Evrim Ağacı

Sosyal Mesafelendirme ve Eğriyi Bastır Hareketi: Salgınlar Sırasında İzolasyon Neden Önemlidir?

Salgınlarda Erken Önlemlerin ve Sosyal Mesafelendirme Önlemlerinin Amacı Nedir?

Sosyal Mesafelendirme ve Eğriyi Bastır Hareketi: Salgınlar Sırasında İzolasyon Neden Önemlidir?
Tavsiye Makale

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

SARS-CoV-2 salgını büyük bir hızla devam ederken, Dünya çapında birçok etkinlik ve festival, katılımcılarının sağlığını ve genel halk sağlığını gerekçe gösterek iptal kararları almaya başladı. Örneğin Dünya'nın en büyük festivallerinden biri olan ve haftalar boyu süren South by Southwest (SXSW) festivali, 34 yıllık tarihinde ilk defa yapılmama kararı aldı.

Bu tür bir karar, neredeyse yarım milyar dolarlık bir etkinliğin ortadan kalkması, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin ihtiyaç duyduğu yıllık cirolarını çıkaramaması, garsonlardan sahne görevlilerine kadar sayısız düşük gelirli çalışanın ay sonunu (ve hatta yıl sonunu) getirememesi gibi büyük ekonomik zararları olan bir karar.

Sadece SXSW de değil! Akademik konferanslardan Google ve Facebook gibi teknoloji devlerinin yıllık konferanslarına kadar, çalıştaylardan konserlere kadar, olimpiyatlardan eğitim kurumlarının etkinliklerine kadar sayısız dev etkinlik salgınlar gerekçesiyle iptal edildi veya iptal edilme ihtimali üzerinde duruluyor. Tam bir listeye buradan erişebilirsiniz.

Sosyal Mesafelendirme Nedir?
Sosyal Mesafelendirme Nedir?

Peki neden? Bu gerçekten önemli mi, yoksa "anlamsız bir ihtiyattan" mı ibaret?

Bu soruların cevabını öğrenmek için iki kritik grafiğe bakabiliriz: Birisi tarihsel bir gerçeği gösteriyor, diğeriyse teorik bir gerçeği.

İki Şehrin Salgın Hikayesi: Erken Önlem Almak Neden Önemli

İlkiyle başlayalım:

1918 İspanyol Gribi Salgını sırasında (8 Eylül - 29 Aralık 1918) festival ve toplantıları iptal eden St. Louis ile etmeyen Philadelphia şehirleri arasındaki ölüm oranları farkı
1918 İspanyol Gribi Salgını sırasında (8 Eylül - 29 Aralık 1918) festival ve toplantıları iptal eden St. Louis ile etmeyen Philadelphia şehirleri arasındaki ölüm oranları farkı
PNAS

Bu ilk grafikte, 1918 İspanyol Gribi (H1N1) Salgını sırasında festival ve toplantıları iptal eden St. Louis (kesintili çizgi) ile etmeyen Philadelphia (düz çizgi) şehirleri arasındaki ölüm oranları farkı görülüyor. Grafik, 1913-1917 yılları arasına ait temel (bazal) ölüm oranlarına ek ölümleri gösteriyor; bu nedenle düşeyde grafik 0'dan başlıyor.

Philadelphia'daki ilk grip vakaları 17 Eylül 1918 tarihinde raporlandı. Ancak yetkililer, bu durumun önemini görmezden geldiler ve şehir üzerindeki etkisinin çok olmayacağını iddia ettiler. Daha fenası, 28 Eylül 1918'de şehir genelinde düzenlenecek olan ve on binlerce insanın katılacağı 1. Dünya Savaşı Geçit Töreni etkinliğini iptal etmeyi reddettiler ve salgına müthiş miktarda hız katmış oldular.

Etkinlikten sonraki 72 saat içinde Philadelphia'da bulunan 31 hastanenin tamamı dolup taştı, 5 Ekim 1918 günü biten hafta boyunca şehirde 2600 kişi hayatını kaybetti, sonraki 1 hafta içinde bu sayı 4500'e fırladı. İşin kötü tarafı, şehrin doktorlarının büyük bir kısmı askere çağrılmıştı ve şehir, böylesi bir salgına hazır değildi. Vakalar giderek artmaya başladığında, nihayet 3 Ekim 1918 tarihinde okulları kapattılar ve halk toplanmalarını engellediler.

Öte yandan ilk vakaların 5 Ekim 1918'de görülmeye başladığı St. Louis kentinde yetkililer hemen (7 Ekim'de) yaygın önlemler almayı seçtiler, sosyal mesafelendirme uygulamalarını teşvik etmeye başladılar.

İki şehrin tepki süreleri arasındaki fark yaklaşık 14 gündü. Philadelphia'nın bu 14 günlük gecikmesi, İspanyol Gribi salgınının vaka sayısının 2'ye katlanma süresinin (İng: "doubling time") 3-5 katına denk gelmekteydi. Bu, kabaca şu anlama geliyor: 14 günlük zaman diliminin başında 1000 ölüm varsa, H1N1'in ikiye katlanma süresi çerçevesinde, 14 günlük sürenin sonunda 8.000-32.000 ölüm olması bekleniyordu.

Gerçekten de sonuçlar yıkıcı oldu: Philadelphia tepki gösterene kadar salgın önlenebilir boyutun çok üzerine çıkmıştı. Hastaneler yeterli kapasiteye sahip olamadıklarından, ölüm oranları da çok daha yüksek oldu: Her 100.000 vakadan 257'si hayatını kaybetti; toplam ek ölüm oranları 100.000'de 719 seviyelerine ulaştı. Öte yandan hemen önlem alan St. Louis'te ölüm oranları 100.000'de 31 civarında kaldı ve toplam ölüm oranları 100.000'de 347'yi aşmadı.

Aynı zamanda yapılan araştırmada, sadece bu iki örneğin ötesinde toplamda 17 şehirde uygulanan 19 farklı ilaç-harici salgın önlemini inceledi ve salgınlar sırasında erken önlem alan şehirlerin ortalamada %50 daha az ölümle salgınları atlattığını gösterdi. Dahası, bu şehirlerde salgınların yükselme hızı da daha yavaştı.

Dolayısıyla bu, salgının kontrolden çıkma ihtimali ilk belirdiği anda önlem almanın ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Alınması gereken önlemlerin başlıcaları arasında şunlar bulunuyor:

  • Okulların kapatılması,
  • Sinema ve tiyatro salonlarının kapatılması,
  • Kilise ve cami gibi toplanma yerlerinin kapatılması,
  • Dans salonlarının kapatılması,
  • Diğer toplanma alanlarının kapatılması,
  • Hastalığın halka yaygın olarak tanıtılması,
  • Toplanmaların ve toplantıların yasaklanması,
  • Vakaların yalıtılması,
  • Cenaze törenlerinin yasaklanması.

Teorik Bir Gerçek: Kapasite, Sınırlıdır!

Peki bu durum neden böyle? Çünkü her ülkenin, her şehrin, her hastanenin belli bir kapasitesi vardır. Bu kapasite, çoğu durumda salgın ihtimaline göre değil, normal hasta yüküne göre belirlenir; çünkü ekonomik olanı budur. Ancak normal hasta yükü, salgınlar sırasında yükün çok ama çok altında olabilir. Dahası, elde bulundurulan hastane personeli ve hastane ekipmanı da, yıkılmış bir barajdan akan sular gibi gelen salgın hastalarına yetişmek için yeterli olmayabilir.

Ancak... Bu kısıtlı imkanlar, salgının tüm etkisini geniş bir zamana yaymanız halinde halen etkili bir şekilde kullanılabilir ve her hastaya ihtiyaç duyduğu hizmet sağlanabilir. Böylece salgının yayılmasının önüne geçilebildiği gibi, ölüm oranları da son derece düşük tutulabilir. Bunu, aşağıdaki grafikten inceleyebiliriz:

Erken Önlemin Önemi
Erken Önlemin Önemi
Drew A. Harris

Grafikten de görebileceğiniz gibi, sağlık sistemi kapasitesi sabittir ve kolay kolay (hele ki kısa sürede) değişemez. Koruyu önlemlerin erken alınması salgını tamamen durduramayabilir; ancak en azından salgının ortaya çıkma süresini daha geniş bir süreye yayar. Bu sayede tepe noktası (yani salgının en kötü olduğu birkaç gün), sağlık sistemi kapasitesinin üzerinde yaşanmamış olur. Bunun bir benzerini The Economist dergisinin aşağıdaki grafiğinde görmek mümkün:

Salgın Sırasında Koruyucu Önlemler Ne İşe Yarar?
Salgın Sırasında Koruyucu Önlemler Ne İşe Yarar?
Rosamund Pearce (The Economist)

Elbette bu grafiği ve sonucu etkileyebilecek çok sayıda faktör var: Ülkenin ekonomik gücü, coğrafyası, yönetim biçimi, "erken" kavramının nasıl tanımlandığı ve daha nicesi... Ancak teorik olarak bu konuyu anlayabilirsek; erken önlem almanın değerini de çok daha iyi anlayabiliriz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 20
  • Bilim Budur! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/06/2020 08:37:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8322

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Güncel
Hasta
Tedavi
Deri
Aslan
Büyük Patlama
Hastalık
Carl Sagan
Mers
Sürüngen
Kromozom
Balık Çeşitliliği
Mantar
Video
Maskeler
İspat Yükü
Biyokimya
Evrimleşme
Bağışıklık Sistemi
Bakteri
Jinekoloji
Ses
Organ
Çiftleşme
Evrimsel Psikoloji
Biyoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsanları kendisinin de insan olduğuna ikna edebilen bir bilgisayar 'zeki' olarak görülmelidir.”
Alan Turing
Geri Bildirim Gönder