Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

120 Milyon Yıllık Kuş Fosilinde İlk Kez Akciğer Gözlemlendi!

120 Milyon Yıllık Kuş Fosilinde İlk Kez Akciğer Gözlemlendi!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Keşfedilen fosil kaydındaki akciğer izleri.
Keşfedilen fosil kaydındaki akciğer izleri.
Vertebra Paleontology

Bir canlının fosil olabilmesinin doğada ne kadar zor olduğunu tahmin ediyorsunuzdur. Akciğer gibi yumuşak dokuların doğrudan veya dolaylı korunması ise çok daha düşük bir olasılıkla gerçekleşiyor. Ancak bir şeyin "son derece düşük bir olasılık" olması, "gerçekleşmesi mümkün değil" anlamına gelmez. Hatta bu yeni keşfedilen kuş fosilinde bulunan akciğerler, fosilleşmiş ilk yumuşak doku örneği de değil! 1998’de İtalya’da yavru bir Scipionyx samniticus türü tanımlanmıştı. Örneği çok değerli kılan, içerisinde yumuşak dokunun (bağırsak, kas, karaciğer vb) dahi yeterince korunmuş olmasıydı! Hatta timus (lenfoid organ) ve bağırsağındaki bazı besinler bile gözlemlenebilmişti.



Geçtiğimiz günlerde keşfedilen 120 milyon yıllık kuş, Archaeorhynchus spathula adında bir tür ve Euornithes (Gerçek Kuşlar) taksonunda bulunuyor. Bu fosil kaydı sayesinde ilk defa Mezozoik Zaman'a ait bir kuş akciğerinin izleri gözlendi! Günümüz kuşları, yüksek irtifada uçuş için yeterli oksijeni sağlayabilecek biçimde seçilim göstermiş pulmoner (akciğer) adaptasyonlara sahiptirler. İşte bu fosil sayesinde, ilkin ornithuromorph kuşlarda söz konusu karakteristik özellikler muhteşem bir şekilde gözler önüne seriliyor. Çünkü oksijen kullanan omurgalılar arasında solunum sistemi en verimli olan canlılar bariz şekilde kuşlardır. Memeliler sadece iki yönlü solunum gerçekleştirdiklerinden, giren ve çıkan gazlar karışabiliyor. Fakat kuşlarda, hava keseleri sayesinde uçuş sırasında tek yönlü solunum gerçekleşiyor. Dolayısıyla daha verimli bir şekilde oksijen alışverişi gerçekleştirebiliyorlar. Öyle ki, kuşlar soluk verirken (ekspirasyon) bile hava keseleri sayesinde oksijen alabilirler.

Kabaca kuşlardaki solunum fizyolojisi.
Kabaca kuşlardaki solunum fizyolojisi.
Aves Study Guide

Taramalı elektron mikroskobu (SEM) kullanarak bulunan fosilin akciğer bölgesinden 12 farklı örnek incelendi. Bu örnekler arasında parabronş ve akciğerde özelleşmiş parankim dokuları tespit edildi. Parabronşlar, kuşlara özgü olan ve kılcal damarlar arasında gaz alışverişi sağlayan ufak hava boşluklarıdır. Tek yönlü hava akışı sağlayarak akciğere oksijen sağlarlar. Anatomide parankim dokusu ise organın işlev gören dokusu demektir. Kim bilir; belki de bu adaptasyonlar sayesinde 66 milyon yıl önceki Kretase/Tersiyer (K/T) yok oluşundan sağ çıkabildiler. Unutmamak gerekir ki bütün dinozorların nesli 65 milyon yıl önce tükenmedi! Sadece non-avian dinozorlar yok oldu; avian dinozorlar (yani kuşlar) ile her gün sokakta karşılaşıyoruz! Çünkü kuşlar, doğrudan theropod atalarından ayrılan bir grup avian dinozordur. Gerçi avian dinozorlar (kuşlar) bu yok oluştan etkilenmedi değil; onların bile büyük bir kısmı yok oldu. Örneğin Enantiornithes (Karşıt Kuşlar) olarak bilinen takson, günümüz kuşlar ile morfolojik ve ekolojik olarak son derece benzerlik gösterse de nesillerini devam ettiremediler. Ama neyse ki hepsi yok olmadı. Böylece dinozorların canlı kanlı örneklerini hayatlarımızda görmeye devam edebiliyoruz.

Kuş akciğerinin ufak bir histolojik görüntüsü.
Kuş akciğerinin ufak bir histolojik görüntüsü.
Arizona Ornithology

Keşfedilen yeni tür, aynı zamanda gerçek gaga barındırdığı bilinen ilkin kuşlardan biri. Yani günümüz kuşlarının soyağacına ulaşacak olan atasal form. Şimdiye kadar bu türe ait 5 iyi korunmuş örnek elde edildi. Hatta 2005'te keşfedilen müthiş korunmuş örnekte, midenin içindeki gastrolitler (mide taşları) bile izlenebilmişti. Kuş tarafından hayattayken yutulan bu mide taşları, dişleri bulunmayan ilkin kuşların bitki ağırlıklı besinleri sindirmesine yardımcı olduğu düşünülüyor. Zira bu davranışı günümüzde sergileyen birçok sürüngen ve kuş türü mevcut. Zaten bilim felsefesinin kalbinde yer alan uniformitariyanizm ilkesine göre, "Şimdiki zaman, geçmişin anahtarıdır." Yani günümüzdeki olaylara bakarak, tarihte de benzer veya aynı şekilde gerçekleştiği ve gelecekte de benzer şekilde gerçekleşebileceği hakkında fikir beyan edebiliriz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Xiaoli Wang, Jingmai K. O’Connor, et al. (2018). Archaeorhynchus Preserving Significant Soft Tissue Including Probable Fossilized Lungs. PNAS, sf: 10-1073. | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Archaeorhynchus. (28 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 28 Ekim 2018. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Michelle Starr. Scientists Have Found What They Think Are Incredibly Preserved 120 Million-Year-Old Bird Lungs. (28 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 28 Ekim 2018. Alındığı Yer: Science Alert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/10/2020 23:23:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7436

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Molekül
Savunma
Doğa Gözlemleri
Mitler Ve Gerçekler
Abd
Epidemik
Hastalık Kataloğu
Coronavirus
Eşcinsellik
Davranış
Balina
Karanlık Enerji
Evrim Ağacı Duyurusu
Uyku
Beslenme Bilimi
İspat
Tekillik
Fare
Sağlık Bakanlığı
Afrika
Genetik
Protein
Evrimsel
Sinaps
Metabolizma
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Anlamadığınız bilim size sihir gibi gelir.”
Christopher Moore
Geri Bildirim Gönder