Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
Anonim Üye
3
Evrim kanıtlanmış mıdır?
Sitedeki konu başlıklarının neredeyse tümünde evrim kesinmiş gibi yanıtlar veriliyor ki ben de evrimin gerçek olduğunu düşünenlerdenim ancak arkadaşlarımla tartıştık ve bunun teori olduğunu söylediler.Evrim hâlâ bir teori mi yoksa kanıtlanmış mı? Internet üzerinde ikisini de savunanlar var.
2,533 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
3 Cevap
Bu Reklamı Kapat
Öne Çıkarılan Cevap

Evet, evrim kanıtlanmış bir gerçektir ve dolayısıyla bir doğa yasasıdır. Evrim Teorisi ise bu doğa yasasını izah edebilmek için geliştirilen, bilimin zorlu testlerini geçebilmiş hipotezler üzerine inşa edilen açıklamalar bütünüdür. Bu bakımdan, bir doğa yasası olan evrim ile, o doğa yasasını açıklayan Evrim Teorisi farklı şeylerdir:

  • Evrim bir kanundur ve ispatlanmıştır. Evrim, popülasyon içi gen ve özellik dağılımlarının nesiller içinde değişmesi demektir ve bunu laboratuvarda, doğada, simülasyonlarda ve bilimin erişebildiği diğer bütün metotları kullanarak tekrar tekrar ispatladık.
  • Evrim, kütleçekimi gibidir. Yasadır, çürütülemez, gerçektir. Canlılar evrimleşirler ve evrimleşmek zorundadırlar. Serbest bırakılan cisimler yere doğru düşerler ve düşmek zorundadırlar (veya gezegenin büktüğü uzay-zaman düzlemi içinde hareket ederler).
  • Evrim Teorisi bir teoridir. Teoriler ispatlanmaz, yanlışlanırlar. Doğadaki evrim yasasının mekanizmalarını, nasılını ve nedenini açıklayan bilimsel açıklamalar bütününe Evrim Teorisi diyoruz. Evrim Teorisi, diğer bütün teoriler gibi yanlışlanmaya çalışılır ve yanlışlanamadıkça güçlendir. Evrim Teorisi, 150 yıldır yanlışlanamamıştır ve bilimin en zorlu testlerinden bile başarıyla çıkmayı başarmıştır (bir örnek burada, daha fazla örnek burada).
  • Evrim Teorisi, kütleçekiminin doğasını izah etmemizi sağlayan Görelilik Teorisi gibidir. Yanlışlanabilir; fakat yanlışlanamamıştır.
  • Evrimsel biyoloji, Evrim Teorisi'nin detaylarını araştıran bilim dalıdır. Evrimsel biyolojinin amacı "evrimi kanıtlamak" değildir; evrimin gerçek olduğunu zaten biliyoruz. Evrimsel biyolojide amaç, Evrim Teorisi'ni yeni veri ve bulgularla sınamak, mümkünse çürüterek daha doğru teorileri ortaya çıkarmaktır.
  • Evrimsel biyoloji, kütleçekim fiziği gibidir. Fiziğin amacı kütleçekimini çürütmek değil, anlamaktır. Evrimsel biyolojinin amacı evrimi çürütmek değil, anlamaktır.

Bilim camiasında evrimin gerçek olup olmadığı konusunda herhangi bir bilimsel tartışma yoktur, soru işareti bulunmamaktadır. Evrimin mekanizmalarına yönelik bilinmeyenler aydınlatılmaya çalışılmaktadır; tıpkı kütleçekiminin doğasına yönelik bilinmeyenlerin aydınlatılmaya çalışılıyor olması gibi.

Bu konu hakkında daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

2,236 görüntülenme
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır. Ayrıca bu cevap, Kısa Sorularla Evrim soru dizisi içinde yer almaktadır.
12
  • Raporla
Kabul Edilen Cevap
Ufuk Derin
Ufuk Derin Öğrenci-Okur
Orijinal Soru: Evrime kanıtlanmış bir doğa yasasıdır diyebilir miyiz? Tüm bilim camiasında bu söz doğru kabul edilir mi?

Kesinlikle! Evrimin bir doğa yasası olduğuna dair bilimde bir şüphe yoktur. Tabii kanıt yerine bulgu, yasa yerine olgu denmesini önerenler de var ancak demek istenen yine aynıdır. Evrimi inancı gereği kabul edemeyenler olabilir. Ancak bu bilimsel değil, inançsal bir sorun. Bunu şurada belirtmiştim.

Doğa yasası olarak kullandığımız ifadeyi biraz daha açacağım. Türkçede yasa-teori olarak kullansak da bilimde kapsayıcı bir terim olarak "fact" yani bilimsel gerçek, olgu ifadesi kullanılıyor. Bu, Türkçede kullandığımız "doğa yasası" terimi ile aynı bilimsel değere sahip bir kavram. Örneğin Türkçede doğa yasasını "Farklı ve bağımsız gözlemciler tarafından aynı şekilde gözlenebilen, herhangi bir açıklama değeri olmayan ama doğada olan biten bir şey hakkında bize bilgi veren ifadeler bütünü" anlamında kullanıyoruz. Ama "genel olarak" bilimsel literatürde Türkçede doğa yasası olarak kullandığımız ifade fact yani "bilimsel gerçek/olgu" olarak geçiyor. "Bilimsel gerçek (ing: fact) bilim insanları tarafından genellikle ampirik verilere veya nesnel doğrulanabilir gözlemlere atıfta bulunmak için kullanılır." Örneğin Hastalıkların Mikrop Teorisi hastalık gerçeğini açıklar. Hastalık bizzat gözlemlediğimiz bir gerçek. Devre teorisi devre gerçeğini, makine teorisi makine olgusunu açıklar. Devre ve makineler de bizzat gözlemlediğimiz bir gerçek. Hücre Teorisi, Hücre gerçeğini açıklar. Hücre de bizzat gözlediğimiz bir gerçek. Evrim Teorisi ise Evrim gerçeğini/olgusunu açıklar. Evrim de bizzat gözlediğimiz bir bilimsel gerçek. Yani olgu. (ing: fact). Türkçede ise olgu yerine daha çok yasa ifadesi kullanılıyor bunun için. "Evolution as law" şeklinde arasanız pek bir şey çıkmayacaktır ama "evolution as fact" olarak ararsanız birçok sonuç çıkacaktır. Biraz ayrıntılı analizini Wikipedia'da bulabiliyorsunuz.

Ulusal Bilimler Akademisinden bakacak olursak: "Bilim insanları, bir gözlemi tanımlamak için "bilimsel gerçek/olgu" ifadesini kullanırlar. (...) Evrim bu anlamda bir bilimsel gerçek/olgudur. (ing: fact)"

Bu Reklamı Kapat

Evrim; milyonlarca deneyi, gözlemi, akademik makalesi olan, matematiksel altyapısı olan, binlerce fosil ile desteklenmiş; tıp, biyoloji, jeoloji, antropoloji, entomoloji, hemotoloji, embriyoloji, psikoloji, mühendislik, paleontoloji, ekoloji, botanik, etoloji, arkeoloji gibi birçok alana ışık tutan bilimsel bir gerçek. Bunu kabul edememek demek bu kadar bilim insanın emeğine hakaret olacaktır. Gerek aşılardan antibiyotiklere, gerek şu an başımızın belası olan sars-cov-2'ye, yapay seçilim ile evrimleştirdiğimiz bitki ve hayvanlara, kendi vucüdumuzda olan evrimsel kalıntılara kadar hayatımızın içine bile bu kadar girmişken hem de.

Milyonlarca gözlem, deneyi olduğu Google Scholar gibi platformlardan teyit edilebilir. Bilim dünyasının evrimi kabulü ve evrimi kullanan ve destekleyen bilimler ile ilgili de linkler bırakacağım.

536 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. Kaynak 1. (08 June 2020). Alındığı Tarih: 08 June 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
Bu cevap, soru sahibi tarafından kabul edilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
7
  • Raporla
Kabul Edilen Cevap
Hasan Dağtekin
Hasan Dağtekin Sosyal Bilimler Uzmanı

Bu sorunun cevabının kavranabilmesi için öncelikle hipotez, tez, teori(kuram), kanun tanımlarının net olarak bilinmesi gerekir.

Öncelikle bir hipotez(önerme) öne sürülür. Bu hipotezi öne sürebilmek için makul bir sebep olması gerekir. Şu şöyle olduğundan şu şöyle olabilir şeklinde bir düşünce ve öngörüdür.

Ardından bu hipotezin tez e dönüşebilmesi için geniş çaplı bir çalışma yapılır. Veri toplanır, deney yapılır ve kanıt elde edilmeye çalışılır. Sağlam kanıtlar ekseninde hipotez doğrulanıyor ise bu artık hipotezden tez e dönüşür.

Bu Reklamı Kapat

Bir hipotez teze dönüştüğü andan itibaren "yanlışlanma"ya açılır. Ve bu tezi okuyan konuyla ilgili araştırmacılar bu tezi çürütmeye çalışır, kasten çalışmasa bile yapılan farklı çalışmalar sonucunda söz konusu tezle ihtilaflı sonuçlara rastlanırsa yanlışlanma yolunda adımlar atılmış olur. Bu sebeple bilim çoğu zaman neyin doğru olduğunu değil neyin yanlış olduğunu söyler aslında.

Şayet yapılan yüzlerce çalışmaya ve aradan geçen uzun yıllara rağmen söz konusu tez yanlışlanamamışsa, giderek sağlamlaşır ve teoriye(kuram) dönüşür.

Yani teori kelimesi halk içinde kullanıldığı anlamdaki gibi "sadece bir teori" şeklinde bir şey değildir. Halk içinde kullanılan teori kelimesi ekseriyetle hipotez kelimesinin anlamıyla karıştırılmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Bir şey teori olduktan sonra çürüyemez mi? Elbette çürütülebilir. Örneğin geçtiğimiz sene karadeliklerin fotoğrafının çekildiği bir projede 20. yüzyılın en önemli bilim adamı albert einstein ın teorisi yanlışlanmaya çalışıldı. Fakat gene yanlışlanamadı. Hatta Einstein ın tespitlerinin doğruluğu bir kez daha ortaya çıktı ve teorilerini daha da güçlendirdi. Dolayısıyla teori veya kuram olarak bahsedilen bir şey henüz yanlışlanamamış ve hakkında çok sayıda araştırma yapılmış bir konudur. Bu eksende evrim teorisi günümüzde hala varoluşun ve nereden gelişin en güçlü açıklayıcısı konumunda olan bir teoridir. Hakkında yapılan çürütüldü iddiaları tamamen dini manipülasyon olup gerçeği yansıtmamaktadır.

Son olarak buraya kadar anlatmışken yasa nedire de biraz değinelim. Yasa (kanun) daha çok göz önünde apaçık olan şeylerdir. Ve evrenin kendi çalışma sistematiğinin bir parçasıdır. Örneğin termodinamik yasaları. Yasalar öylesine güçlü bir şekilde kendisini gösterir ki, yapılan herhangi bir çalışmada elde edilen sonuç herhangi bir yasaya aykırı bilgiler içeriyorsa direkt o çalışmanın veya söz konusu hipotezin yanlış olduğuna kanaat getirilip üzerinde durulmaz bile. Bu bağlamda örneğin termodinamik yasalarına muhalefet eden bir fizik hipotezi asla dikkate alınmayacaktır.

Teori pek çok durumu açıklayıp izah ederken, yasa bir durum veya olgu hakkında son derece açık, net, güçlü ve spesifik bir tanım verir.

885 görüntülenme
Bu cevap, soru sahibi tarafından kabul edilmiştir. Ancak bu, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.
3
  • Raporla
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et