihtimaliyle değil, anlık dürtülerini boşaltabileceği bir aparat gözüyle bakıyor. Ne yazık ki durum, her iki cinsiyet için de çoğu zaman alenen böyle.

Sokaklardaki kavganın, bitmek bilmeyen öfkenin, görgüsüzlüğün ve şiddetin temelinde de bu devasa yalnızlık var. Çünkü o dijital bağımlılıklar bizi öylesine hissizleştirdi ki, iç dünyamızda kopan fırtınalarla baş edemez hâle geldik. Beynimiz, kalbimiz ve benliğimiz sürekli çatışıyor. Bu koca çatışmanın dışavurumu da öfke, şiddet, kabalık ve derin bir duyarsızlık olarak ortaya çıkıyor.

Kimse bu gidişata dur diyemiyor, çünkü kimse nereden başlayacağını bilmiyor. Dahası, bu vurdumduymazlık, en korkunç olayları bile ekranı kaydırıp geçeceğimiz sıradan bir etkinlikmiş gibi algılamamıza neden oluyor. Kötülüğe ve yozlaşmaya “itiraz etmek” yerine sessizce baş çevirmemiz gerektiği hissi, usulca benliğimize kodlanıyor.

Farkında mıyız bilmiyorum ama hepimiz algoritmanın yönlendirdiği organik robotlara dönüştük. İşe gidiyoruz, eve geliyoruz, yemek yiyoruz, uyuyoruz ve ertesi gün o çarka tekrar giriyoruz. Tüm bu süre zarfında, mecbur kalmadıkça birbirimizin gözüne bakmaktansa ekranlara bakmayı tercih ediyoruz. Başka hiçbir amacımız, hiçbir derin emelimiz yokmuş gibi… Herkes yalnızca kendi en güçlü, en moda, en maskeli hâlini önemsiyor.

Bu yüzden yalnızlık artık yalnızca insan eksikliği değil. Dikkat eksikliği, temas eksikliği, güven eksikliği, sahicilik eksikliği ve anlam eksikliği.

Ve belki de bu çağın en büyük yoksulluğu para değil; temiz duygu yoksulluğu.

Bütün bu gürültünün, tahammülsüzlüğün ve bitmek bilmeyen uyarılma hâlinin içinde geriye tek bir soru kalıyor: Peki biz ne yapacağız? Cevap, o unuttuğumuz "ayarı" yeniden bulmakta gizli. Ne herkesi hayatımızdan silip kendi kusursuz yalnızlığımızda boğulmak ne de her zorlukta kendimizi ezdirmek... Asıl mesele, ruhumuzun zayıflayan kaslarını yeniden eğitebilmekte. Bir dostun suskunluğuna beklentisizce eşlik edecek sabrı göstermekte, ekrana bakmadan geçirilen on dakikanın sessizliğinde kendi iç sesimizle yeniden tanışabilmekte.

Dünyanın yozlaştıran hızına dur diyemeyebiliriz ama yavaşlamanın, sabretmenin ve beklemenin erdemini yeniden kuşanabiliriz. Çünkü ne kadar unutursak unutalım; temiz bir duygu, en çok sessizlikte, emekte ve şefkatle mayalanır.