Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Eğer COVID-19, 2019'da Değil de 1719'da Ortaya Çıksaydı Ne Olurdu?

Eğer COVID-19, 2019'da Değil de 1719'da Ortaya Çıksaydı Ne Olurdu? Wikipedi
5 dakika
28,548
  • Epidemiyoloji
  • Kamu Sağlığı

Sık sık yeni koronavirüs salgının yarattığı durumun "eşsiz" ve "benzersiz" olduğunu duyarız; fakat aynı zamanda, bilim insanları, yeni virüslerin ortaya çıkmasının "doğal" olduğunu, virüslerin her zaman mutasyon geçirdiğini veya yeni DNA parçaları toplayıp, eski DNA'larını kaybettiklerini söylerler. Peki bu öldürücü virüsler insanlık tarihi boyunca tekrar ve tekrar ortaya çıkıyorsa, bu yeni virüsle başa çıkmak neden bu kadar zor?

Bu virüs salgınının eşsiz olma nedeni, virüsün DNA'sındaki mutasyonlar veya insan geninde bulunan genler değil. Bu salgının benzersiz olma nedeni, son birkaç yüzyılda meydana gelen, bazen de "kültürel DNA" olarak nitelendirilen yapıda meydana gelen değişimler... İşte bizi bu virüse karşı son derece savunmasız kılan şeyler de bu değişimler.

Bu Reklamı Kapat

Koronavirüs 1719'da Çıksaydı...

Eğer koronavirüs 2019 yerine 1719'da ortaya çıkmış olsaydı, etkisi bundan çok daha farklı olurdu. Örneğin her şeyden önce hastalık, başladığı yerden muhtemelen pek de öteye gidemezdi. 1719 yılıdna, tüccarlar hariç çoğu insan pek fazla seyahat etmezdi. Elbette bir tüccar, Wuhan'daki bir pazarda hastalık kapıp onu başka pazarlara ve görüştüğü başka tüccarlara taşıyabilirdi; böylece virüs, yavaş yavaş tüm dünyaya yayılabilirdi.

Buna rağmen hastalıklı bir tüccar, atalarımızın 300 yıl önce alışveriş yaptığı bu pazarlara gelmiş olsaydı, atalarımız yine de bu hastalığı kapmayabilirlerdi. Çünkü 1719'daki köylüler, yabancı oldukları kişilere zaten fiziksel ve sosyal mesafe koyma eğilimindeydiler. Binlerce yıl boyunca, insanlarla çok fazla samimi olup da onlara koşulsuz güvenen kişiler dolandırıldı, aldatıldı ve onların taşıdıkları hastalıklara yakalandı. Yabancılara karşı olan bu korku; cadılara, gulyabanilere ve şekil değiştiren trollere olan inanç dolayısıyla nesilden nesle devam etti. Üç yüz yıl sonrasında bile hala çocuklarımıza yabancılara karşı temkinli olmasını öğretiyoruz; ama aynı zamanda onlara, yabancı insanlara bir nebzeye kadar güvenebileceklerini öğretmek istiyoruz. En nihayetinde çocuklarımızın toplum içinde olabildiğince rahat hissetmelerini ve lokantalarda yedikleri yemeklerin güvenilir olduğunu bilmelerini istiyoruz.

Bu Reklamı Kapat

Yabancı insanlara karşı olan bu tedirginliğe rağmen, 1719'da yaşamış olan atalarımızın bulunduğu topluluklara da bu koronavirüs elbette yayılabilirdi. İşte o zaman onlar da risk altında olurlardı; ama bu riskten haberdar olmazlardı. Bu topluluklardaki yaşam, koronavirüs nedeniyle çok da fazla değişmezdi. Bugün de olduğu gibi hastalıklı kişi ya hafif semptomlara sahip olurdu ya da hiçbir semptomu olmazdı. Bazıları çok fazla hasta olurdu ama bu kişiler ölselerdi bile bu, aileleri ve arkadaşları için pek de "olağanüstü" bir olay olmazdı. Zaten 18. yüzyıldaki ölüm kayıtlarının çoğunda, ölüm nedenleri arasında "ateşlenme" de bulunuyordu.

Fakat 1700'lerde kimse bu sağlık verilerini toplayıp analiz etmiyor ya da paylaşmıyordu. Kimse hastanelerdeki yatak kısıtlılığını dert etmiyordu; çünkü -bildiğimiz kadarıyla- hiç "hastane" yoktu! İnsanlar, evlerinde aileleri tarafından bakılıyordu. Doktorlar ve diğer şifacılar onları hasta yatağında ziyaret ediyorlardı; ancak herkes bu şekilde doktor tutacak düzeyde zengin değildi. Ayrıca o zamanlarda doktorların da hastalıklara karşı yapabileceği çok az şey vardı. Ateşlenmenin nedenlerine yönelik düşünceleri tamamen hatalıydı ve "yoğun bakım" anlayışları, hastanın kanının bir kısmını sülüklerle emmekten ibaretti.

Atalarınız, yeni virüsün yayıldığı zamanlarda ateşi olan insanların sayısının arttığını fark edebilirlerdi; fakat bunun yaşandığı dönemler, bir "pandemi yılı" olarak hatırlanmazdı. En nihayetinde "pandemi" dendiğinde akla, 1300'lerin ortalarında Avrasya'ya ve Kuzey Afrika'ya yayılmış olan "Kara Veba" gelirdi. Bu pandemi, bütün insanlık nüfusu sadece 500 milyon civarıyken bile muhtemelen 100 milyondan fazla insanın ölümüne sebep olmuştu. Bazı kasabaların ve köylerin tamamı salgın nedeniyle yok olmuştu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

2020'yi Bu Kadar Farklı Kılan Ne?

2020 şartlarındaysa koronavirüs bir pandemiye neden oldu; çünkü biz, birkaç yüzyıl önce yaşayan insanlardan daha farklıyız.

1720'de hastalıklar, farklı topluluklara sık sık yayıldılar. Kolera, sarıhumma, sıtma, kızamık, çiçek hastalığı... Bunlar sadece birkaçı. Ufak bir kesiğin iltihaplanması bile o dönemki insanlar için bir ölüm sebebi olabilirdi. Bu nedenle birçok insan, daha yaşlanamadan ölüyordu. Eğer yaşlanabilirlerse, kalp hastalığına veya kansere yakalandıklarında daha âni ölümler yaşadılar. Obezite de çok daha nadirdi. Tüm bunlardan ötürü o zamanlarda COVID-19'dan ölen kişi sayısı az olurdu; çünkü o zamanlarda "yüksek risk" kategorisinde olan çok az insan vardı.

Evet, bizi COVID-19'a karşı güçsüz yapan, "Modern Yaşam". Yaşam biçimimizin bizi zayıflatacağı konusunda birçok uyarı zaten pandemiden önce de vardı. Ne var ki bu uyarıları duyan bazı insanlar, bu uyarıları, "daha basit ve daha doğal bir yaşama çağrı" olarak düşünüp, antik zamanlara geriye dönmeleri gerektiğine bir işaret olarak görebilirler; fakat bu, biraz boş bir heves olurdu: Bu virüse karşı olan güçsüzlüğümüz, modern kültürün hataları yüzünden değil. Güçsüzlüğümüz, modern hayatın kazanımları sayesinde!

Kendilerine yakın tehditlerin endişesiyle dolu olan atalarımızın, bilinmeyen tehditleri düşünecek vakti yoktu. Onlar, "insanlık"ın bir parçası olduklarından bile bihaberlerdi. Hayatımızda makul derecede güvenilir hissetme lüksü, güvenliğimizdeki beklenmedik ve (umarız ki) geçici huzursuzluğu, korkunç ve üzücü bir şok gibi hissetmemize neden oldu.

Pandemiden Ne Ders Almalı?

Günümüzde, yaşam değerlidir; herkesin yaşamı değerlidir. Biz, yalnızca hastalık ve ölüm konusunda değil, aynı zamanda insanları anlama ve umursama konusunda da titizleştik. Bu kültürel değişim, yalnızca özgürlük, haklar, varlıklar ve kanunlar ile açıklanamaz.

Bu Reklamı Kapat

Bu durumun gerçek nedeni, insanların gittikçe birbirine bağlanmasıdır. Eğer adalet, adil iş ve fikir özgürlüğü için çabalamamız gerektiğini düşünüyorsak, bunun nedeni, fiziksel olarak asla karşılaşmayacak insanları birbirine bağlayan karışık bir ağın parçası olduğumuzu hissetmemizdendir. Bu ağ, 1720'lerde neredeyse hiç yoktu; ama son üç yüz yıl boyunca birçok farklı ulusun ataları, birbiriyle yeni bağlar kurdu. İnsanlar arasındaki güven yavaş yavaş gelişti ve hâlâ gelişmeye devam ediyor. Bu bağ, bazı noktalarda trajik bir şekilde güçsüz kalıyor ve bazıları pek de diğer insanlara bağlı hissetmiyor; ama bu ağın büyüyüp güçlenmesi yine de devam ediyor.

21. yüzyıl pandemimiz başladığında, bazı insanlar, bunu birlikte aşmanın güvenimizi arttırıp toplumlarımızı güçlendireceğini umut ettiğini anlattı. Peki bu doğru olabilir mi? Şimdilerde bile aşı uygulamasının doğruluğu hakkında tartışıyoruz; fakat aşı adaleti ilgili tartışmalar, iyiye işarettir. 1719'da yalnızca aşılama anlayışı değil, aynı zamanda insanların adalet için çaba göstermeleri (ve hatta bu konuda çaba gösterebilecekleri) konusunda bir algısı da yoktu.

İnsan kültürleri, göz yaşartıcı bir hızda değişmeye devam ediyor. Her yeni gün, beklenmeyen zorlukları getiriyor. Ne tür bilgi kaynaklarının güvenilir olup olmadığıyla ilgili anlaşmazlıklar rahatsız edici olabilir; ama buna uzun vadeli bir açıdan baktığımızda, umut etmek için hâlâ neden vardır. Maske taktığımız ve yasaklar içinde olduğumuz zamanlar bize sosyal bağlarımızın ne kadar değerli olduğuna dair farkındalık verebilir. Bu, insanlar arasındaki güvenin güçlenmesini sağlayabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 9
  • Bilim Budur! 5
  • İnanılmaz 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: OUP Blog | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/05/2022 13:35:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11572

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Basınç
Abd
Hayvanlar
Yeme
Karar
Yaşam
Evrimsel Biyoloji
Mers
Tekillik
Bilişsel
Biyocoğrafya
Gün
Uzay Aracı
Büyük Patlama
Öğrenme Alanı
Çocuk
Karbon
Pandemi
Atom
Kurbağa
Dinozorlar
Memeli
Bilim İnsanı
Canlı
Acı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et