Hanlon'un Usturası: Bireyin Sersemliğiyle İzah Edilebilecek Hiçbir Şeyi Kötü Niyete Yormayın!

Hanlon'un Usturası: Bireyin Sersemliğiyle İzah Edilebilecek Hiçbir Şeyi Kötü Niyete Yormayın!
Yazar Itamar Shatz Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
14 dakika
2,545 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 44. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Hanlon’un Usturası bir özdeyiştir ve şöyle der: "Sersemlikle/aptallıkla açıklanabilecek olan herhangi bir şeyi asla kötülükle ilişkilendirmeyin." Geniş çapta bakacak olursak bu prensip, insanların eylemlerini değerlendirirken, alternatif ve mantıklı bir açıklama bulunabildiği müddetçe, zarar verme niyetinde olduklarını farz etmemeniz gerektiğini önerir.

Örneğin, şirketinizde yapılacak olan önemli bir etkinliğe davetiye almazsanız, eğer davetiyeyi göndermeyi unuttuklarını farz etmek mantıklıysa, Hanlon’un Usturası bu durumu, yetkili kişinin sizi sevmediği için bilerek göndermediğine yormamanız gerektiğini söyler.

Çeşitli durumlarda, Hanlon’un Usturası'nı hayata uygulamak faydalı bir prensip olabilir. Bu makalede de Hanlon’un Usturası hakkında daha çok şey öğrenip mümkün olan en etkin şekilde nasıl kullanacağınızı anlayacaksınız.

Reklamı Kapat

Hanlon’un Usturası'nı Anlamak

Hanlon’un Usturası, felsefi bir usturadır. Yani bir olgunun -özellikle doğru olmasa da- en olası açıklanmasını bulmanıza yardım eden bir prensiptir. Bu sebeble, birinin sizinle olan randevusunu kaçırması ya da bir e-postaya cevap vermemek gibi çeşitli gündelik sorunlarla baş etmenizde yardımcı olan önemli bir mantık aracıdır.

Ama Hanlon’un Usturası ile ilgili belirtilmesi gereken iki önemli uyarı var:

  • Hanlon’un Usturası hiçbir eylemde art niyet olmadığını söylemez. Onun yerine, eğer mantıklıysa, olumsuz sonuçların kötülükten ziyade aptallık veya benzer sebeplerden ötürü oluştuğunu düşünmenin daha iyi olduğunu söyler.
  • Hanlon’un Usturası bir eylemin doğru olup olmadığıyla ilgilenmez. Hanlon’un Usturası, sırf art niyet yerine sersemlik yüzünden oldu diye bir eylemin kabul edilebilir olduğunu söylemez. Sadece, sonrasında eylemi yargılayıp ona göre bir tepki verebilmeniz için en olası açıklamayı bulmanızda yardımcı olur.

Sonuç olarak, Hanlon’un Usturası bazı durumlarda insanların davranışlarını anlayabilmek için göz kararı bir karar mekanizması olarak çalışır. Bu da sizi en doğru sonuca ulaştıracağının garanti olmadığı anlamına gelir ama yine de bazı durumlarda iyi bir başlangıç noktası olabilir.

Not: Hanlon’un Usturası, orjinaline benzer şekillerde de söylenebilir: "Umursamazlıkla açıklanabilecek olanı hiçbir zaman kötülükle ilişkilendirmeyin." gibi...

Hanlon’un Usturası'nın Faydaları

Hanlon’un Usturası'nı kullanarak edinilebilecek iki ana fayda vardır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Hanlon’un Usturası, insanların eylemlerini doğru açıklayabilmenize yardımcı olabilir. Bunun nedeni, çoğunlukla, başka açıklamalar daha olası gözükse de insanların art niyetle hareket ettiğini düşünme eğilimimizdir. Ve Hanlon’un Usturası bunu da göz önünde bulundurmamıza yardımcı olur.
  • Hanlon’un Usturası, art niyeti farz etmenin getirdiği olumsuz duygulardan kaçınmanıza yardımcı olabilir. Çoğu durumda, insanların art niyetle hareket ettiğini varsaymak, öfke ve sinir gibi olumsuz duygulara başka nedenlere kıyasla daha fazla sürükleyebilir. Bu yüzden, insanların kötü niyetle harekete geçtiğini düşünmek için iyi bir sebep olmadıkça bu varsayımdan kaçınmak daha iyidir.

Ek olarak, Hanlon’un Usturası'nı kullanmanın, özellikle de sersemlik açıklamasından da öte mantıklı alternatif açıklamalar mevcutsa kötü niyetleri varsaymamamız gerektiğini öğütleyen Hanlon’un Usturası'nın genişletilmiş versiyonunu kullanmanın birkaç başka faydası daha vardır.

İlk olarak, Hanlon’un Usturası, olayları daha çabuk ve kolay değerlendirmenizi sağlar. Özellikle, mantıklı olduğu durumlarda bunu bir zihinsel kısayol olarak kullanırsanız, durumu değerlendirmek için adayacağınız zamandan, çabadan ve diğer kaynaklarınızdan tasarruf etmenizi sağlar.

İkinci olarak, Hanlon’un Usturası'nı kullanmak ahlaki açıdan bakacak olursak doğru şeyi yapmak olarak görülebilir. Özellikle, şüpheli durumlarda insanların iyiliğinden yana davranmak (İng: "giving the benefit of the doubt") ve onları kötü niyeti varsaymaktan başlatmamak, ahlaki açıdan genelde doğru görünür. Bu tür bir davranış, önemli birkaç diğer ahlak ilkesiyle de benzerdir: Bunlar, insanların durumlarıyla ilgili mümkün olan en iyi yorumu varsaymamız gerektiğini söyleyen "hayırseverlik ilkesi" ve kendine yapılmasını istemediğin şeyi başkasına yapmamanı söyleyen "altın kural"dır.

Üçüncü olarak, Hanlon’un Usturası, diğerleriyle olan ilişkilerinizi kolaylaştırır. Özellikle, şüpheli durumlarda insanların iyiliğinden yana davranmak, onlarla daha iyi iletişim kurmanızı sağlar ve onlarla olan ilişkiniz uzun ve kısa vadede gelişir. Bu da özellikle insanları yanlışlıkla art niyetle suçlayabileceğiniz ve onlarla olan ilişkinize çok zararlar açılacağı durumlardan kaçınmanızı sağlar.

Reklamı Kapat

Son olarak, Hanlon’un Usturası, harekete geçmeniz gereken durumlarda size destek olur. Örneğin, komşunuzun çok gürültü yapması gibi birilerinin sizi rahatsız ettiği bir durum düşünün. İçgüdüsel olarak, onların sizi rahatsız ettiklerinin farkında olduklarını ve bunu umursamadıklarını düşünebilirsiniz ve bu da sizi onlardan durmalarını isteme zahmetine girmemeye götürebilir. Fakat Hanlon’un Usturası'nı uygulayarak, öyle davranma sebeplerinin sizin rahatsızlığınızı umursamadıkları değil, bir sorun oluşturduklarının farkında olmamaları olduğunu anlayabilirsiniz. Bu anlayış, diğer türlü olsa yapmayacağınız bir harekette bulunmanızı mesela durmalarını istemenizi sağlayabilir.

Sonuç olarak, Hanlon’un usturası; insanların eylemlerinin doğru açıklamasını bulmaya yardımcı olmak, art niyet varsayımının bir sonucu olarak doğan olumsuz duygulardan kaçınmanıza yardımcı olmak, diğerleriyle ilişkinizi güçlendirmek ve harekete geçmeniz için sizi desteklemek gibi çeşitli faydalar sunar.

Hanlon’un Usturası Nasıl Uygulanır?

Buraya kadar Hanlon’un Usturası'nın ne olduğunu ve bundan nasıl faydalanabileceğinizi gördük. Neyse ki, Hanlon’un Usturası'nı uygulamak genelde gayet basit ve kolaydır - ki bu da bu prensibi bu kadar kullanışlı hale getiren bir başka şeydir.

Esasen, birinin kötü niyete bağlayabileceğiniz bir eylemi neden yaptığını anlamaya çalıştığınız herhangi bir an Hanlon’un Usturası'nı uygulayabilirsiniz. Bunun için, o insanın davranışı için mantıklı bir alternatif açıklama olup olmadığını kendinize sormalısınız. Eğer varsa, bu insanın art niyetle hareket ettiğini varsayacak güçlü bir sebebiniz olmadığı müddetçe genellikle bu alternatif açıklamayı doğru olarak varsaymalısınız.

Reklamı Kapat

Ek olarak, Hanlon’un usturasını daha etkin kullanmak için yapabileceğiniz birkaç şey var. Bunlar sıradaki bölümlerde aktarıldı.

Genişletilmiş Hanlon’un Usturası

Hanlon’un Usturası'nın orijinal hali şu şekildedir: "Sersemlikle açıklanabilecek olanı hiçbir zaman kötülükle ilişkilendirmeyin."

Ancak, bu versiyon, bu haliyle kullanışlı olabilse de bunu genişletmek daha faydalı olabilir. Bunun için iki ana yol vardır.

İlki, insanların art niyet veya sersemliğin ötesindeki diğer sorunlu gerekçelendirmelerini şu şekilde açıklayabilirsiniz: "Sersemlik, umursamazlık, cehalet veya beceriksizlik gibi diğer sebeplerle açıklanabilecek olanı hiçbir zaman kötülük ve çıkarcılık gibi kötü niyetlerle ilişkilendirmeyin."

Örneğin, eğer akıllı bir insan sorunlu bir tavırda hareket ediyorsa bu genişletilmiş Hanlon’un Usturası, onun bu hareketini sade bir şekilde durum umrunda olmadığı için yapmıştır. Bu durumda, genişletilmiş versiyon daha faydalıdır, çünkü bahsi geçen insan akıllıdır. Yani sözün orijnal hali, art niyetle yapılmamasına rağmen bu durumu çözememektedir.

Ek olarak, Hanlon’un Usturası'nı şu şekilde daha da açıp genelleyebilirsiniz: "Başka sebeplerle açıklanabilecek olanı hiçbir zaman olumsuz sebeplerle ilişkilendirmeyin."

Agora Bilim Pazarı
Atlas Seti

ATLAS – Kıtalar, Denizler ve Kültürler Arası Yolculuk Rehberi, sadece coğrafi bilgileri değil, ülkelerin karakteristik yönlerini de sunan büyük boy haritaları, ödüllü tasarımı ve göz alıcı çizimleriyle sizi koltuğunuzdan kıpırdamadan dünya turuna çıkarıyor. Dünyanın binbir harikası ve ilginçliği arasında rengârenk bir yolculuk. İzlanda’nın buzulları, Mısır’ın çöl kervanları, Avustralya’nın ornitorenkleri, Madagaskar’ın dev baobab ağaçları, Meksikalıların garip bayramları ve Charlie Chaplin’den Halide Edip Adıvar’a ülkelerini gururlandıran isimler. Tüm dünyada büyük ilgi gören, İzlanda’dan Polonya’ya, Amerika’dan İspanya’ya 37 dilde yayımlanan, çocuk kitaplarında en prestijli ödüllerden Prix Sorcières (Fransa) ve Premio Andersen’i (İtalya) kazanan Atlas, devasa buzullardan küçücük böceklere, dünyamızın barındırdığı akılalmaz çeşitliliği ve göz alıcı renkleri kutlamak için hazırlanmış görsel bir festival.

  1. “Gördüğünüz anda dokunma hissi uyandıran bir kitap. Çocuklar kadar yetişkinleri de büyülemesi muhtemel.” Wall Street Journal
  2. “İlk görüşte aşk! Sizi daha fazlasını merak etmeye, hatta yolculuğa çağırıyor.” Guardian
  3. “Sınıf ve kütüphaneler için olmazsa olmaz.” School Librarian Journal
Atlas Etkinlik Kitabı
Dünyanın dört köşesine kalemle seyahat başlıyor!
Kendi haritalarını oluştur, bayrağını tasarla, Tayland’ın yüzen pazarlarında gezin, Minotaur için labirentten çıkış yolunu bul, Everest tırmanışına azırlan, İspanya’daki insan kulesini tamamla, Meksika’nın kafatası şekerlemelerini süsle, Japon kimonosu için kendi desenini yarat.
Dünya senin tuvalin!
Devamını Göster
₺125.00 ₺194.00
Atlas Seti

Bu haliyle cümle orijinalinden iki önemli modifikasyon içeriyor:

• "Kötülük", "olumsuz sebepler" ile değiştirildi.

• "Sersemlik" veya "aptallık", "diğer sebepler" ile değiştirildi.

Bu modifikasyonun avantajı da şöyledir: Eğer sadece kötülük ve sersemliğe ya da diğer kısıtlı çeşitlerde olumsuz sebeplere odaklansaydınız Hanlon’un Usturası gayet yetersiz kalacaktı. Çünkü insanlar kötülük, sersemlik veya benzer sebeplerden yola çıkmamış olsalar bile diğerleri için olumsuz sonuçları olan işler yapabilirler.

Örneğin, diyelim ki bir işe başvurdunuz ve birkaç gün geçmesine rağmen haber alamadınız. Bunun sebebinin yetkili kişinin sizin yeterince iyi olmadığınızı düşünmesi olarak varsayabilirsiniz. İşte, haber alamamanız ne kötülük ne de sersemlik yüzünden olmadığı için, Hanlon’un orijinal formülü burada uygulanamaz. Ama sersemlik yerine diğer sebepler, kötülük yerine de olumsuz sebepler diye düşünürseniz, yeterince iyi olmadığınız için haber almadığınız düşüncesinden kaçınıp, onun yerine yetkili kişinin hala başvuruları işleme almakta olduğunu düşünebilirsiniz.

Benzer şekilde, attığınız bir e-postadan birkaç gün sonra cevap alamadığınız zaman da bu genişletilmiş Hanlon’un Usturası'nı kullanabilirsiniz. Özellikle de kötülük veya sersemliğin, öyle davranmalarının sebebi olarak gözükmediği durumlarda, Hanlon’un Usturası'nı genişletmek size bu gecikmenin bir sürü geçerli sebebi olabileceğini anlamanızda yardımcı olur. Mesela o sırada çok meşgul olmaları veya sorduğunuz soruya dair bilgi bulmaya çalışıyor olmaları buna örnek olabilir.

Sonuçta, genişletilmiş Hanlon’un Usturası'nı kullanarak kötülük ve sersemliğin ötesindeki sebepleri açıklayabilirsiniz. Buna umursamazlık ve bencillik gibi olumsuz sebepler, deneyim eksikliği veya işlerinin başından aşkın olması gibi nötr sebepler ya da belki de o kişinin iyi bir iş çıkartmak için zamanını kullanıyor olması gibi olumlu sebepler de dahildir.

Reklamı Kapat

Not: Hanlon’un Usturası'nın daha da genel bir hali de şudur: "Herhangi bir diğer açıklama mümkünse, kötü niyeti varsayma."

İnsanların Niyetlerini Değerlendirmeyi Öğrenin!

İş, insanların niyetlerini daha iyi değerlendirmeye geldiğinde, akılda tutmaya değer birkaç kavram var.

Bunlardan en dikkat çekeni, benmerkezci önyargıdır. Benmerkezci önyargı, insanların hareketlerini yorumlarken kendi bakış açımıza güvenme yönelimimizdir. Mesela bir şeye çok önem verdiğinizde diğerlerinin onu o kadar da umursamamasını anlamanız zor olabilir. Bu önyargıdan kurtulmak için ki bu da sizin Hanlon’un Usturası'nı kullanırken diğerlerinin niyetlerini değerlendirme yeteneğinizi geliştirecektir, o insanın bakış açısını kullanarak durumu gözlemlemek gibi çeşitli önyargıdan kurtulma tekniklerini kullanabilirsiniz.

Benmerkezci önyargıya ek olarak, Hanlon’un Usturası kapsamında öğrenilmeye değer başka bilişsel önyargılar da vardır:

  • Bilginin Laneti: Bilginin laneti, insanların kendi bildikleri şeyleri diğerlerinin bilmediği gerçeğini algılayamamalarına sebep olan bir bilişsel önyargıdır. Esasen bu, bazı mecralardaki daha bilgili insanların genellikle bu bilgi farklılıklarını hesaba katmakta zorlandıkları anlamına gelir.
  • Empati Boşluğu: Empati boşluğu, farklı zihinsel durumlarda onların ve diğer insanların nasıl kararlar verdiğini anlamalarını zorlaştıran bir bilişsel önyargıdır. Örneğin, şu anda kızgın olan bir insanın, başkasının sakince hareket ettiği zihniyeti değerlendirmesi zor olacaktır.
  • Temel İlişkilendirme Hatası: Temel ilişkilendirme hatası, insanların diğer bir insanın bir hareketinin sebebindeki çevresel kaynaklı durumların etkilerini küçümsemesine ve o insanın kişiliğinden kaynaklı yönelim faktörlerini abartmasına neden olan bir bilişsel önyargıdır. Örneğin temel ilişkilendirme hatası, birinin, tanımadığı birinin kızgın görünmesi durumunda, başkalarının kendisine kaba davranmış olması gibi bir sebeple geçici olarak kızgınlığa sevk edilmiş olsa bile, o kişiyi sürekli kızgın biriymiş gibi düşünmesine sebep olabilir.

Benmerkezci önyargı gibi, bu önyargılar da ilgili önyargıdan kurtulma teknikleriyle azaltılabilir. Bu teknikler, akıl yürütme sürecinizi yavaşlatmak gibi genel önyargıdan kurtulma teknikleri ve başkasının bakış açısından bakmak gibi daha özel teknikleri içerir.

Hanlon'un Usturası'nın Sınırlarını Anlayın!

Hanlon’un Usturası, kullanışlı bir rehber prensip olsa da insanların gerçekten art niyetle yaptıkları işler olduğu için, insanların gerekçelerini doğru bir şekilde tespit etmekte garanti vermediğini bilip ona sadece bir göz kararı bir yol gösterici olarak bakmalısınız. Hanlon’un Usturası'nı kullanıp kullanmayacağınıza veya nasıl kullanacağınıza karar verirken bu faktörleri göz önünde bulundurmalısınız:

Reklamı Kapat

  • Bir eylemin kötülük veya diğer kötü niyetlerin dışında bir sebeple gerçekleşmiş olması ne kadar muhtemel? Her ne olduysa bu olayın sebebinin kötülük olmadığı ne kadar olasıysa o kadar şüpheye yer vermeye eğilimli olmalısınız. Bu olasılığı değerlendirirken de, o insanın yaptığı önceki şeyleri, genel kişilikleri ve kötü emelle ne elde edeceklerini hesaba katabilirsiniz.
  • Kötülüğü veya art niyeti hatalı bir şekilde varsaymanın bedeli nedir? Bir kişinin kötü niyetli davrandığını yanlışlıkla varsaymanın bedeli sizin için ne kadar ağır olacaksa, öyle olmadığı bir durumda, olanların başka nedenlerle olduğunu varsaymaya o kadar eğilimli olmalısınız.
  • Gerçekten kötü niyetle yapılan davranışları hatalı bir şekilde iyi niyetli varsaymanın bedeli nedir? Hatalı olarak, birilerinin kötü niyetle davranmadığını varsaymanın bedeli sizin için ne kadar ağır olacaksa, onların gerçekten kötü niyetle yaptığı durumlarda Hanlon’un Usturası'nı kullanırken o kadar dikkatli olmalısınız.

Dolayısıyla, o kişinin art niyetle hareket etmiş olma ihtimali yüksek olduğu veya onun kötülükle hareket etmediğini söyleyerek yanlış varsayım yapmanız durumunda bedelinin sizin için ağır olacağı gibi kötü olmayan niyetleri varsaymamayı seçebileceğiniz durumlar da vardır.

Bu gibi durumlarda, kötülüğü varsayarak başlayıp sonrasında eğer yeterli kanıtınız varsa alternatif açıklamaları kabul etmek faydalı olabilir. Bu tür durumlar, Hanlon’un Usturası'nın söylediği "suçluluğu kanıtlanana kadar masum" olan kavramın tam tersi olan "masumiyeti kanıtlanana kadar suçlu" kavramı ile ifade edilebilir.

Son olarak, bazı durumlarda hibrit bir yaklaşım kullanmanın faydalı olacağını unutmayın. Mesela, insanların davranışlarına art niyetsiz bir açıklama varsayıp bu sırada da eğer art niyetli açıklama doğru çıkarsa diye de kendinizi hazırlamak buna örnek olabilir: "En iyiyi varsay, ama en kötüsü için hazırlıklı ol."

Hanlon’un Usturası'nın Tarihi

Hanlon’un Usturası, Arthur Bloch tarafından 1980’de yazılan Murphy’s Law, Book Two: more reasons why things go wrong kitabında bir başlık olarak yayınlanarak, adında ve formülünde de olduğu üzere, Robert J. Hanlon'a atfedilmiştir.

Fakat, Hanlon’un Usturası'nın altında yatan prensip, tarih boyunca çeşitli biçimlerde ifade edilmiştir. Örneğin, bu deyişin bir ilk versiyonu, Goethe’nin The Sorrows of Young Werther adlı 1774 tarihli romanında şöyle söylenir:

Yanlış anlamalar ve ihmal, dünyada kötülük ve günahkarlıktan bile daha fazla hasara yol açar. Her halükarda, ikincisi, daha az sıklıkta meydana gelir.

Benzer olarak, 1898 tarihli The Royal Academy: Its Uses and Abuses başlıklı kitapta, yazar William James Laidlay şöyle der:

Bu oynadığımız bir hayat oyunudur ve eğer insanlar meslekleri gereği diğer insanları felakete sürüklerlerse, bunun çok ciddi bir şey olduğunu düşünüyorum. Bazı insanlar, aslında bence çoğu erkek, bunu asla kötü niyetle yapmazlar; aslında, tam tersine, bu daha çok sersemliktir; yine de, sonuç aynıdır.

Ek olarak, yazar Robert A. Heinlein ayrıca bu kavramdan 1941 tarihli öyküsü The Past Through Tomorrow koleksiyonunda yayınlanan Logic of Empire'da bahsetmiştir. Onda bir karakter diğerine şöyle der:

Reklamı Kapat

Düpedüz sersemlikten sonucu oluşan durumlara zalimliği atfettiniz. [Bunu söyleyen karakter, bu kavramı toplumsal ve ekonomik konularla baş etmedeki en yaygın yanılgı, yani "şeytan teorisi" olarak tanımlar.]

Ayrıca, Margaret Thatcher’ın Birleşik Krallık Başbakanı olduğu dönemde baş basın sekreteri olarak görev yapan Bernard Ingham da benzer bir fikir tanımladı ve şöyle dediği rapor edildi:

Birçok gazeteci hükumetin komplo teorisine kapıldı. Sizi temin ederim ki eğer bu karmaşık teoriye bağlı kalırlarsa daha doğru işler üreteceklerdir.

2006’da David Coady’nin Conspiracy Theories: The Philosophical Debate bölümünde bildirildiği gibi, burada Otago Daily Times'da 1985 tarihli bir alıntıya atfedilmiştir.

Dahası, Hanlon’un Usturası'nın kendi farklı biçimlerinin ötesinde, çeşitli benzer ilkeler de tarih boyunca oluşturuldu. Örneğin, Robert A. Heinlein’ın Time Enough for Love adlı romanında Hanlon’un Usturası düşünüldüğünde dikkate alınması gereken önemli bir ilkeden söz edilir:

İnsan sersemliğinin gücünü asla küçümsemeyin.

Benzer şekilde, genelde Hanlon’un Usturası ile birlikte anılan bir başka bir ilke de belirsiz bir kaynağı olan Grey Yasası'dır ve şöyle der:

Yeterince büyük bir beceriksizlik, art niyetten ayırt edilemez.

Ek olarak, Hanlon’un Usturası'nın bir doğal sonucu olarak, politikacıların eylemlerini tartışırken gazeteci Ramesh Ponnuru şöyle söyledi:

Duygularla açıklanabilecek bir şeyi asla stratejiyle ilişkilendirmeyin.

Son olarak, yazar Douglas Hubbard, Risk Yönetiminde Başarısızlık: Neden Bozuktur ve Nasıl Düzeltilir başlıklı kitabında, yine Hanlon’un Usturası'nın bir sonucu olarak şunu söyledi:

Karmaşık bir etkileşim sisteminde teşvikleri takip eden orta derecede mantıklı bireylerce açıklanabilecek şeyleri asla kötülük veya sersemliğe yormayın.

Bunu söyleyerek Hubbard şu gerçeği vurgulamayı amaçlamıştır:

Herhangi bir merkezi koordinasyonla değil tamamen kendi ilgilerine göre hareket eden insanlar, yine de bazılarına göre açık bir komplo kanıtı veya bir cehalet vebası olarak görünen sonuçlar yaratabilirler.

Not: "Ters gidebilecek herhangi bir şey ters gider." diyen Murphy Kanunu, "Ters gidebilecek herhangi bir şey mümkün olan en kötü anda ters gidecektir." diyen Finagle Kanunu ve ayrıca "Asla bir rakibinize kendinizinkinden daha kötücül niyetler yüklemeyin." diyen nükteli bir deyiş de Hanlon’un Usturası ile alakalı olarak bazen belirtilen diğer prensiplerdir.

Özet ve Sonuçlar

  • Hanlon’un Usturası, "Sersemlikle açıklanabilecek olanı hiçbir zaman kötülükle ilişkilendirmeyin." diyen bir özdeyiştir.
  • Hanlon’un Usturası, insanların eylemlerinin doğru açıklamasını bulmanıza yardımcı olmak, art niyet varsayımının bir sonucu olarak doğan olumsuz duygulardan kaçınmanıza yardımcı olmak, diğerleriyle ilişkinizi güçlendirmek ve harekete geçmeniz için sizi desteklemek gibi çeşitli faydalar sunar.
  • Hanlon’un Usturası'nı genişleterek, kötülük ve sersemliğin ötesindeki sebepleri açıklayabilirsiniz. Buna umursamazlık gibi olumsuz sebepler, deneyim eksikliği gibi nötr sebepler ya da belki de o kişinin iyi bir iş çıkartmak için zamanını kullanıyor olması gibi olumlu sebepler de dahildir.
  • Hanlon’un Usturası'nı etkin bir şekilde uygulamak, insanların eylemlerini kendi bakış açımızla yorumlama eğilimimiz olan ego merkezli önyargı gibi düşünme modellerinden nasıl arınacağımızı anlamaya ve böylelikle insanların niyetlerini de daha iyi değerlendirmeyi öğrenmeye yardımcı olur.
  • Hanlon’un Usturası'nı nasıl uygulayacağınıza veyahut da uygulayıp uygulamayacağınıza karar verirken, diğer insanın art niyetle hareket etmiş olmasının ihtimalini ve bununla birlikte yanlışlıkla o insanı kötülükle itham etmenin sonuçlarını veya tam tersi iyi niyette olduğunu varsaymanın da sonuçlarını düşünmelisiniz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Muhteşem! 3
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Effectiviology | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 44. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/09/2021 19:02:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10907

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Yeni Koronavirüs
Obezite
Hayvan Davranışları
Abiyogenez
Anksiyete
Çeviri
Fare
Pandemi
Sahtebilim
Doğru
Diş
Eşey
Boyut
Büyük
Popülasyon
Sağlık Örgütü
Yağ
Göğüs Hastalığı
Bağışıklık
Uzun
Fizik
Onkoloji
İhtiyoloji
Vücut
Radyasyon
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın