Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Birçok aile, bağımlı olabileceği korkusuyla çocuklarına psikiyatristlerin yazdığı Ritalin (ya da jenerik ismiyle metilfenidat) ve benzeri uyarıcıları (stimülanları) kullandırmaktansa, alternatif tedavi arayışlarına girmeyi tercih ediyor. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) için verilen dozun üzerinde bir miktarda kullanıldığında bu ilaçların kokain benzeri etkiler yaptığı yaygın olarak biliniyor. Ancak iki madde arasında önemli farklar var.

Ritalin Bağımlılık Yapar Mı?

Bağımlılık oluşmasına sebep olan faktörlerden biri, ilacın beyindeki dopamin miktarını ne kadar kısa sürede yükselttiğidir: Ne kadar çabuk yükselirse, istismar potansiyeli de o kadar yüksek olur. Araştırmalara göre Ritalin'in beyindeki dopamin miktarını artırması yaklaşık 1 saat, kokainin ise saniyeler sürmektedir. Aynı zamanda DEHB tedavisi için kullanılan ilaç dozları düşük ve uzun etkilidir, bu da bağımlılık riskini azaltmaktadır.

Aslına bakarsanız, tedavi edilmemiş DEHB'li bireylerde madde bağımlılığı oranları, Ritalin kullananlardan daha yüksektir. Tedavi edilmeyen DEHB, ileriki yaşamda depresyon, davranış bozukluğu, anksiyete, bipolar bozukluk ve madde bağımlılığı gibi problemlere sebep olabilmektedir. Madde kullanımı direkt olarak DEHB'nin veya yukarda sıralanan komorbid (eşlik eden) bozuklukların semptomlarını rahatlatma amacı taşıyabilir. Reçeteli stimülan tedavisine ne kadar erken başlanılırsa, madde bağımlılığı riski de o kadar azalır.

Bazı Uyarılar

Her kimyasal maddede olduğu gibi Ritalin gibi ilaçlarda da doz, her şeydir. Reçete edilen doz ve sürede alındığı sürece dikkate değer bir sorun oluşmayacaktır. Ancak birçok kişi, bir önceki dozu almayı unuttukları için veya çok geç hatırladıkları için bir sonraki doz ile birlikte almaktadırlar. Bu, son derece tehlikelidir. Bunun yerine, unutulan doz atlanmalı ve bir sonraki dozdan devam edilmelidir.

Ayrıca bu ilaç, reçete edilen kişiler haricinde kimse tarafından kullanılmamalıdır. Dozun doğru tutturulamaması halinde yüksek doz alımı dolayısıyla nöbetler, nefes darlığı, bilinç kaybı, halüsinasyonlar, kas kasılmaları ve hatta ölüm görülebilir.

Ritalin, Sağlıklı Bireylerin Öğrenme Kapasitesini Artırır mı?

Tüm dünyada, özellikle üniversite sınavına hazırlanan gençler arasında bu ilaçlara başvurmak oldukça popüler hale geldi. Ancak bu boşa bir çaba; çünkü Ritalin'in öğrenme kapasitesini artırması mümkün değil. Birçok çalışmaya göre Ritalin, bilişsel işlevleri zaten optimal düzeyde olan sağlıklı bireylerce kullanıldığında hiçbir etki göstermiyor.

Ritalin ve benzeri ilaçlar bilişsel performansın halihazırda düşük olduğu; yani DEHB'li bireylerde kullanıldığında odaklanma durumunu normal düzeye çeker. Bunların kapasiteyi artırdığı bilgisi ise gerçek değildir.

Tedavi Edilmeyen DEHB Nelere Sebep Olabilir?

Bu bozukluğa sahip kişilerde sıklıkla dürtüsellik, dikkat problemi ve buna bağlı olarak hafıza problemleri görülür. Aynı zamanda organize olmada ve görevlerini yerine getirme konusunda sıkıntı yaşarlar. Tüm bunlar bireylerin akademik ve profesyonel hayatını performans düşüklüğü bakımından önemli ölçüde etkiler.

Sırayla konuşma, doğru zamanda uygun tepki verme gibi zorluklar sosyal hayatı da derinden sarsabilir. Tedavi edilmeyen çoğu çocuk, bunlara bağlı olarak düşük özgüven ve depresyon gibi ek problemlerle karşılaşabilir. Kız çocuklarında yeme bozukluğunun gelişmesi de oldukça yaygın görülür.

Bazı hastalarda semptomlar yaşla birlikte azalsa/kaybolsa da DEHB bazıları için ömür boyu sürecek olan bir bozukluktur. Zaman yönetiminde ve organize olmada başarısızlık, iş arkadaşlarıyla geçinememe ve eleştiri kabul etmeme gibi nedenlerden dolayı bir işe girme veya girdiği işi sürdürmede yaşanılan sorunlar hiç de azımsanacak gibi değildir.

Ritalinin Yan Etkileri Nelerdir?

Elbette her ilaç gibi, Ritalin de belli başlı yan etkilere sahiptir. Bunlar arasında gerginlik, uyku sorunları, iştah kaybı, kilo kaybı, baş dönmesi, mide bulantısı, kusma veya baş ağrısı bulunmaktadır. Bu semptomların rahatsız edici düzeye ulaşması halinde hekime başvurmak gerekir.

DEHB tanısı konulan çocuklara verilen ilaçlar, bu gibi problemler ve yan etkiler göz önünde bulundurarak, çocuğun göreceği faydanın yan etkilerinden daha ağır bastığı durumlarda reçete edilir. Sadece psikiyatristin gerekli gördüğü durumlarda kullanılmalıdır; ancak bu reçetenin verilmesi halinde de kullanmaktan sakınmamak gerekmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 14
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • L. Silver. Adhd Or Add Medications For Adults And Children: Stimulants, Nonstimulants & More. . (2019, Ağustos 09). Alındığı Tarih: 21 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Additude Mag
  • S. Batistela, et al. (2016). Methylphenidate As A Cognitive Enhancer In Healthy Young People. . Dementia & Neuropsychologia, sf: 134-142.
  • O. Öztürk, et al. (2014). Ruh Sağlığı Ve Bozuklukları.. Yayın Evi: Nobel Tıp Kitabevleri..

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/11/2019 03:11:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7934

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Reklam
Reklam
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir yenilgi nedir? Eğitimden, daha iyiye doğru bir ilk adımdan başka bir şey değildir.”
Wendell Phillips
Geri Bildirim Gönder