Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Piri Reis ve Gizemli Haritası: Tartışmalı Haritanın Bilimsel Analizi...

Piri Reis ve Gizemli Haritası: Tartışmalı Haritanın Bilimsel Analizi... Travel Atelier
12 dakika
75,784
  • Coğrafya
  • Askeriye Tarihi

Pîrî Reis tarafından çizilen H.S. 919 Muharrem ayı tarihli (M.S. 1513 baharına denk gelir) harita aykırı edebiyatta oldukça iyi bilinir. Pîrî Reis Osmanlı donanmasında bir amiraldir ve Atlas Okyanusu'nu, Batı Afrika'yı, İber Yarımadası'nı ve Okyanus'un batısındaki toprakları gösteren haritası yirmi değişik haritayı esas alır gibi gözükmektedir. Bunlardan birinin Kristof Kolomb'un kayıp haritasının bir kopyası olduğu düşünülmektedir; zira Pîrî'nin dipnotları bunu iddia eder.

Harita, İstanbul'daki Topkapı Sarayı'nın 1929 yılındaki müzeye dönüştürülme çalışmaları sırasında donemin Milli Müzeler Müdürü Halil Etem Edhem (1861-1938) tarafından yeniden bulunmuş, daha sonra Alman doğubilimci Paul Kalhe (1875-1964) tarafından incelenen harita, yine Kalhe tarafından 1931'de Leiden'deki Doğubilim Çalışmaları Kongresi'nde sunulmuştur. 

Tüm Reklamları Kapat

Haritada Ne Var?

Harita, deve derisi parşömen üzerine dokuz değişik renkte mürekkep kullanarak çizilmiş olup, ölçütleri uzunluk 810 mm, genişlik üst tarafta (kuzey) 610 mm ve alt tarafta ise (güney) 410 mm şeklindedir. Üst kenarda muhtemelen Britanya Adaları, İzlanda, Grönland Adası ve Newfoundland'ı gösterdiği düşünülen bir başka parşömen şeridinin kaybolduğuna dair deliller bulunur. Haritanın doğu kısmı da yırtılarak geride düzgün olmayan bir kenar bırakmıştır; ancak kuzeyden güneye genişlikteki değişiklik derinin kendi doğal şeklinin bir ürünüdür. Büyük çoğunluğu Portekiz karavelaları olan çeşitli gemiler, 'tuti kuşları' olarak anılan ve Antiller üzerine çizilmiş papağanlar ve çeşitli efsanevi görüntüler de haritada resmedilmiştir. 117 yer, isimleriyle belirtilir; bunların çoğu ortaçağ deniz haritalarından (portolanlar) bilinen ve kolayca tanınabilen isimlerdir.

Portolanlar, Orta Çağ'da manyetik pusula ve parakete hesabıyla boylam bulmaya dayanan ve Akdeniz ile Avrupa'nın Atlas Okyanusu kıyılarını gösteren denizci haritaları olarak geliştirilmişlerdir. Avrupa ulusları dünyanın geri kalanını keşfettikçe, yeni edinilen bilgiler de bu haritalara eklenmiştir. Diğer portolanlarda olduğu gibi, Pîrî Reis'in 1513 tarihli haritasının elde kalan bölümleri de beş dairesel rüzgar ya da pusula gülünden yayılan bir çizgiler ağını içeriyor; "kerte hatları" da denilen bu çizgiler çeşitli pusula yönlerini ve rüzgar çeşitlerini gösteriyorlar. Bu tür bir haritanın tipik özelliği yakın zamanda keşfedilen Yeni Dünya'yı Eski Dünya'ya göre daha büyük ölçekle gösteriyor olmasıdır. Bunun etkisi de birçok kıyı detayını olması gereken enlemden daha kuzeye ya da güneye taşımak olarak ortaya çıkar. Pusula gülü sayısı, orijinal haritanın tüm dünyayı resmettiğinin kanıtıdır zira standart portolanlarda on yedi gül bulunur. Geriye kalan on iki gülün kayıp bölümlerde olduğu düşünülmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Haritada yirmi dokuzu Osmanlıca, biri Arapça olmak üzere toplam otuz açıklama yazısı bulunmaktadır. Arapça olanı haritacının ismini ve çizilme tarihini belirtirken Osmanlıca olanlar Yeni Dünya'daki insanlar, hayvanlar, mineraller ve yine Yeni Dünya'daki tuhaflıklar hakkında ayrıntılar verir. Kaynaklarını belirttiği ve Osmanlıca olarak Güney Amerika'nın üzerine yazdığı bölümde Pîrî şunları söyler:

Bu bölüm haritanın ortaya çıkarılışını anlatmaktadır. Zamanımızda böyle bir harita bulunmuyordu. Fakir kulunuz haritayı çizmiş ve son seklini vermiştir. Biri Araplarca Caferiye olarak bilinen ve Büyük İskender zamanında çizilmiş toplam yirmi haritaya ve mappae mundi'ye [Orta Çağ Avrupa Haritaları] dayanmaktadır. Bu harita böyle sekiz Caferiye haritasının, Hindistan ve Çin'i gösteren bir Arap haritasının ve batı diyarlarını gösteren Kolomb haritasının karşılaştırılması sonucu ortaya çıkmıştır. Yedi denizin bu haritası aynı bölgenin daha sonra çizilen haritaları kadar doğru ve güvenilirdir.

Pîrî, Uydurmacı Arkeologlar'ın çoğunun alıntılamadığı kendi sözleriyle haritanın eski bir haritadan kopya olduğunu yalanlar ve kendi düzenlemesi olduğunu ileri sürer. Üstüne üstlük, batı diyarlarına (Amerika'ya) kaynak olarak Kolomb'u göstermekle bu bilginin eski Caferiye haritalarında bulunmadığını ima eder. Sadece Hapgood ve yandaşları bu ifadeye bir değer bahşederler: Hapgood'a göre Pîrî Güney Amerika ve Antarktika'nın birkaç farklı haritasını yanlış birleştirmiştir. Hapgood, sadece bu şekilde Pîrî'nin haritasının neden bu kıtaların doğru bir gösterimi olmadığını açıklayabilmiştir.

YouTube

Haritada Hispaniola'nın şekli ve yönü portolanlardaki Cipango'nun (Japonya) gösterimine benzer: burası Kolomb'un ilk seferinde ulaşmayı umduğu yerlerden birisidir. Gerçekten de Kolomb ilk seferinde Hispaniola'yı keşfettiğinde Cipango'ya ulaştığını sanmıştır. Küba da anakaraya bitişik olarak gösterilmiştir, zira Kolomb burasının da Asya'dan doğuya doğru uzanan buyuk bir yarımada olduğunu düşünmüştür (ölümüne dek Yeni İspanya'nın Asya'nın bir parçası olduğunu düşünen Kolomb yeni bir kıta keşfettiğini öğrense gerçekten çok şaşırırdı). Bu bölümde Pîrî tarafından kaydedilen anakara yer isimleri Kolomb'un ikinci seferine dayandırılır ve bölgeyi açıkça Küba olarak tanımlar. Bütün bunlar haritanın Kristof Kolomb ile yakin ilgisini ortaya koyar ve Pîrî'nin haritayı Kolomb'un bir haritasından kopyaladığı ifadesini destekler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Muhiddin Pîrî'nin Yaşamı (y. 1465x70 - 1554)

Söz konusu haritanın yaratıcısı olması dışında aykırı yazarlar Pîrî hakkında çok az şey söylerler. Oysa kendisi Türk tarihinde iyi bilinen bir kişiliktir ve haritacılık tarihi açısından da (Uydurma Arkeologların tercih edeceği nedenlerden olmasa da) oldukça önemlidir. Muhiddin Pîrî bin Hacı Mehmed adıyla 1465x70 civarında muhtemelen Gelibolu'da Hacı Mehmed'in oğlu olarak dünyaya gelir. Önceleri Eğriboz'da küçük bir filonun komutanı iken daha sonra Burak ve Kara Hasan Reislerle (ölümü 1521) korsanlık serüvenine atılan Kemal Reis'in de yeğenidir. Pîrî genç yaşında amcasının yanında İspanyollara, Cenevizlilere, Venediklilere ve Osmanlı'nın diğer düşmanlarına karşı savaşır. 1492'ye dek Cerbe adasını üs alarak batı Akdeniz'deki gemilere saldırırlar. Bu dönemler Reconquista'nın son yıllarıdır ve Granada'daki (Gırnata) Endülüs müslümanları gerileme içindedir. Kemal Reis bu dönemde İspanyollarla savaşmanın yani sıra müslüman mültecilerin İspanya'dan Kuzey Afrika'ya geçirilmesine de yardımcı olmuştur. Kemal ve Pîrî, Sultan 2. Beyazıt (0000-1512, 1481'den itibaren padişah) tarafından yeniden Osmanlı donanmasına Reis (amiral) rütbesiyle katılmaya davet edilirler. İnebahtı, Moton, Koron, Midilli ve Rodos muharebelerinde hizmet ederler. Safai Piri'nin Moton kalesini ele geçirme savaşımındaki kahramanlıklarını 1500'de Fetihname-i İnebahtı ve Moton adli şiirinde dile getirir.

Serüvenler Devam Ediyor...

Pîrî, amcasının ölümünden sonra 1510'da Gelibolu'ya döner ve 1513'te bir parçasıyla günümüzde ün kazanan ilk dünya haritasını çizer. Yavuz Sultan Selim'in (ölümü 1520, tahta çıkış 1512) Mısır seferine amiral olarak katılmasının ardından 1517'de haritasını sultana sunar. Bu dönemde Barbaros Hayrettin Paşa'nın (1466-1546) kaptanlarından kuzeni Muhiddin Reis'e de Akdeniz'de başka seferlerde eslik eder. Meslek yaşamı boyunca diğer denizcilerin haritalarını toplamanın yanı sıra kendisi de gezdiği yerlerin haritalarını çıkarır; bunda İspanyolca, Portekizce, İtalyanca ve Yunanca dahil birçok yabancı dili konuşabiliyor olmasının da yardımı büyüktür. 1521 yılında bu bilgileri Kitab-ı Bahriye (Denizler Kitabı) adı altında bir kitapta toplar. Kitap bölgelere göre bölümlere ayrılmıştır ve daha önceki dünya haritasından daha fazla ayrıntı içerir; ne yazık ki kitabin günümüze kalan hiçbir kopyası Pîrî'nin elinden değildir. Şair Muradi Pîrî'yi Kethüda olarak tanımlar ve tersanenin kahyalığını yaptığını belirtir. 1524'te Vezir-i Azam Damat İbrahim Paşa komutasındaki bir Osmanlı filosuna kılavuz kaptan olarak atanır. Filo Kanuni Sultan Süleyman (1494-1566, tahta çıkış 1520) tarafından Hain Ahmed Paşa'nın (1523-4 arası Mısır Valisi) isyanını bastırmakla görevlendirilmiştir. Bu seferin ardından Kitab-ı Bahriye'yi yeniden yazar ve Sultan Süleyman'a takdim eder; daha sonra yine Kanuni'ye 1528'de yapacağı ve 1513'teki haritasına göre daha güncel kaynaklara dayanan ikinci dünya haritasını da sunacaktır. Şans eseri, bu haritanın günümüze kadar kalan tek bölümü yine Atlas Okyanusu'nun gösterildiği bölümdür.

Pîrî'nin Yaşlılığı

Pîrî Reis'in son dönemi Osmanlı donanmasında Mısır Filosu Komutanı olarak hizmetle geçer. Yemen açıklarında Portekizlilerle savaşır ve 1547'de Aden'i, 1552'deki ikinci bir seferde de Maskat'ı ele geçirir; bu dönemde seksenlerini yaşamaktadır. Sonrasında Hürmüz Boğazı'nda Basra Körfezi'ne girişi denetleyen bir Portekiz kalesini ablukaya alır, ancak daha güçlü bir filonun kaleye yardıma gelmekte olduğu haberini alınca ablukayı kaldırır. Filoyu tamirat için Basra'da bırakarak üç gemiyle Süveyş'e doğru yola çıkar ve 1553'te bir gemi kaybıyla limana ulaşır. Mısır'a ulaştığında kendini ve hazinesini kurtarmak amacıyla muharebe alanını terk ettiği iddiasıyla tutuklanır ve ölüm cezasına çarptırılır. Hazineden kasıt Kemal Reis'le geçirdiği korsanlık dönemi ve sonraki donanma hizmetinde edindiği servettir. Suçlamanın savaş ganimetlerini paylaşmayı reddederek düşmanlığını kazandığı dönemin Basra Valisi Kubat Pasa tarafından uydurulduğu düşünülmektedir. Kubat Paşa'nın suçlamaları politik nedenlerle dönemin Mısır Veziri Dükağinzade Mehmet Paşa tarafından da doğrulanır ve seksenlik Pîrî 1554'te idam edilir. Servetine el konularak İstanbul'daki Topkapı Sarayı'na gönderilir.

İddialar

Antarktika'nın haritada gösterildiği iddiası ilk olarak 1956'da emekli Kaptan Arlington Humphrey Mallery tarafından ortaya atılır. Mallery Keltler, Vikingler ve diğer eski dünya uygarlıklarının yaygın olarak Kuzey Amerika'ya yerleştiklerine ve ellerinde diğer kuşaklara kalamamış oldukça ayrıntılı haritalar bulunduğuna inanmaktadır. Mallery on altıncı ve on sekizinci yüzyıllardan kalma haritaların gösterdiklerini nasıl analiz ettiği ve yeniden düzenlediğini tanımlarken niyetini ele verircesine 'deşifre etmek' ibaresini kullanır. Çoğu haritanın başka birçok haritanın birleştirilmesiyle çizildiğini, ancak kopyalayıcıların kaynak haritalarda farklı merkez noktaları, farklı ölçekler ve farklı projeksiyonlar kullanıldığını fark edemediklerini düşünmektedir. Bu yüzden Mallery'ye göre asıl haritaların içeriklerini anlayabilmek için tek bir haritanın farklı kısımlarının yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.

Charles Hapgood

Tuhaf olan, ABD Ordusu Hidrografi Dairesi'nden bu düzenlemeleri destekleyen birkaç subay da dahil birçok kişinin Mallery'den etkilenmesidir. Bir bilim tarihi öğretmeni olan ve Mallery'nin Pîrî Reis haritasına yorumu üzerine bir radyo programının yazıya dökülmüş metnini okuyan Charles Hapgood da (1904-1982) Mallery'den önemli derecede etkilenenlerdendir. Hapgood 1950'lerde kabuk yer değişimi olarak adlandırdığı bir sav geliştirir. Sava göre yerkabuğu mantoya sıkı sıkıya bağlı değildir ve arada üzerinden kayarak dünya çapında tahribata yol açar. Bu yer değiştirmelerin nedenlerinden biri kutuplarda buz birikmesiyle yerkabuğunun tepeden aşırı yüklenmesi ve merkezkaç kuvvetiyle ekvatora doğru kaymasıdır. Karşılıklı yazışmalarıyla etkilediği kuramsal fizikçi Albert Einstein (1879-1955) Hapgood'un 1958 tarihli Dünyanın Kayan Kabuğu adli kitabına bir önsöz yazar. Bu sayfada sözü gecen üç harita da dahil olmak üzere, on dokuzuncu yüzyılda keşfedilen Antarktika'yı bundan üç yüz yıl önce gösterdiği iddia edilen haritalara dikkati ilk çeken de Hapgood olmuştur. ABD Hava Kuvvetleri tarafından çekilen güney açısı bazlı, eş uzaklıklı ve Kahire'yi merkez alan bir dünya projeksiyonu ile Piri Reis haritasını karşılaştırır.

Tüm Reklamları Kapat

Hapgood, Antarktika'nın buzlardan arınmış olduğu bir zamandaki ölçümlere dayandırılmış olduğuna inandığı orijinal kaynak haritaların son derece doğru olduğunu varsayar. Bu nedenle de Pîrî Reis haritası ile günümüz haritaları arasındaki farklılıkların Pîrî'nin kopyalama hatalarından kaynaklandığına inanır. Bu noktadan başladığında Hapgood için kimi kıyı şeritlerinin değişik kısımlarındaki ölçekleri ayarlamanın, 'eksik' kıyı şeritlerini tamamlamanın ve Mallery'den esinle Pîrî'nin haritasındaki hataları giderip varsayılan kaynak haritalarına uygun hale getiren kara parçalarının yönlerini değiştirme yöntemlerinin fazla da farkı yoktur. Hapgood haritayı dört farklı şekilde kareleyerek yeniden çizme gereğini duyar. Bunlardan ikisi birbirine paralel, fakat farklı ölçeklerde ve biri diğerine göre birkaç derece ötelenmiş karelemeler iken üçüncüsü bu ikisine göre saat yönünde yaklaşık 79 derece döndürülmüş, dördüncüsü ise saatin tersi yönde yaklaşık 40 derece döndürülmüş ve ana karelemenin yaklaşık yarı ölçeğinde çizilmişlerdir. Bu yöntemle Hapgood beş farklı ekvator tanımlar. İşleri daha da karıştıran haritada belirtilen yer adlarını gözardı etmenin gerekliliğidir. Zira Pîrî'nin işaretlediği yer adları on altıncı yüzyıl başlarından kalma diğer haritalarla uyumlu ve birçoğu günümüzde de kullanılan yer adlarıdır.

Erich von Däniken ve Charles Hapgood

Hapgood'un karmaşıklıklarından ve sonuçlarının bilinene aykırılığından ötürü önceleri pek dikkat çekmeyen fikirleri, 1960'larda birtakım yazarlar ve özellikle Erich von Däniken tarafından popülerleştirilir. Däniken sanki kanıtlanmış bir gerçekmiş gibi Hapgood'un Pîrî Reis haritasında buzsuz bir Antarktika resmedildiğine dair iddiasını yineler ve bunun tek açıklamasının haritanın dünya dışı canlılarca çizilmesi olduğunu öne sürer. Buna göre ya harita çok eski bir tarihte, Antarktika'nın gerçekten buzsuz olduğu bir zamanda çizilmiştir, ya da uzaylıların teknolojisi buz altındaki kara sınırlarının görülebilmesini sağlamaktadır. Bu doğruluğu yüksek haritalar daha sonra birçok ara kopyanın ardından Pîrî tarafından da kopyalanmış ve bu şekilde hatalar ve belirsizlikler eklenmiştir. Üstelik von Däniken'e göre Güney Amerika'nın haritadaki uzatılmışlığı dört haritanin farklı ölçeklerde birleştirilmesinden değil, haritanın kaynağının uydu fotoğraflarına dayanmasındandır. 

Güneydeki kara parçasına eklenen yer isimleri Pîrî'nin de zamanın moda inanışı olan bir güney kıtasını hesaba kattığını gösterir. İlk olarak Klasik Yunan coğrafyacılarınca varlığı öne sürülen kıta, Güney Amerika'nın doğu kıyısı boyunca seyahat eden (ve kimilerinin Antarktika'ya varmış olması muhtemel) Portekizli denizcilerce de doğrulanır. Buna rağmen Pîrî'nin çizdiği güney kıtasının kıyı şeridinin şekli ne buzlarla kaplı ne de buzsuz Antarktika'ya benzemektedir. İkisini benzetebilecek tek nokta ikisinin de Atlas Okyanusu'nun güneyinde yer aldığı ve kıyı şeritlerinin doğu-batı doğrultusunda uzanmasıdır. Bu güney kıtasına olan inancın gücüne bir örnek Gerhard Kremer'in (Gerhardus Mercator, 1512-1594) kendi haritasına bu kıtayı dahil edişine verdiği gerekçedir. 1569'da yayınladığı dünya haritasında Kremer yeryüzünün dengede kalabilmesi için kuzey yarıküredeki kara kütlesinin “Antarktik Kutup'ta yer alan ve Asya'nın güney kısımları, yeni Hindistan ve Amerika ile birlikte toplam ağırlığı kuzeydekilere eşit çok büyük bir kıta ile dengelenmesi gerektiğini” yazar. Bu görüş, Klasik donem coğrafyacılarından esinlenen on altıncı yüzyıl haritacılarının, varlığına dair denizcilerden hiçbir kanıt edinilmemiş bir güney kara parçasını yine de ısrarla haritalarına eklemelerini de açıklar.

Haritanın Açıklaması

Her şey hesaba katıldığında Pîrî Reis'in 1513 tarihli haritasının açıklaması oldukça basittir. Antarktika dahil bilinmeyen hiçbir kıta göstermediği gibi, müthiş doğruluktaki eski haritalardan kaynaklanmış olsa idi hiç içermemesi gereken hatalar da bulundurur (örneğin Kolomb'dan kaynaklanan Küba'nın Asya'da bir yarımada olduğu fikri).

Tüm Reklamları Kapat

Aynı şekilde (Hapgood'un da daha sonra kabuk yer değiştirme savı ile yeniden ortaya attığı) dünyayı devrilmekten korumak için kuzeydeki kıtaların güneydeki kara parçalarıyla dengelenmesi gerektiği gibi on altıncı yüzyıl başlarında geçerli coğrafi kuramlarla da uyumludur.

Buna karşın harita olağanüstü bir başarı ve Pîrî'nin haritacılıktaki hünerlerinin bir göstergesi olmanın yanında Kolomb'un ilk iki seferinde çizdiği haritaların da günümüze kalan tek temsilcisidir. Uydurma Arkeoloji'nin birçok örneği gibi bu haritayı esrarengiz kılan tek şey de haritanın meydana getirilişine yönelik delilleri (en önemlisi de Pîrî'nin kendi yazdığı notları) kasıtlı olarak gözardı etmek ve haritadaki bariz hataları atlayıp doğruluğu üzerine abartılı iddialarda bulunmaktır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
14
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • İnanılmaz 4
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Bad Archaeology | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/01/2023 17:49:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1928

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
K. Fitzpatrick-Matthews, et al. Piri Reis ve Gizemli Haritası: Tartışmalı Haritanın Bilimsel Analizi.... (2 Şubat 2014). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1928
Fitzpatrick-Matthews, K., Ayöz, S., Bakırcı, Ç. M. (2014, February 02). Piri Reis ve Gizemli Haritası: Tartışmalı Haritanın Bilimsel Analizi.... Evrim Ağacı. Retrieved January 29, 2023. from https://evrimagaci.org/s/1928
K. Fitzpatrick-Matthews, et al. “Piri Reis ve Gizemli Haritası: Tartışmalı Haritanın Bilimsel Analizi....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Suat Ayöz, Evrim Ağacı, 02 Feb. 2014, https://evrimagaci.org/s/1928.
Fitzpatrick-Matthews, Keith. Ayöz, Suat. Bakırcı, Çağrı Mert. “Piri Reis ve Gizemli Haritası: Tartışmalı Haritanın Bilimsel Analizi....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Suat Ayöz. Evrim Ağacı, February 02, 2014. https://evrimagaci.org/s/1928.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.