Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Limitless, NZT 48 İlacı ve Bilim: Bir Hap, Beynin Zincirlerini Kırabilir mi?

İnsanın "Üst İnsan"a Kolay Yoldan Ulaşma Arzusunun Dışavurumu Olan Filmler ve Beyin Hakkında Gerçekler

Limitless, NZT 48 İlacı ve Bilim: Bir Hap, Beynin Zincirlerini Kırabilir mi? Letterboxd
9 dakika
55,889
  • Eczacılık Bilimi (Farmakoloji)
  • Sinema ve Film

2011 yapımı bir Hollywood filmi olan Limitless, NZT-48 isimli bir sözde ilaç sayesinde beyin bağlantılarını güçlendirerek insanın doğduğundan beri deneyimlediği (okuduğu, duyduğu, izlediği, vs.) her şeyi iç tutarlılığa sahip ve üstün bir şekilde zihninde birleştirebildiği ve hafızasının her parçasına erişebildiği bir dünya hayal ediyor.

Film, ne yazık ki beynin sadece bir kısmının kullanılabildiğini, yani insanların beyinlerinin %100'ünü kullanmadığı uydurmasını (mitini) tekrar ediyor. Bu iddianın en ufak bir doğruluk payı olmadığını, Lucy isimli Hollywood filminin bilimsel altyapısını incelediğimiz buradaki yazımızda anlatmıştık. Beynimizin %100'ünü kullanmanın ne anlama geldiğini ise buradaki detaylı yazımızdan öğrenebilirsiniz.

Bu Reklamı Kapat

Ancak Hollywood'un abartıları bir yana, ilaçlar beyin fonksiyonlarımızı gerçekten güçlendirebilir mi? Dahası, Limitless gerçekten de ilk bakışta görüldüğü gibi bir "süperzeki insan filmi" mi? Bu yazımızda, sonradan çekilen televizyon serisinden değil, sadece filmden söz ettiğimizi vurgulamak isteriz. Öyleyse, başlayalım:

Nootropik İlaçlar: İlaçlarla Beyni Güçlendirmek Mümkün mü?

Beynin kullanım yüzdesiyle ilgili iddiaları bir yana bırakacak olursak, nootropik ilaçlar (Yunancadaki nóos yani "zihin" sözcüğü ile, tropḗ yani "dönüştürmek" sözcüklerinin birleşiminden türetilmiş bir isim) adı verilen bir ilaç grubu sayesinde, beynin nörobiyolojik faaliyetlerini pekiştirme hayali pek de bilimkurgu sayılmaz. 1972 yılında Romanyalı bir psikolog ve kimyager olan Corneliu E. Girugea, geliştirdiği Piracetam isimli bir ilaç için "nootropik" sözcüğünü geliştirdi. Nootropik, beynin üst düzey bütünleşik faaliyetlerini arttırmaya yardımcı olan moleküllere verilen genel bir isimdir.

Bu Reklamı Kapat

Ne var ki Limitless gibi kurgu ürünleri başta olmak üzere, insanların kolay yoldan "süperinsan" olma merakını tatmin edecek ilaçların gerçekliği son derece kuşkuludur. Örneğin az önce sözünü ettiğimiz Piracetam'ın bilişsel fonksiyonları arttırdığına yönelik bulgular son derece şaibelidir.

Bir nörotransmiter olan GABA'nın bir türevi olan 2-oxo-1-pyrrolidin asetamit kimyasal ismiyle satışa sunulan Piracetam'ın yapısı, piroglutamik asit (PCA) olarak bilinen bir aminoaside oldukça benzerdir. İddiaya göre, Piracetam kullanan kişilerde demans ve diğer bilişsel problemler azalmakta, sağlıklı insanlarınsa zihin kapasitesi pekiştirilebilmektedir. İddialara göre ilaç, nöronal ve vasküler fonksiyonları etkileyerek, herhangi bir yatıştırıcı veya uyarıcı etkiye sahip olmaksızın bilişsel fonksiyonları güçlendirmektedir. Bunun ana mekanizması, beyindeki AMPA reseptörlerine bağlanarak nöron uyarılabilirliğini arttırmaktır. Ayrıca muskarinik kolinerjik (Ach) reseptörleri aracılığıyla da bir nörotransmiter olan asetilkolinin fonksiyonunu pekiştirdiği, bu sayede hafızayı güçlendirdiği ileri sürülmektedir.

Fakat bugüne kadar yapılan sistematik çalışmalar, bu ilaçların gerçekten de bu etkiye sahip olduğunu göstermeyi başaramamıştır. Özellikle de 2004 yılında yayınlanan bir Cochrane Sistematik Araştırması'nda, toplamda yaklaşık 12.000 kişiyi kapsayan 24 akademik çalışma incelendikten sonra, Piracetam'ın demans veya bilişsel bozulmalar konusunda bile herhangi bir faydaya sahip olduğu gösterilememiştir. 2005 yılında yapılan bir diğer çalışmada, sadece yaşlı deneklerde bir miktar gelişme görülmüştür. Ne var ki 2008 yılında yapılan bir diğer araştırmada, daha önceden yapılan çalışmaların bir kısmında tespit edilen, demansa fayda sağladığını gösteren zayıf bulguların bile hatalı metodolojiler üzerine kurulu olduğu gösterilmiştir. Yani Piracetam'ın beyne dikkate değer bir faydası olduğunu söylemek mümkün değildir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu tablo, diğer bütün benzer nootropik ilaçlarda da tekrar etmektedir. Rasetam adı verilen bu tarz nootropik ilaçlarda 2-Pirrolidon isimli bir organik bileşik vardır. Bugüne kadar üretilen, Limitless filminde gösterilene benzer şekilde etkileri olduğu iddia edilen "rasetam ilaçların" (anirasetam, oksirasetam, pramirasetam, fenilpirasetam, vb.) işlevselliğine yönelik güvenilir veriler bulunmamaktadır.

Bu ilaçlar, birçok ülkede reçetesiz bir şekilde satılmaktadır ve herhangi bir fayda sağlamamalarına rağmen, kolay yoldan zekileşmek isteyen veya başarılarına katkı sağlayacağına inanan insanların sırtından çok ciddi bir ekonomi döndürmektedirler. Bu tarz ilaçların satılması ABD Besin ve İlaç Başkanlığı'nca yasaklanmış olmasına rağmen, halen "diyet hapı" başlığı altında bu ilaçların ABD'de satıldığı görülmektedir. Avrupa'da da bu ilaçlara erişmek oldukça kolaydır.

Diyet Haplarıyla Zihin Pekiştirme Safsatası

Söylediğimiz gibi, Besin ve İlaç Başkanlığı'ndan izin alamayan üreticiler, halka sahte ürünler pazarlamanın yolunu, ilaçlarını "besin takviyesi" veya "diyet hapı" olarak kategorize etmekte bulmuştur. Ancak bu tür ilaçların içeriğinde sıklıkla bulunan kimyasalların hiçbirinin bilişsel fonksiyonlar üzerinde dikkate değer bir etkisi olduğu tespit edilememiştir.

2015 yılında yapılan bir meta analize göre, omega-3, B vitamini ve E vitamini içeren haplarının hiçbiri orta yaşlı ve yaşlı insanlarda herhangi bir bilişsel faydaya neden olmamaktadır. Aynı araştırmada, bu bileşenlere yönelik eksikliğe sahip olan hastalar haricinde B6, B12, E vitaminleri ve folat alımında hiçbir bilişsel fayda gözlenmemiştir. Benzer şekilde, omega-3 içerikli diyet haplarını ele alan iki ayrı Cochrane araştırmasında ise, ADHD veya diğer öğrenme bozukluklarına sahip olan kişilerde bile bu hapların faydasına yönelik kanıtlar oldukça kısıtlı olduğu gösterilmiştir.

Gerçek Merkezi Sinir Sistemi Uyaranları

Tüm bunlara karşılık, bugüne kadar merkezi sinir sistemini uyarma yoluyla insan bilişsel fonksiyonlarını pekiştirme potansiyeli olan birçok ilaç geliştirilmiştir. Örneğin ADHD, narkolepsi ve obezite tedavisinde kullanılan amfetaminin düşük dozlarda kullanılması halinde baskılayıcı kontrol, episodik hafıza, çalışan hafıza ve dikkat konusunda gelişme gözlenmiştir. Benzer şekilde Ritalin adı altında satılan metilfenidat da hafıza, dikkat ve planlama açısından sağlıklı insanlarda bile bir miktar fayda sağlayabilmektedir (ancak yüksek dozlarda öğrenme güçlüğüne sebep olduğu bilinmektedir).

Bu Reklamı Kapat

Tabii ki uykuyu bastıran tüm kimyasallar da bilişsel fonksiyonları arttırıcı etkiye sahiptir. Bunların başında meşhur kafein gelir. Kafeinle ilgili daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan veya aşağıdaki videodan alabilirsiniz.

Bir diğer meşhur uyaran, nikotindir. Ancak nikotinin yüksek bağımlılık yapıcı özelliği ve dahası, sigara içindeki diğer kimyasallarla birlikte alındığında insan sağlığını ciddi miktarda etkilemesi dolayısıyla riskleri göz önüne alınmalıdır. Bu konuda daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Son olarak, ögeroikler olarak bilinen armodafinil ve modafinil gibi kimyasalların da ADHD olmayan gençlerde bile mantıklama becerisine ve problem çözme yeteneklerine katkı sağladığı görülmüştür. 2015 yılında yapılan ufak ölçekli bir çalışmada, modafinil alan kişilerde yönetim becerilerinin arttığı görülmüştür.

Limitless Aslında Neyi Anlatıyor?

Tüm bu "gerçek ilaçların" etkisi, Limitless filminde anlatılan zihinsel kapasite edinimine göre yok denecek kadar az fayda sağlıyor. Buna rağmen birçok genç, sınav stresi ve başarma baskısı altında bu tarz ilaçlara başvurarak zihinlerini güçlendirmeye çalışıyor. Bu "kolay yoldan zekileşme" veya "zekayı ölçtüğü iddia edilen sınavlarda başarılı olma zorunluluğu", insanların hayal dünyasına kapılmasına ve olmadık ilaçlara bel bağlamalarına neden oluyor.

Bu Reklamı Kapat

Bu, öylesine kitlesel bir histeri ki, internette "NZT-48" ismiyle yapılan bir aramada bilimsellikten tamamen uzak, süslü ve bilimsel gibi gözüken sözcüklerle bezeli bir dolu internet sitesi çıkıyor. Bunların birçoğu, çeşitli şekillerde zekayı pekiştirme vaadiyle açık açık insanlara ilaçlar satma vaadinde bulunuyor. Bu sitelerden bazılarında "Ölümünüz halinde biz sorumlu değiliz." sözcükleri, dipnot olarak sitelerin dibine iliştirilmiş halde bulunuyor!

Limitless filmi biraz daha gerçekçi bir perspektiften incelendiğinde, şu gerçek yüzümüze çarpıyor: Film, aslında insanların bu kolay yoldan zeki olma merakının sıradan bir bağımlılıktan hiçbir farkı olmadığını gösteriyor. Filmin sonu her ne kadar "kahramanımız için zafer ile bitmiş" gibi gözükse de (ve belki de bu anlatı, kitlesel histeriyi gereğinden fazla pekiştirse de), aslında film boyunca yapılan anlatım, NZT-48 isimli ilacın kokain ya da eroin gibi ölümcül uyuşturuculardan farkı olmadığı ve bunun müdavimlerinin başlarını benzer şekilde dertlere soktuğu gösteriliyor. Bunu, insanların kolay yoldan zekileşme çabasının bir uyuşturucuya benzetilmesi olarak görebiliriz.

Filmin daha da önemli bir eleştirisi, güç kazanan insanların politik süreçlerdeki etkisi ve bu etkinin ne kadar kaçınılmaz olduğu üzerine... En basit insanlar bile, güç ve şöhret basamaklarını tırmandıkça kaçınılmaz olarak "güçlü arkadaşlar" edinmektedir ve bu arkadaşlarla kurdukları ilişkiler, geriye kalan hepimizin hayatlarını etkileyecek politik kararların alınmasında direkt bir rol oynamaktadır. Paranın ve gücün dahil olduğu politik ilişkiler, neredeyse hiçbir zaman toplumsal fayda ile sonuçlanmamakta; her zaman bireylerin kendi ego ve ihtiyaçlarını tatmin etme çabasına evrimleşmektedir. Elbette "filmin kahramanına" bu egoya yenik düşmeme gücü "bahşedilmişse" de, gerçekte bu süreçlerin nasıl sonuçlandığını hepimiz çok iyi bilmekteyiz.

Sonuç

Beynimizin bir boş levha (tabulae rasae) olmadığını, doğuştan gelen ve tamamen genetik altyapıya sahip bazı davranışlara sahip olduğumuzu biliyoruz. Ancak bunu diğer uca taşıyıp, beynin kusursuz bir kayıt makinası olduğu veya her bilgiye doğuştan sahip olduğumuz, ne var ki buna erişemediğimiz iddiası da tamamen hatalıdır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Karmaşıklık: Karmaşık Sistemlere Kısa Bir Giriş

Stephen Hawking “Karmaşıklık, 21. yüzyılın bilimidir,” demişti. Kuş sürülerinin hareketlerinden internete, çevresel sürdürülebilirlikten piyasa düzenlemelerine kadar doğrusal olmayan karmaşık sistemlerin incelenmesi ve anlaşılması geride kalan 30 yıl içerisinde son derece etkili olmuştur. Bu “Kısa Giriş”te, alandaki önde gelen isimlerden olan John H. Holland, karmaşıklığın kilit bileşenlerini ve kavramsal çerçevesini tanıtıyor.

  • Çevirmen: Ozan Karakaş
  • Yayın Tarihi: 10.09.2020
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 100
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 13.5 x 21 cm
  • ISBN: 9786050640908
Devamını Göster
₺38.00
Karmaşıklık: Karmaşık Sistemlere Kısa Bir Giriş

Bilgi kavramının ne olduğuna dair oldukça iyi bir fikrimiz var ve beynin tüm bilgilere kadir olarak var olmadığını, karmakarışık bir nörobiyolojik yığın olduğunu ve eğitim, deneyim, çalışma, pratik gibi faaliyetlerle bağlantılar kazanarak yeni bilgileri oluşturduğunu ve hatta basit bir ameliyat veya beklenmedik bir travma sonucunda öğrenilen bilgilerin tamamen silinebildiğini biliyoruz. Deneysel olarak anıların silinebildiğini ve hatta sahte anılar üretilebildiğini biliyoruz. Bu nedenle beyinde, "aslında var olup da bizim erişemediğimiz" iddia edilen bilgiler bulunmuyor. Doğuştan gelen bir takım refleksif davranışlara sahibiz, belli başlı öğrenme becerilerine sahibiz ve geri kalanı, doğduktan sonra deneyimlediklerimiz ışığında şekillenen bilgiler...

Dahası, beynin kusursuz bir kayıt makinası olmadığını da biliyoruz. Hafızamızın oldukça başarısız bir kayıt cihazı olduğunu gösteren çok sayıda delil var. Bundan da önemlisi, hafızamızın çok büyük bir kapasiteye sahip olsa da, sonsuz kapasiteye sahip olmadığını da biliyoruz. Dolayısıyla gerçekten de beynimiz, gereksiz gördüğü birçok bilgiyi depolamadan yok etmektedir. Bazı bilgiler gerçekten de bilinçaltımıza itilmiş halde bulunabilir; ancak "her bilgi ve deneyimin" kusursuz bir şekilde beyinde depolandığını iddia etmek, sinirbilimsel temeli bulunmayan, bu yönde veriye sahip olmadığımız bir iddia olacaktır.

Belki de anlamamız gereken en önemli gerçek şu: Bize zekamızı, hafızamızı, bilincimizi, vb. üst düzey bilişsel özelliklerimizi veren tek bir sihirli anahtar yok. Tek bir kimyasal, tek bir ilaç, tek bir yaklaşım üst düzey bilişsel fonksiyonlarımızın hepsini, aynı anda, bir bütün olarak pekiştiremez. Bizler, bu karmaşık zihnimizi çok uzun bir evrimsel sürecin mirası olarak, çok parçalı bir şekilde aldık. Bu süreçte yaşanan modüler evrim, her parçanın farklı şekillerde optimize olmasına neden oldu. Dolayısıyla "üst insana erişmeyi", tek bir ilaca veya sihirli değneğe indirgemek, her ne kadar kolaya kaçmayı seven zihinlerimiz için basit bir uyuşturucu olsa da, muhtemelen asla erişemeyeceğimiz bir teknoloji. Belki genlerimizi değiştirerek, evrime yön vererek, çeşitli ilaç takviyeleriyle beynimizi gelecekte şekillendireceğiz. Fakat metamfetamin gibi ölümcül bir uyuşturucuya benzeyen tek bir hap ile zihnimizin zincirlerini kırmak uzak ve zayıf bir hayalden fazlası değil.

Her ne kadar Hollywood filmleri, hayal gücümüzü pekiştirerek "Ne olabilirdi?" sorusuna yanıtlar arasa da, bu soruya verdiğimiz yanıtların hiçbirini "Gerçek olan nedir?" sorusuyla karıştırmadığımızdan emin olmalıyız. Limitless ve bu filmin popüler kültürde yarattığı etki, bu iki sorunun birbirine ne kadar kolay karıştırıldığını harika bir şekilde gösteriyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 27
  • Umut Verici! 8
  • Bilim Budur! 6
  • Muhteşem! 5
  • İnanılmaz 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Üzücü! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 2
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/08/2022 12:32:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8145

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Veri Bilimi
Kuşlar
Kilo
Kedigiller
Karanlık Madde
Dinozorlar
Algı
Nükleotit
Oyun Teorisi
Kemik
Alzheimer
Salgın
Avrupa
Siyah
Normal Doğum
Bağışıklık
Viroloji
Abiyogenez
Antik
Ahlak
Atmosfer
İnternet
Evrimsel Antropoloji
İhtiyoloji
Genel Görelilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.