Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Yaz/Kış Saati Uygulamasının Anlamlı Hiçbir Faydası Yok! Bu Antik Uygulamayı Dünya Çapında Sonlandırmanın Vakti Geldi de Geçiyor!

Yaz/Kış Saati Uygulamasının Anlamlı Hiçbir Faydası Yok! Bu Antik Uygulamayı Dünya Çapında Sonlandırmanın Vakti Geldi de Geçiyor! Wallpaper Mania
10 dakika
30,126
  • Coğrafya

Birçoğumuzun saatlerin ileri ya da geri alınacağı gün eğer ki bir toplantıya, buluşmaya gidecekse ya da belirli bir saatte iş yapacaksa, diğer kişilerin saatin değişiminden haberi var mı, yok mu endişesi çektiği olmuştur. Bunun haricinde birçokları için saat uygulaması, senede bir gün 1 saat fazla uyku, bir gün 1 saat eksik uyku anlamına gelir. İyi ama bu uygulama gerçekten işe yarıyor mu? The Atlantic dergisinin buna yanıtı çok net:

Saatlerle oynamak son derece müsriftir, gereksizdir ve hatta tehlikelidir!

Bu uygulama, ilk olarak 1784 yılında Amerikalı Benjamin Franklin tarafından önerilmiştir. The Journal of Paris isimli bir derginin editörüne esprili bir şekilde yazdığı bir mektupta, yaz aylarında erken kalkmanın mum tüketimini azaltacağını söylemiş ve ne kadar kâr edilebileceğini hesaplamıştır.[1], [2] Sonrasında, 1895 senesinde, Yeni Zelandalı böcekbilimci ve astronom George Vernon Hudson, saatleri gün doğumu ve batımına bağlı olarak her bahar/güz döneminde 2 saat ileri/geri almanın, ülkelere daha verimli ve fazla çalışma imkanı vereceğini, böylece üretim payını arttıracağını ileri sürmüştür. Niyeti, bu sayede böcek toplamaya daha fazla gün ışığı kalmasıydı.

Bu Reklamı Kapat

İlk başta kimse Hudson'ın bu fikrini pek umursamadıysa da, ilk olarak 1908 yılında Kanada'nın Ontario eyaletindeki Port Arthur kentinde bu uygulama devreye sokulmuştur.[3], [4] 30 Nisan 1916'daysa Almanya İmparatorluğu ve Avusturya-Macaristan bu uygulamayı devreye sokmuştur. Böylece savaş zamanında gün ışığından daha fazla faydalanabilmek amaçlanmıştır.

O zamandan sonra birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülke, bu uygulamayı devreye sokmuştur. Uygulamaya ekvatora veya kutuplara yakın ülkelerde (veya ülkelerin bu uçlara yakın bölge ve şehirlerinde) daha nadir rastlanmaktadır; çünkü ekvatorda gündüz ile gece arasındaki fark yok denecek kadar azdır. Kutuplardaysa gündüz ile gece süreleri yıl boyunca çok ciddi bir şekilde değişmektedir ve sadece 1 saatlik ileri/geri hareketin dikkate değer hiçbir etkisi olmayacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Fotoğrafta, yaz/kış saati uygulamasını yapan ve yapmayan ülkeler gözükmektedir. Mavi olanlar kuzey yarımküreye göre uygulayanlar, turuncu olanlar güney yarımküreye göre uygulayanlar, açık gri olanlar eskiden kullanıp artık bu uygulamadan vazgeçenler, koyu gri olanlar ise bunu asla uygulamamış olanlardır.
Fotoğrafta, yaz/kış saati uygulamasını yapan ve yapmayan ülkeler gözükmektedir. Mavi olanlar kuzey yarımküreye göre uygulayanlar, turuncu olanlar güney yarımküreye göre uygulayanlar, açık gri olanlar eskiden kullanıp artık bu uygulamadan vazgeçenler, koyu gri olanlar ise bunu asla uygulamamış olanlardır.
Wikipedia

Saatleri İleri ve Geri Almanın Mantığı Ne?

Sanayileşmiş toplumlarda günlük faaliyetler genellikle sabit saatlerde yapılmaktadır. Bu saatler, insanların işe veya okula başladıkları zamanı ve işten/okuldan çıktıkları zamanı belirler. Aynı zamanda trafiğin ne zaman yoğun olacağını, toplu taşımanın ne sıklıkla bir yerden bir yere gideceğini, vb. sistemleri de düzenler.[5]

Buna karşılık tarım toplumlarında günlük rutinler genellikle gün ışığının uzunluğuna bağlı olarak belirlenir. Bu süre, Güneş'in gökyüzündeki konumuna bağlı olarak yıl içinde düzenli olarak değişir. Örneğin kuzey tropiğin kuzeyi ve güney tropiğin güneyindeki bölgelerde günler yazları daha uzun, kışları daha kısadır. Ekvatordan uzaklaştıkça bu süre farkı da artar.

Bir ülkenin tüm vatandaşları ve kurumları eş zamanlı olarak saatlerini 1 saat ileri aldığında, standart zamanda olağa nazaran 1 saat daha erken uyanırlar. Bu sayede günlük rutinlerine Güneş'in henüz doğmadığı (veya daha yeni doğduğu) bir noktada başlarlar ve daha erken bitirirler; böylece Güneş henüz batmamış veya daha yeni batmış olur. Ancak (örneğin kuzey yarımkürede) kışın günler daha kısa olmaya başladığında saatler geri alınmazsa, bu 1 saatlik fark gündüz ile "makul saatler" arasında uyumsuzluğa neden olmaya başlar. Bu nedenle kışları saatler 1 saat geri alınır. Böylece günün daha geç doğduğu zamanlarda, henüz gün ağarmamışken kişiler de uyumaya devam ederler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunu şöyle de düşünebilirsiniz: Birçok toplumda iş saatleri sabah 9 ile akşam 5 arasında olacak şekilde düzenlenmiştir. İnsanların uyandıktan sonra işyerleri ve okullarına gitmelerinin 1-2 saat alacağı varsayılırsa, saat 9'un Güneş'in doğmasından 2 saat kadar sonrasına denk gelmesi avantajlı olacaktır. Kışın gün daha geç ağardığı ve daha erken battığı için, saati geri aldığımızda Güneş'in doğmasına daha çok süre tanımış gibi oluruz. Böylece uyandığımızda Güneş de yakın geçmişte doğmuş veya o anda doğmakta olur. Ama yazları Güneş daha erken doğduğu için, saatlerimizi ileri alarak onun doğumunu yakalamış oluruz. Böylece saatlerimiz, mevsimsel değişimleri takip etmiş olur.

Ancak bu uygulamanın gündüzleri olanın tam tersi etkisi geceleri yaşanmaktadır: Saatlerin ileri alındığı günlerde Güneş daha erken batmaya başladığında akşam karanlığı daha erken bir saatte gelmektedir. Benzer şekilde saatlerin geri alındığı kış günlerinde, günlerin uzamaya başlamasıyla birlikte akşam saatleri ile Güneş arasında bir uyumsuzluk baş göstermektedir. Buna bağlı olarak daha "düzgün" bir saatte işe/okula giden kişiler, daha karanlık saatlerde işten/okuldan dönebilmektedirler. Yaz/kış saati uygulaması olmadığındaysa yılın belli zamanlarında gündoğumu ile saatler örtüşmektedir, diğer zamanlarındaysa günbatımı ile saatler örtüşmektedir. Bu bakımdan, iki uygulama arasında pratik çok bir fark olmadığı söylenebilir - ki az sonra akademik çalışmalardan da göreceğimiz üzere, gerçekten de medeniyetimizin işleyişi ve gündelik yaşam üzerinde yaz/kış saatinin etkisi yok denecek kadar azdır; hatta faydasından çok zararı olduğunu gösteren izler vardır.

Türkiye'de Yaz/Kış Saati Uygulaması

Yaz/kış saatini uygulayan ülkelerin neredeyse hepsinde olduğu gibi, Türkiye'de de bu yöntemin işe yarar olup olmadığı tartışma konusu olmuştur. Bu nedenle uygulamaya dahil olan çoğu ülkede aralıklarla uygulama sonlandırılmış ve yeniden devreye sokulmuştur. Örneğin Türkiye Cumhuriyeti bu uygulamayı 1916'da 1 sene boyunca, 1920-1922, 1924-1925, 1940-1942, 1945-1951, 1962, 1964, 1970-1983 ve 1985-2016 yılları arasında uygulamış, arada kalan diğer yıllarda uygulamamıştır. Ülkemizde yaz/kış saati uygulaması son olarak 27 Mart 2016 günü kaldırılmış ve artık o gün bugündür uygulanmamaktadır.

Az sonra göreceğimiz üzere, aslen büyük oranda etkisiz ve hatta zararlı olsa da, uygulamanın belli faydaları da bulunduğu için, kaldırılması da, uygulanması gibi tartışmalara neden olmaktadır. Alınan kararların türü de tartışmaları etkileyebilmektedir: Örneğin saatin sabitleneceği meridyeni kabaca Kocaeli, Bilecik, Kütahya, Burdur ve Antalya'dan geçen 30o doğu meridyeni seçmek yerine, Türkiye'nin doğu sınırlarının bile dışında kalan 45o doğu meridyeni seçmek büyük ihtimalle hatalı bir karar oldu. Öte yandan Türkiye, yaz/kış saati uygulaması süresince de yılın zaten 12 ayının 7'sinde, 45o doğu meridyenini temel alan UTC+3 saatini ("yaz saati"ni) kullanıyordu. Yani diğer meridyen seçilseydi, şu anda yaz/kış saatinin uygulanmıyor olmasından kaynaklandığı iddia edilen sorunlar 2 ay fazladan yaşanacaktı.

Türkiye'de eskiden uygulanan yaz ve kış saatlerinin dayandığı meridyenler.
Türkiye'de eskiden uygulanan yaz ve kış saatlerinin dayandığı meridyenler.
Vikipedi

Türkiye'nin aldığı kararda yapılabilecek bir iyileştirme, nüfusun daha büyük bir kısmının sabit saate daha kolay alışması için 30o doğu meridyenini sabitlemek olabilir. Bunun haricinde, karara alışmak her ne kadar zaman alsa da ve her ne kadar sabahları karanlıkta işe/okula gitmeyi gerektiriyor olsa da (ve buna alışmak gerekiyor olsa da), uzun vadede sabit saat uygulamasının saatleri değiştirmekten daha faydalı olduğu söylenebilir. Bir sonraki kısımda, bu konudaki verilere bakacağız.

Bu Reklamı Kapat

Yaz/Kış Saati Uygulaması İşe Yarıyor Mu?

Yaz/Kış saati uygulamasının yarattığı sorunlar çok uzun süredir tartışılmaktadır. Bu uygulama, sadece zaman takibini zorlaştırmakla kalmamaktadır; aynı zamanda seyahatleri, fatura işlemlerini, kayıt tutulma süreçlerini olumsuz etkilemektedir; dahası, tıbbi cihazların, ağır ekipmanların, yüksek teknolojik cihazların ve bilgisayarlarını çalışmasını bozabilmektedir ve tabii ki, uyku döngüsünün sapmasına neden olmaktadır.

Enerji Üzerindeki Etkileri

Bu konudaki araştırmaların ezici bir çoğunluğu, saat uygulamasının sıklıkla hiçbir işe yaramadığını, yarasa bile bunun önemsenmeyecek kadar küçük olduğunu, hatta kimi zaman beklenmedik olumsuzlukların etkisinin bir araya gelmesi nedeniyle, bu ufak faydanın da ortadan kalkarak zarara dönüştüğünü göstermektedir. Bu konuda yapılan çalışmaları şu şekilde sıralamak mümkündür:

  • Avustralya hükümeti 2000 senesinde yaz saati uygulamasını deneme ve Sidney Olimpiyatları'na katkı sağlaması amacıyla 2 ay boyunca uzatmıştır. Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nin bu zaman dilimi üzerinde yaptığı çalışmada, uygulamanın elektrik tasarrufu açısından hiçbir katkısı olmadığını göstermiştir.[6]
  • 2006 senesinden beri saat uygulamasını sürdüren ABD'nin Indiana eyaletinde yakın zamanda yapılan bir araştırma, bırakın bu saat uygulaması nedeniyle elektrik tasarrufu yapmayı, saatlerin kaymasından ötürü daha fazla kullanılan havalandırmalar, ısıtma sistemleri ve klimalar nedeniyle normalden %1-4 arası daha fazla elektrik harcandığını bile göstermiştir.[7]
  • 2014 yılında yapılan bir diğer çalışmada da aynı sonuca varılmıştır: Yaz/kış saati uygulamasına bağlı olarak hanehalkı yüksek enerji talebi olan faaliyetlere daha erken saatlerde başlamaktadır ve bu nedenle ısıtma/soğutma gibi araçlar daha fazla kullanılmakta, enerji sarfiyatı da artmaktadır.[8]
  • 2020 yılında Slovakya'da yapılan bir çalışmada, yaz/kış saati uygulamasının beklendiği gibi dikkate değer bir enerji tasarrufu sağlamadığı, elde edilen tasarrufun %1 gibi ufak bir düzeyde olduğu gösterilmiştir.[9] Hatta daha önceki meta-analizlerden elde edilen verilerle birleştirildiğinde, bu tasarrufun %0.5'i aşamayacağı vurgulanmıştır.

Her ne kadar bazı diğer araştırmalar, belli başlı sektörlerin maddi kazanç sağlayabileceğini gösterse de, ekonomi ve toplum genel olarak analiz edildiğinde, yaz ve kış saati uygulamasının dikkate değer hiçbir faydası olmadığı gibi, dikkate değer miktarda zarara neden olabildiği de gözükmektedir:

  • Bazı araştırmalarda, yaz saati uygulaması sırasında meydana gelen trafik kazalarında %3-4 gibi düşük oranlarda azalma olduğunu gösterse de, aynı araştırmalarda bu saatin tekrar değiştirilmesini takip eden ilk 2 haftada trafik kazalarının %11'e kadar arttığı görülmektedir.
  • ABD Ulusal Golf Vakfı, yaz/kış saati uygulaması sayesinde golf sektörünün yılda 200-300 milyon dolar kâr edebileceğini, Avrupa Birliği ise hizmet sektöründe %3 civarında bir kar artışı olabileceğini açıklamış olsa da; saat uygulaması medya gelirlerini, arabaya servis yapan tüketim sektörünü, sinema ve tiyatroları maddi olarak olumsuz etkilemektedir. Örneğin, 2007 yılında bu saat uygulamasında yapılan değişimin, Kuzey Amerika kıtasına toplamda 500 milyon ila 1 milyar dolar arasında fırsat kaybı nedeniyle zarar ettirdiği hesaplanmıştır.

Psikoloji Üzerindeki Etkileri

Yaz/kış saati uygulamasını savunanların argümanlarından biri, enerji açısından bir faydası olmasa bile psikolojik bir avantaj sağladığı yönündedir. Bilimsel veriler, bu iddiayı çürütmektedir:

Bu Reklamı Kapat

  • Yapılan bir araştırmada Cumartesi günü değiştirilen saatlerin, Pazar gecesi uykusundan ortalamada 40 dakika çaldığını göstermektedir. Çalışmada, sadece 40 dakikalık uyku kaybından kaynaklı yorgunluğun, ülke ekonomisinden yılda ortalama 434 milyon dolar çaldığını gösterilmiştir.
  • İngiltere ve Almanya'da yapılan bir araştırmada, bahar aylarında yaz saati uygulamasına geçilmesinin sirkadyen ritmi bozarak insan psikolojisini olumsuz etkilediği gösterilmiştir.[10] Güz geçişinde dikkate değer bir etki bulunamamıştır.
  • 2014 yılındaki bir çalışmada, yaz/kış saati nedeniyle insanların özellikle de güz geçişlerinde 15-20 dakika daha az uyudukları, bu ekstra zamanı uyanık ve evde geçirdikleri, bu sırada hem daha fazla elektrik tükettikleri hem de uykusuzluk çekebildikleri gösterilmiştir.[8]
  • Yaşa bağlı olarak psikolojik etkiyi inceleyen çalışmalarda, daha genç insanların bir önceki gece ne kadar uyuduklarının bir sonraki günkü psikolojilerini daha çok etkilediği gösterilmiştir. Yaz/kış saati uygulamasına bağlı olarak kaybedilen uyku süresi, özellikle çocukları ve gençleri ertesi gün daha huysuz ve aksi yapmaktadır.[11]

Sonuç

Uzun lafın kısası, eğer ki zorlanırsa, bu saat uygulamasının birkaç ufak tefek faydası tespit edilebilir. Ancak tespit edilecek her olumlu taraf için, onu kısmen ya da tamamen egale edecek; hatta üstüne zarar bile birikmesine neden olabilecek olumsuz taraflar bulmak da mümkündür.

National Geographic'in bildirdiğine göre, bu uygulama 1. Dünya Savaşı'nda bir miktar fayda sağlamış olsa da, sonrasındaki dönemlerde bunun herhangi bir işe yaradığına dair herhangi bir bilimsel veri bulunmamaktadır. Tufts Üniversitesi profesörü olan ve bu konuda önemli bir kitap olarak görülen "İleri Sarın: Yıllık Saat Uygulaması Çılgınlığı"nın yazarı Michael Downing, bunu çok hoş bir şekilde ifade etmektedir:

Yüz yılı aşkın bir süredir bu diktaya boyun eğdik. Ama kimse, neden böyle bir şey yaptığımızı açıklayamaz bile!

Tüm bu nedenlerle Dünya, Evrim Ağacı olarak bizce, artık bu işlevsiz 19-20. yüzyıl uygulamasından vazgeçilmelidir. Bunu yapmak, müthiş avantajlar sağlayacak olmaktan ziyade, dikkate değer hiçbir avantaj sağlamayan ve birçok dezavantaja yol açan anlamsız bir uygulamanın sebep olduğu çok sayıda ek yükten kurtulmak olacaktır. Hatta bu işi bir adım öteye götürmek isterseniz, bu yazımızı okumanızı öneririz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/10/2022 10:47:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3356

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Ara Tür
Yaşlılık
Ay Görevleri
Algoritma
Biyoçeşitlilik
Acı
Hukuk
Aminoasit
Doğa Yasası
Fare
Sağlık
Alan
Dağılım
Aile
Teyit
Akciğer
Cinsellik Araştırmaları
Seçilim
Nükleotit
Sıcaklık
Doğa Olayları
Mikrobiyoloji
Kimyasal Evrim
Hastalık
Tüy
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.