Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Şüphe Safsatası Nedir? Sahtebilimciler, Şüpheciliği Bilim İnkârcılığı Yapmakta Nasıl Kullanıyorlar?

"İnanamıyorum, Dolayısıyla Gerçek Olamaz!" Lafı Neden Geçerli Bir Argüman Değildir?

Şüphe Safsatası Nedir? Sahtebilimciler, Şüpheciliği Bilim İnkârcılığı Yapmakta Nasıl Kullanıyorlar? Effectiviology
9 dakika
1,575
  • Felsefe
  • Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 43. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Şüphe safsatası, bir şeyin doğru olduğuna inanılmanın güç olması dolayısıyla o şeyin yanlış olduğunu düşünme yanılgısıdır. Şüphe safsatasına düşen bir kişi, örneğin bilimsel bir teorinin nasıl çalıştığını veya neden doğru olduğunu anlayamıyor olması nedeniyle o teorinin yanlış olması gerektiğini savunabilir.

İnsanlar genelde şüphe safsatısını kendilerinin hâlihazırda katılmadığı, bilimsel olarak geçerli teorileri çürütmeye çalışmak ya da bilimsel hiçbir temeli olmayan, sahtebilimsel teorileri desteklemek amacıyla kullanırlar; bu yüzden bu yanılgıyı anlamak önemlidir.[1], [2] Bu bakımdan, bu yazıda şüphe safsatası hakkında daha fazla bilgi edinecek ve kullanıldığında nasıl bir karşılık verebileceğinizi öğreneceksiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Şüphe Safsatası Nedir?

Şüphe safsatası, genelde şu iki biçimden birinde görülür:

  • "X nasıl doğru olabilir bilemiyorum/anlayamıyorum. Bu yüzden X yanlış olmalı."
  • "X nasıl yanlış olabilir bilemiyorum/anlayamıyorum. Bu yüzden X doğru olmalı."

Bu tür bir düşünce yanıltıcı olabilir; çünkü bir kişinin bir şeyin doğru olduğuna inanamaması o şeyin yanlış olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde birinin bir şeyin yanlış olduğuna inanamaması o şeyin doğru olduğu anlamına da gelmez.

Tüm Reklamları Kapat

Biçimsel bir perspektiften bakacak olursak, şüphe safsatasının temel yapısı şu şekilde açıklanabilir:

  • Öncül 1: X önermesinin doğruluğunu açıklayamam ya da hayal edemem.
  • Öncül 2: Belli bir önermenin doğruluğunu açıklayamıyor veya hayal edemiyorsam, yanlış olmalıdır.
  • Sonuç: X önermesi yanlıştır.

Benzer bir yapı, belli bir önermenin doğru olduğunun tartışılması için de kullanılabilir. Bu durumda da kişi, önermenin yanlışlığını açıklayamadığını veya hayal edemediğini söyler.

Şüphe safsatası kullanıldığında, genelde öncül 1 açık bir şekilde vurgulanır. Bu öncül, eğer konuşmacı önermenin doğruluğunu dürüst bir şekilde anlamakta güçlü çektiğini belirtiyorsa geçerli bir ifade sayılabilir. Fakat bu doğru olsa bile, önermenin doğru olduğunu gösteren net bir kanıt gereklidir; çünkü bu önerme, gerçeğin ne olduğundan ziyade, konuşmacının ne bildiğine bağlıdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir diğer taraftan öncül 2 ise genelde üstü kapalı bir şekilde ima edilir ve mantıksal olarak da hatalıdır; çünkü konuşmacının önermenin doğru ya da yanlış olduğunu düşünmesi, gerçek hayatta o önerme kesinlikle doğru ya da yanlış olduğu anlamına gelmez.

Bu sebeple, sonucu destekleyen öncülün sorunlu olmasından dolayı, şüphe safsatası, daima mantıksal bütünlük bakımından kusurludur. Bu da demektir ki şüphe safsatası, informel bir mantık hatasıdır ve bu yüzden sonucun doğru olup olmadığı güvenilir değildir.

Bir şeyden şüphe duymanın ve bunu tartışmanın bir parçası olarak kullanmanın kabul edilebilir olduğunu unutmayın. Sorun, kuşkunun tercih edilen açıklamayı kesinlikle doğru olduğunu gösterdiğini sanılmasıyla ortaya çıkar. Bu durum, özellikle de kuşku savunulamadığında ya da bir kanıtla desteklenemediğinde sorun yaratır; fakat savunulabildiğinde bile tercih edilen açıklamanın kesinlikle doğru olduğunu varsaymak yanlış olur.

Not: Şüphe safsatası, bazen "kişisel şüphe safsatası", "kişisel şüphe çekimi", "kişisel şüphe yanılgısı" ve "şüpheden kaynaklanan argüman" olarak da geçebilmektedir.

Şüphe Safsatası Örnekleri

En basit şüphe safsatası örneği olarak "Bu hikayenin yanlış olabileceğine inanmıyorum, bu yüzden doğru olmalıdır." cümlesi verilebilir. Ayrıca, şüphe safsatası, bilimsel bir teoriyi çürütme ve itibarsızlaştırma girişimindeki bir sürü durumla çeşitlendirilebilir.[3] Örneğin:

Tüm Reklamları Kapat

İnsanların tek hücreli organizmalardan evrimleşmiş olabileceğine inanmıyorum, bana mantıklı gelmiyor. Evrim teorisinin doğru olmasına imkan yok.

Örnekte de gördüğünüz üzere insanların şüphe safsatasını kullanması, teorinin gerçekten açıklaması olmaması ya da inanması imkansız olmasından ziyade, bazen bir konuyu yanlış anlamalarından ya da bilgilerinin eksik olmasından kaynaklanabilir. Bu da ortada tartışılan şeyin geçerli bir açıklaması olmasına rağmen insanların sık sık bu yanılgıya düşebileceğinin göstergesidir.

Dahası, eğer tartışılan açıklamanın yanlış olduğunu düşünüyorlarsa, insanlar kişisel kuşkularını hatalı bir tutumda kullanarak, tartışılan konuya sık sık alternatif bir açıklama da getirirler. Şu örneğe bakalım:

Aşılar, çocuklar için nasıl güvenli olabilir anlamıyorum, ciddi şekilde tehlikeli olmalılar. Doktorların bu kadar aşı baskısı yapmasının tek sebebi, büyük ilaç firmalarından ödeme alıyor olmaları.

Son olarak, başka bir şüphe safsatası örneği ise bu yanılgının önemli bir alt türüdür ve ilahi yanılgıyla bağlantı içindedir. İlahı yanılgı, bir durumun tanrısal bir müdahale ya da doğaüstü güçler tarafından gerçekleştirildiğinin varsayıldığı durumdur. İnsanlar genelde başka türlü nasıl açıklayacaklarını bilmediklerinden ya da durumun öyle olmadığını düşünemediklerinden bu yanılgıya başvururlar. Örneğin:

Evrim kavramının doğru olması mümkün değil, hiç mantıklı gelmiyor. Yaratılışçılık, var oluşumuzu çok daha iyi açıklıyor.

Not: Örneklerden de görüldüğü üzere, şüphe safsatası sık sık cehalet safsatası bağlantı içindedir.[4] Cehalete başvurma safsatası, genelde, aksi yöndeki kanıtların yetersizliğinden ötürü bir argümanı yanlışlama veya doğru kabul etme hatasıdır.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Şüphe Safsatasına Nasıl Karşıt Tepki Verilir?

Şüphe safsatasına karşılık vermek için yapabileceğiniz birkaç şey var.

İlk olarak bu tür bir mantığın neden hatalı olduğunu açıklamalısınız. Bunu yapmak için de şüphe safsatasının sorunlu öncüllerine ve bir şeyin doğru olduğuna inanmamanın o şeyin yanlış olduğunu kanıtlamayacağına (ya da tam tersine) değinmelisiniz. Ayrıca, size sunulan bir argümanda düşülen şüphe safsatasında böyle bir varsayımda bulunmanın neden sorunlu olduğunu belirtebilir ya da ilgili karşıt örneklerle bu düşünce şeklinin sorunlarını gösterebilirsiniz.

İkinci olarak, karşınızdaki kişiden böyle düşünmesinin altında yatan mantığı açıklamasını isteyebilirsiniz. Bunu, iddialarını desteklemelerini, neden kuşkulu olduklarını açıklamalarını ve bunun onların gözünde onaylayanın ne olduğunu isteyerek yapabilirsiniz. Ayrıca, tartışılan konuya alternatif bir açıklamada bulunurlarsa, bu alternatif açıklamayı destekleyecek bir kanıt sunmalarını isteyebilirsiniz. Bunu yaparken gereksiz bir şekilde agresif olmanıza gerek yok. Çoğu zaman böyle bir durumda karşıdaki kişiyi dinlemeye istekli bir şekilde görünmek, tartışmayı daha verimli bir hale getirecektir. Çünkü bu, onları tartışmaya katılmak için daha istekli ve mantıklarının düzeltilmesine daha açık bir hale getirecektir.

Son olarak, onların inançlarının yanlış olduğuna dair kanıt sunabilirsiniz. Örneğin, eğer biri, belirli bir bilimsel teoriyi anlamadığı için şüphe safsatasına düşüyorsa, onlara bu teorinin nasıl çalıştığını ve teoriyi destekleyen bir kanıtı gösterebilirsiniz. Bunu yaparken örneği olabildiğince basit tutmalısınız; çünkü fazla karmaşık açıklamalar etkisiz olabilir, hatta ters etki bile yaratabilir. Bu, aynı zamanda, şüphe safsatası gibi bir mantığın neden kusurlu olduğunu açıklamaya çalışırken kullanılan tekniklerde de geçerlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 250 gr.

The Coffee Belt Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 250 gr.

The Coffee Belt Nedir?

Kahve, kuzeyde yengeç, güneyde oğlak dönencesi boyunca uzanan ve Ekvator’a paralel bir kuşak oluşturan bölgede yetişir. Buna kahve kuşağı (Coffee Belt) denir. Onlarca farklı ülkenin sıralanarak oluşturduğu bu kuşakta, en seçkin kahveleri sizin için seçip titizlikle kavuruyoruz. The Coffee Belt yüksek kaliteli %100 orijin kahve çeşitleri ve blend (harman) kahveleri ile her zaman seçkin, her zaman taze.

Neden The Coffee Belt?

The Coffee Belt kahve çeşitlerimizde %100 o bölge ve ülkeye ait yüksek kaliteli kahve çekirdeklerini seçtik. Daha temiz ve lezzetli bir kahve deneyimi için çiğ çekirdek kahvelerde belli oranda bulunan kusurlu (defekt) kahve çekirdeklerini ayıkladık.

Taze Kavrulmuş Kahve

Her ülke ve bölgenin kahve çekirdekleri farklı karakteristik özelliklere sahiptir. Kahvenin içerisinde yer alan aromaları daha iyi ortaya çıkartmak için çekirdeğin karakteristik özelliğine, ülkenin ve bölgenin yapısına göre en iyi kıvamda taze taze kavurduk.

The Coffee Belt markalı kahvelerimizi “The Coffee Belt Roasting”de haftalık olarak kavurup sipariş anında taze taze paketliyoruz!

İçtiğin her yudum kahve nefis keşiflere dönüşsün diye.UYARI: Bu ürün, müşterilerimizin tercihine göre özel olarak öğütülerek (veya hiç öğütülmeden) temin edilmektedir; yani müşteri talebine özel olarak hazırlanmaktadır. Bu nedenle lütfen sipariş notlarına talep ettiğiniz öğütme türünü ekleyiniz:

  1. Çekirdek (Öğütme İstemiyorum)
  2. Filtre Kahve Makinesi,
  3. Espresso (Öğütülmüş),
  4. French Press,
  5. Moka Pot,
  6. Hario V60,
  7. Aeropress,
  8. Metal Filtre,
  9. Chemex – Pour Over.

Tercih belirtilmemesi halinde öğütülmemiş çekirdekler gönderilecektir ve tarafınızdan öğütülmesi veya değirmen olan bir yerde öğüttürülmesi gerekecektir.

Devamını Göster
₺136.00
Guatemala Natural El Morito Yöresel Kahve 250 gr.

Fakat unutmayın ki genelde ispat yükü, şüphe safsatasına düşen kişinin omuzlarındadır. Bir olguyu açıklayamıyorsanız, hatta bilim bile henüz bunu açıklamayı bilmiyorsa, bu, şüphe safsatasını kullanan kişinin illâ haklı olduğu anlamına gelmez ve yanılgılarını mantıksal olarak sağlamlaştırmaz.

Son olarak, şüphe safsatasına karşı tepki verirken, argümanı kullanan kişinin mantıksal olarak hatalı olmasına rağmen haklı olmasının da mümkün olduğunu unutmamak gerekir. Çünkü bir argüman ne kadar zayıf olursa olsun, hâlâ doğru sonuçları olabilir. Bu sonuçlar, hatalı öncüllere ve genel olarak hatalı bir argümantasyona dayalı olsa bile! Birisi sırf şüphe safsatası ya da başka mantıksal hatası olan argümanlar kullandı diye savlarını yanlışlamak da hatalıdır ve bundan kaçınılmalıdır.

Sonuç olarak, şüphe safsatasına karşıt tepki vermek için bu mantığın neden hatalı olduğunu açıklayabilir, karşınızdakinden fikrini açıklamasını isteyebilir ve bu inancın yanlış olduğuna dair kanıt sunabilirsiniz. Ama bunu yaparken, karmaşık açıklamalardan kaçınmalısınız.

Kasıtlı ve Kasıtsız Şüphe Safsatası

Şüphe safsatasına karşı çıkılacağı zaman, bunu kullanan insanların bu argümanı kullandıklarının ve bunun hatalı olduğunun farkında olmadıklarını unutmamak gerekir.

Bu yüzden Hanlon'un Usturası prensibini benimseyip, karşınızdaki kişinin şüphe safsatası kullanmasının istemsizce olduğunu varsaymalısınız (tabii mantıksal ölçüleri aşmadan). Bu tutumla insanlara yaklaşmak, verimli bir tartışmada bulunmak için faydalı olacaktır. Bu da karşınızdaki kişinin sizin dediklerinize daha ilgili olmasını sağlayacaktır. Ayrıca şüphe safsatasını bu şekilde değerlendirmek, tartışmayı izleyen başka insanlar varsa daha da faydalı olacaktır; çünkü bu, konuyu, açık ve dostane bir tutumla tartışmaya hevesli olduğunuzu gösterecektir.

Aynı zamanda, insanların bazen mantık hatasının farkında olmalarına rağmen şüphe safsatasını bilerek kullandığını da unutmamak gerekir. Bazı durumlarda bu argümanı kullanan kişilerin ne derseniz deyin, fikirlerini değiştirmedikleri de görülmüştür.

Böyle durumlarda bazen tartışmayı bırakmak daha makul olabilir; çünkü karşınızdakinin fikrini değiştirebilmek için yapabileceğiniz hiçbir şey yoktur. Yine de bazen bu duruma rağmen tartışmaya devam etmenize değebilir. Örneğin, başka insanlar tartışmayı izliyorsa, sizin bakış açınızı dinlemeye açık insanlar olabilir.

Kendiniz Şüphe Safsatasını Kullanmaktan Nasıl Kaçınabilirsiniz?

Kendiniz şüphe safsatasından kaçınmak için bu hatalı düşünme biçimini tanımalısınız. Böylece, bunu kullanmak üzere olduğunuz ya da çoktan kullandığınız durumlarda bunu fark edebilirsiniz. Özellikle, mantığınızın şu argümanlardan birini ya da bir çeşidini temel aldığınız durumlarda temkinli olmalısınız:

  • "X nasıl doğru olabilir bilmiyorum; bu yüzden, X yanlış olmalı."
  • "X nasıl yanlış olabilir bilmiyorum; bu yüzden, X doğru olmalı."

Şüpheye düştüğünüzde, düşünce sürecinizi yavaşlatmaya çalışın ve argümanınızın ana hatlarını net bir şekilde çıkararak, öncüllerinizin ve yargınızın ne olduğunu tespit edin. Bir şeyin doğru veya yanlış olması gerektiğine inanmak için şüphenizi kullandığınızı fark ederseniz, şüphe safsatası kullanıyorsunuz demektir ve bu da kurduğunuz mantığı düzeltmeniz gerektiği anlamına gelir.

Ek olarak, şunu unutmayın ki şüphenizi desteklemek için gerekçe ve kanıt sağlamak faydalı olabilse de, bu durumda mantık hatasından kaçınmanın asıl yolu, şüpheniz, kanıtmış gibi davranmaktan kaçınmaktır.

Sonuç olarak, şüphe safsatasına düşmemek için, düşünme biçiminize aşina olmanız ve bu argümana yatkın olduğunuz durumları saptayabiliyor olmanız gerekir. Bunu yaparken de argümanınızın bir taslağını çıkarıp, öncüllerinizi ve yargınızı anlamalısınız.

Özet ve Sonuç

  • Şüphe safsatası, bir kişinin bir şeyin doğru olmadığını düşündüğünde yanlış olduğu kanısına vardığı (ya da tam tersi) bir mantık hatasıdır.
  • Örneğin, şüphe safsatasını kullanan birisi bilimsel bir teorinin doğruluğundan emin olunamadığından yanlış olması gerektiği sonucuna varabilir.
  • Bu tür bir düşünme yöntemi hatalıdır; çünkü birinin bir şeye inanmada güçlük çekmesi, o şeyin yanlış olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde birinin bir şeyin yanlış olduğuna inanmada güçlük çekmesi de o şeyin doğru olması gerektiği anlamına gelmez.
  • Şüphe safsatasına karşı tepki vermek için bu tür bir düşüncenin neden hatalı olduğunu açıklayabilir, karşınızdakinden fikrini temellendirmesini isteyebilir ve tartışılan konunun yanlışlığına dair kanıt sunabilirsiniz. Ama bunu yaparken karmaşık açıklamalardan kaçınmalısınız.
  • Şüphe safsatasına kendiniz düşmekten kaçınmak için, kendi düşünce biçiminize aşina olmalı ve buna yatkın olduğunuz durumları saptayabiliyor olmalısınız. Bunu yaparken de argümanınızın taslağını çıkarıp öncüllerinizi ve yargınızı anlamanız faydalı olacaktır.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 43. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
31
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/02/2023 00:49:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11401

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Galaksi
Evrenin Genişlemesi
Uydu
Kuşlar
Süpernova
Kuantum
Astrofotoğrafçılık
Covıd-19
Mikrobiyoloji
Antropoloji
Teori
Kimyasal
Değişim
Sinek
Damar
Korku
Sağlık Bakanlığı
Kuantum Fiziği
Kök Hücre
Mit
Manyetik Alan
Öğrenme Teorileri
Allah
Orman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Şüphe Safsatası Nedir? Sahtebilimciler, Şüpheciliği Bilim İnkârcılığı Yapmakta Nasıl Kullanıyorlar?. (6 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 8 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11401
Shatz, I., Bakırcı, Ç. M., Yeşilova, . (2022, February 06). Şüphe Safsatası Nedir? Sahtebilimciler, Şüpheciliği Bilim İnkârcılığı Yapmakta Nasıl Kullanıyorlar?. Evrim Ağacı. Retrieved February 08, 2023. from https://evrimagaci.org/s/11401
I. Shatz, et al. “Şüphe Safsatası Nedir? Sahtebilimciler, Şüpheciliği Bilim İnkârcılığı Yapmakta Nasıl Kullanıyorlar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 06 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/11401.
Shatz, Itamar. Bakırcı, Çağrı Mert. Yeşilova, . “Şüphe Safsatası Nedir? Sahtebilimciler, Şüpheciliği Bilim İnkârcılığı Yapmakta Nasıl Kullanıyorlar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 06, 2022. https://evrimagaci.org/s/11401.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.