120 Milyon Yıllık Kuş Fosilinde İlk Kez Akciğer Gözlemlendi!

120 Milyon Yıllık Kuş Fosilinde İlk Kez Akciğer Gözlemlendi!
3 dakika
6,772 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Keşfedilen fosil kaydındaki akciğer izleri.
Keşfedilen fosil kaydındaki akciğer izleri.
Vertebra Paleontology

Bir canlının fosil olabilmesinin doğada ne kadar zor olduğunu tahmin ediyorsunuzdur. Akciğer gibi yumuşak dokuların doğrudan veya dolaylı korunması ise çok daha düşük bir olasılıkla gerçekleşiyor. Ancak bir şeyin "son derece düşük bir olasılık" olması, "gerçekleşmesi mümkün değil" anlamına gelmez. Hatta bu yeni keşfedilen kuş fosilinde bulunan akciğerler, fosilleşmiş ilk yumuşak doku örneği de değil! 1998’de İtalya’da yavru bir Scipionyx samniticus türü tanımlanmıştı. Örneği çok değerli kılan, içerisinde yumuşak dokunun (bağırsak, kas, karaciğer vb) dahi yeterince korunmuş olmasıydı! Hatta timus (lenfoid organ) ve bağırsağındaki bazı besinler bile gözlemlenebilmişti.



Geçtiğimiz günlerde keşfedilen 120 milyon yıllık kuş, Archaeorhynchus spathula adında bir tür ve Euornithes (Gerçek Kuşlar) taksonunda bulunuyor. Bu fosil kaydı sayesinde ilk defa Mezozoik Zaman'a ait bir kuş akciğerinin izleri gözlendi! Günümüz kuşları, yüksek irtifada uçuş için yeterli oksijeni sağlayabilecek biçimde seçilim göstermiş pulmoner (akciğer) adaptasyonlara sahiptirler. İşte bu fosil sayesinde, ilkin ornithuromorph kuşlarda söz konusu karakteristik özellikler muhteşem bir şekilde gözler önüne seriliyor. Çünkü oksijen kullanan omurgalılar arasında solunum sistemi en verimli olan canlılar bariz şekilde kuşlardır. Memeliler sadece iki yönlü solunum gerçekleştirdiklerinden, giren ve çıkan gazlar karışabiliyor. Fakat kuşlarda, hava keseleri sayesinde uçuş sırasında tek yönlü solunum gerçekleşiyor. Dolayısıyla daha verimli bir şekilde oksijen alışverişi gerçekleştirebiliyorlar. Öyle ki, kuşlar soluk verirken (ekspirasyon) bile hava keseleri sayesinde oksijen alabilirler.

Reklamı Kapat

Kabaca kuşlardaki solunum fizyolojisi.
Kabaca kuşlardaki solunum fizyolojisi.
Aves Study Guide

Taramalı elektron mikroskobu (SEM) kullanarak bulunan fosilin akciğer bölgesinden 12 farklı örnek incelendi. Bu örnekler arasında parabronş ve akciğerde özelleşmiş parankim dokuları tespit edildi. Parabronşlar, kuşlara özgü olan ve kılcal damarlar arasında gaz alışverişi sağlayan ufak hava boşluklarıdır. Tek yönlü hava akışı sağlayarak akciğere oksijen sağlarlar. Anatomide parankim dokusu ise organın işlev gören dokusu demektir. Kim bilir; belki de bu adaptasyonlar sayesinde 66 milyon yıl önceki Kretase/Tersiyer (K/T) yok oluşundan sağ çıkabildiler. Unutmamak gerekir ki bütün dinozorların nesli 65 milyon yıl önce tükenmedi! Sadece non-avian dinozorlar yok oldu; avian dinozorlar (yani kuşlar) ile her gün sokakta karşılaşıyoruz! Çünkü kuşlar, doğrudan theropod atalarından ayrılan bir grup avian dinozordur. Gerçi avian dinozorlar (kuşlar) bu yok oluştan etkilenmedi değil; onların bile büyük bir kısmı yok oldu. Örneğin Enantiornithes (Karşıt Kuşlar) olarak bilinen takson, günümüz kuşlar ile morfolojik ve ekolojik olarak son derece benzerlik gösterse de nesillerini devam ettiremediler. Ama neyse ki hepsi yok olmadı. Böylece dinozorların canlı kanlı örneklerini hayatlarımızda görmeye devam edebiliyoruz.

Kuş akciğerinin ufak bir histolojik görüntüsü.
Kuş akciğerinin ufak bir histolojik görüntüsü.
Arizona Ornithology

Keşfedilen yeni tür, aynı zamanda gerçek gaga barındırdığı bilinen ilkin kuşlardan biri. Yani günümüz kuşlarının soyağacına ulaşacak olan atasal form. Şimdiye kadar bu türe ait 5 iyi korunmuş örnek elde edildi. Hatta 2005'te keşfedilen müthiş korunmuş örnekte, midenin içindeki gastrolitler (mide taşları) bile izlenebilmişti. Kuş tarafından hayattayken yutulan bu mide taşları, dişleri bulunmayan ilkin kuşların bitki ağırlıklı besinleri sindirmesine yardımcı olduğu düşünülüyor. Zira bu davranışı günümüzde sergileyen birçok sürüngen ve kuş türü mevcut. Zaten bilim felsefesinin kalbinde yer alan uniformitariyanizm ilkesine göre, "Şimdiki zaman, geçmişin anahtarıdır." Yani günümüzdeki olaylara bakarak, tarihte de benzer veya aynı şekilde gerçekleştiği ve gelecekte de benzer şekilde gerçekleşebileceği hakkında fikir beyan edebiliriz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Xiaoli Wang, Jingmai K. O’Connor, et al. (2018). Archaeorhynchus Preserving Significant Soft Tissue Including Probable Fossilized Lungs. PNAS, sf: 10-1073. | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Archaeorhynchus. (28 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 28 Ekim 2018. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Michelle Starr. Scientists Have Found What They Think Are Incredibly Preserved 120 Million-Year-Old Bird Lungs. (28 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 28 Ekim 2018. Alındığı Yer: Science Alert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/07/2021 06:17:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7436

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Cinsellik Araştırmaları
Ahlak
Deprem
Evrim Kuramı
Kütleçekimi
Bilim Tarihi
Astronomi
Küresel Salgın
Yıl
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Sağlık Bakanlığı
Teori
Toplumsal Cinsiyet
Işık Hızı
Evrimsel Antropoloji
Duygu
Ağız
Çeşitlilik
Göz
Evrimleşme
Yemek
Oyun Teorisi
Hızlı
Elektrik
İspat Yükü
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın