Özgür İrade Algısı, Beynin "Arkaplan Gürültüsü"nden İbaret Olabilir!

Özgür İrade Algısı, Beynin "Arkaplan Gürültüsü"nden İbaret Olabilir!
Yazar Tia Ghose
3 dakika
13,564 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 7 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Bu soru, binlerce yıldır filozofları ve bilim insanlarını zorlayan sorulardan birisidir: Özgür irade bir illüzyon mu?

2014 yılında yapılan bir araştırma, beynimizdeki kaotik elektrik aktivitesinin "arkaplan gürültüsü" adı verilen sinyalleri içerisine gömülmüş bazı sinyallerin özgür iradeye neden olduğuna dair olasılıklar sunuyor. Bu gürültüye dair aktivite, insanların karar almasından yaklaşık 1 saniye önce meydana geliyor. Araştırma yazarlarından Davis'te bulunan Kaliforniya Üniversitesi'nden Nörobilimci Jesse Bengson şöyle söylüyor:

Her ne kadar amaçlı niyetler, istekler ve hedefler bizlerin kararlarını doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi şeklinde etkiliyor olsa da, araştırmamız kararlarımızın aynı zamanda herhangi bir anda beynimizdeki sinirlerde bulunan sinyal gürültüsünden etkilendiğini de gösteriyor. Bu rastgele ateşlemenin (ya da "gürültü"nün), bizlerin bilincinin üzerinde taşındığı sinyal bile olma ihtimali var. Tıpkı bir radyo istasyonunun verilerinin radyo dalgasının statiği tarafından taşınması gibi... Bu arkaplan gürültüsü insanların yepyeni durumlara yaratıcı bir şekilde tepki üretmesine neden oluyor olabilir. Hatta insanların 'özgür irade' algısının nedeni bile olabilir!

Önceden Belirlenmiş mi, Rastgele mi?

Isaac Newton'ın klasik mekanik yasaları evrenin deterministik olduğunu önerdi. Her nedenin, kaçınılmaz bir sonucu olmalıydı. Newtonyen mantığa göre, "özgür" bir karar, kendisinden önce gelen hareketlere tamamiyle ilişkilidir.

Reklamı Kapat

Ancak kuantum mekaniği, atom altı parçacıkların davranışlarının yapıları gereği tahmin edilemez olduğunu gösterdi. Bunun sonucunda, kütleçekim ve elektromanyetizma gibi kuvvetler geleceği, yalnızca geçmişteki olay ve olgulara göre belirleyemezler. Bu da, atom altı parçacıkların rastgele davranışları sebebiyle, özgür iradenin etki edebileceği ufacık da olsa bir pencereyi açık bırakmış oldu.

Yine de, çok sayıda filozof, ufacık parçacıkların rastgele davranışlarının özgür iradeyi oluşturabileceğine şüpheyle yaklaştı. Çünkü kuantum etkileri daha büyük ölçekli cisimlerde pek de işe yaramıyordu.

1970'li yıllarda yapılan araştırmalar insan istemiyle ilgili şüpheler doğurdu. Özellikle merhum sinirbilimci Benjamin Libet tarafından yapılan araştırmalar, beynin "motor korteks" adı verilen ve hareketlerimizi planlayarak uygulayan bölgesinin, insanların bir tuşa basma kararını vermesinden önce ateşlendiğini gösterdi. Yani insanlar bilinçli kararlar almadan önce, beynin kendisi zaten kararı çoktan vermiş oluyordu.

Gizli Sinyal mi?

Karar verme sürecini daha iyi anlamak için Bengson'ın takımı elektroensefalografi (EEG) denen ölçüm aracını kullanarak 19 lisans öğrencisinin bir ekrana bakarken, rastgele bir şekilde sağa ya da sola gözleriyle bakmaya karar vermeleri sırasında beyin dalgalarını ölçtü. İnsanlar kararlarını verdiklerinde, o kararı niteleyen karakteristik bir sinyal, beynin spesifik bölgelerinden ateşlenerek hareket etti.

Ancak şaşırtıcı bir şekilde, kafalarımızın arkasında yer alan bir bölgedeki diğer bir elektriksel aktivite, kararların verilmesinden 800 milisaniye öncesine varabilen bir sürede ateşlendi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu beyin aktivitesi aslında bir sinyal bile değildi. Bir "gürültü" idi. Beynin her yerinde bulunan ve rastgele gibi gözüken bir elektriksel ateşlemeydi. Aslında sinirbilimciler bu arkaplan gürültüsünü çoğu zaman anlamsız olarak nitelemektedirler. Hatta belirli bir göreve özel sinyalleri görmek için, toplam sinyalden bu "gürültü" sinyalini çıkarırlar. Bir diğer deyişle, arkaplan gürültü sinyali içerisinde gizlenmiş bir sinyal, insanların bilinçli kararlarını, daha onlar bu kararları vermeden belirlemektedir. Dallas'taki Texas Üniversitesi'nde sinirbilimci olan ve bu araştırmaya katılmamış biri olan Dr. Rick Addante şöyle söylüyor:

Bu araştırmayla ilgili çılgın olan da bu: o bir 'gürültü' sinyali değil. Bu durumda sorumuz şu olmalı: bu sinyal nereden geliyor ve ne gibi bir bilgi taşıyor?

Açık Bir Soru

Addante şöyle devam ediyor:

Bu yeni araştırma özgür iradeyi ispatlamıyor da, çürütmüyor da... Eğer ki bizim bilinçli algımıza katkı sağlayan ve kararlarımızdan önce oluşan bir şey varsa, bu durumda özgür irademizin sınırları sorgulanmalıdır. Öte yandan, bu araştırmanın bulguları, özgür irademizin beyinlerimizde yer alan rastgele arkaplan gürültüsü üzerinde taşındığını, ancak bu gürültü ile birebir aynı şey olmadığını gösteriyor.

Amsterdam Üniversitesi'nden sinirbilimci olan ve yine araştırmada yer almayan biri olan Ali Mazaheri ise bu bulguların özgür iradenin kökünü kazıdığını düşünüyor ve şöyle söylüyor:

Bu bulgular beynin duyusal işlem sistemlerindeki ateşlemelerin birikerek insanların kararlarını oluşturduğunu, bilinçli beynin ise bu kararları takip ettiğini gösteriyor.

Faydalı Bir İllüzyon mu?

Ancak eğer ki özgür irademiz bir illüzyon ise, neden bu kadar gerçek gibi hissediyoruz?

Reklamı Kapat

Bu sorunun cevabı halen gizemini koruyor olsa da, teorilerden bir tanesi tercih illüzyonunun olmamasının insan türü için oldukça can sıkıcı olacağını ve türümüzün hayatta kalıp üreme konusunda başarısızlaşacağı üzerinde duruyor. Mazaheri şöyle anlatıyor:

Özgür iradenizin olduğunu sanmanız, hayatta kalabilmenizi sağlayan bir araç görevi görüyor.

Araştırmanın sonuçları Journal of Cognitive Science dergisinde yayımlandı.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Tebrikler! 7
  • Bilim Budur! 5
  • İnanılmaz 4
  • Grrr... *@$# 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Live Science | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2021 11:59:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2451

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Film
Viral Enfeksiyon
Robot
Çocuklar İçin Bilim
Fizik
Gen
Einstein
Sars Mers
Doğru
Türleşme
Eğitim
Stephen Hawking
Şiddet
Anne
Paleontoloji
Anksiyete
Göğüs Hastalığı
Hormon
Virüsler
Spor
Tahmin
Afrika
Basınç
Çeviri
Plastik
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et