Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kayıp COVID-19 Ölümleri: 2020 Yılında Birçok Ülkede Ölüm Oranları, Resmi COVID-19 Ölü Sayılarından Daha Fazla Miktarda Arttı!

Birçok Ülkede COVID-19 Ölümleri Doğru ve Tam Bir Şekilde Raporlanmıyor Olabilir!

Kayıp COVID-19 Ölümleri: 2020 Yılında Birçok Ülkede Ölüm Oranları, Resmi COVID-19 Ölü Sayılarından Daha Fazla Miktarda Arttı!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, The New York Times isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 3 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

The New York Times gazetesinin yaptığı bir habere göre, İngiltere, İspanya, Fransa, Hollanda, Belçika, İsveç genelinde ve Endonezya'nın Jakarta kenti ile Türkiye'nin İstanbul kentinde 2020 yılında ölen insanların sayısı, son birkaç yılın ortalamasıyla kıyaslandığında dikkate değer miktarda arttı. Bu artış, COVID-19 ölümleriyle ilişkilendirilebilir. Ancak bir sorun var: 2020 yılında yaşanan bariz artışlar, açıklanan resmi ölü sayılarından çok daha yüksek!

Ülkelerde geçmiş yıllarda aynı tarihlerde görülen ölü sayıları ve 2020 yılındaki ölü sayıları. Veri Kaynakları: Stephane Helleringer, Johns Hopkins University; Vladimir Shkolnikov, Max Planck Institute for Demographic Research; Tom Moultrie, University of Cape Town; Patrick Gerland, United Nations; S V Subramanian, Harvard University; Istanbul Metropolitan Municipality; Jakarta Department of Parks and Cemeteries; Daily Mortality Surveillance System (Spain); Statistics Netherlands; National Institute of Statistics and Economic Studies (France); Federal Statistical Office (Switzerland); Leroy Mathias, Dupont Yves, Bossuyt Nathalie, Bustos Sierra Natalia. Epistat, Belgium Mortality Monitoring, Sciensano (Belgium); Statistics Sweden; Office for National Statistics (England & Wales); Centers for Disease Control and Prevention; NYC Department of Health and Mental Hygiene (New York City).
Ülkelerde geçmiş yıllarda aynı tarihlerde görülen ölü sayıları ve 2020 yılındaki ölü sayıları. Veri Kaynakları: Stephane Helleringer, Johns Hopkins University; Vladimir Shkolnikov, Max Planck Institute for Demographic Research; Tom Moultrie, University of Cape Town; Patrick Gerland, United Nations; S V Subramanian, Harvard University; Istanbul Metropolitan Municipality; Jakarta Department of Parks and Cemeteries; Daily Mortality Surveillance System (Spain); Statistics Netherlands; National Institute of Statistics and Economic Studies (France); Federal Statistical Office (Switzerland); Leroy Mathias, Dupont Yves, Bossuyt Nathalie, Bustos Sierra Natalia. Epistat, Belgium Mortality Monitoring, Sciensano (Belgium); Statistics Sweden; Office for National Statistics (England & Wales); Centers for Disease Control and Prevention; NYC Department of Health and Mental Hygiene (New York City).
The New York Times

Bu, elbette yaşanan fazladan ölümlerin tamamının COVID-19 kaynaklı olması gerektiği anlamına gelmiyor. İtalya ve İspanya gibi bazı ülkelerde zorlanan sağlık hizmetleri, diğer hastalıkların bakımını zorlaştırarak fazladan ölümlere neden olmuş olabilir. Ancak bu veri uyumsuzluğunun, COVID-19 salgını hakkında 2 önemli etkisi var.

İlki, açıklanan resmi ölüm sayılarının doğru raporlanmıyor olabileceği gerçeği. Bununla ilgili endişeler daha önceden ülkemizde Türk Tabipler Birliği ve diğer kaynaklar tarafından da dile getirilmişti. Görünen o ki, COVID-19 ölümleriyle ilgili veriler sadece Türkiye'de değil, salgının şiddetli ve hatta zayıf geçtiği diğer birçok ülkede sorgulamaya açık. Hatta Çin ve Fransa gibi ülkeler ile ABD'nin New York eyaleti gibi bölgeleri, ölü sayılarıyla ilgili olarak geriye dönük olarak veri güncellemesi yapmak zorunda kalmışlardı. The New York Times'ın haberine göre, yukarıda sözünü ettiğimiz ülkelerde 300-7.300 kişi arasında değişen sayılarda eksik bildirim söz konusu (sadece İsveç'te beklenenden de fazla sayıda ölü bildirilmiş):

İkinci ve daha önemlisi, ABD'de son birkaç haftada salgının "o kadar da kötü olmadığı" ve "ölen kişilerin zaten COVID-19 olmasa da ölecek yaşlı insanlar olduğu" dillendirilmekteydi. Bunun ardında yatan ana neden, sosyal mesafelendirme uygulamalarından ötürü olumsuz etkilenen ekonomiyi, insan canlarına kastetmek pahasına geri açmaya çalışan bazı politik akımların çıkarlarıdır.

Bu grafikler, "zaten ölmesi beklenen" kişilerden çok daha fazlasının (yani ölümü beklenmeyen çok sayıda kişinin) öldüğünü göstermekte ve söz konusu argümanların etik olarak hatalı olmanın ötesinde, bilimsel olarak da hatalı olduğunu göstermektedir. Örneğin:

  • Paris'te ölen insan sayısı, normalde kötü bir grip sezonunda bile ölmesi beklenen en fazla kişi sayısından 2 katından daha fazladır!
  • New York Şehri'nde bu oran 4 kattan fazladır!
  • İstanbul'da ise 9 Mart ile 12 Nisan tarihleri arasında 2100 ölüm yaşanmıştır. Bu, aynı tarihler arasında tüm ülkede açıklanan COVID-19 ölümleri sayısından yaklaşık 2 kat daha fazladır.
  • 24 ülkedeki ölüm verilerini haftalık olarak takip eden Avrupa Ölüm Takibi Projesi verilerine göre, 2020 yılı itibariyle Avrupa ülkelerinin büyük bir kısmında normalden daha fazla ölüm raporlanmaktadır.
  • Avrupa ülkelerinin büyük bir kısmında, normalden %20-30 daha fazla ölüm yaşanmaktadır. Bu, on binlerce ek ölüm anlamına gelmektedir.
İstanbul'daki Ölümler
İstanbul'daki Ölümler
The New York Times

The New York Times, bu tarz bir fazladan ölüm analizini tek yapan kaynak değil. The Economist de benzer bir şekilde ülkelerdeki fazladan ölümleri yakından takip ediyor. Onların verilerine de buradan erişebilirsiniz. Evrim Ağacı olarak bizim derlediğimiz veriler ise aşağıda incelenebilir:

Tutarsızlık Nereden Kaynaklanıyor?

Ölüm oranlarındaki tutarsızlığın birden fazla açıklaması olabilir. Bunların başında, ilk akla gelen ve belki de en kolay açıklama olan "kastî veri çarpıtmaları" gelmektedir. Ancak bu konuda güvenilir, alternatif veri kaynakları yok denecek kadar azdır; yalnızca bu tarz kısıtlı veriler üzerinde yapılan analizler sayesinde potansiyel tutarsızlıklar tespit edilebilmektedir. Resmi olmayan ve güvenilirliği belli olmayan verileri kullanmak, komplo teorisi üretmek ile eşdeğer olacağı için, diğer olasılıklar üzerinde de durmakta fayda vardır.

Örneğin her ülkenin test kapasitesi sınırlıdır ve özellikle de henüz test yapılmadan ölen kişiler, gerçekten COVID-19 nedeniyle ölseler bile, halihazırda ölmüş oldukları için, "kısıtlı sayıda testi harcamamak" adına teste tabi tutulmayabilirler. Bu nedenle bu kişiler COVID-19 harici nedenlerle ölmüş olarak kategorize edilebilirler ve ölüm sayıları arasında tutarsızlıklar oluşabilir.

Bir diğer sebep, ölüm istatistiklerinin raporlanma biçimi arasındaki farklılıklardır. Örneğin Dünya Sağlık Örgütü veya Amerika Hastalık Önlem ve Koruma Merkezi gibi kurumlar tarafından belirlenen raporlama standartları zamanla değişmektedir ve her ülke bu kurallara uymamaktadır. Buna bağlı olarak aslen COVID-19 nedeniyle ölmüş kişiler, başka nedenlerle ölmüş gibi kategorize edilebilirler. Bu, kasti olan ve olmayan nedenlerle kaynaklanabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunun bir uzantısı, ülkelerin COVID-19 nedeniyle yaşanan fazladan ölümleri nasıl saydığıyla da ilgilidir. Örneğin bazı ülkeler, günlük ölüm istatistiklerine hastane dışındaki ölümleri katmamaktalar veya Çin, İngiltere ve Fransa örneklerinde olduğu gibi, ölüm raporları hazırlandıktan sonra dahil etmeyi seçmektedirler.

The New York Times

Tutarsızlığın bir diğer nedeni de, ölüm oranlarına yönelik istatistikleri doğası gereği gecikmeli geliyor olmasıdır. Ülkeler, resmi vefat nedeni ölüm sertifikası gibi resmi belgeler yoluyla kesinleşmeyen ölümleri istatistiklerine katmamaktadır ve dolayısıyla bu sertifikalar üretilene kadar ölüm istatistikleri geriden gelebilmektedir.

Gerçek Resim Zamanla Ortaya Çıkacak!

Birçok demografi uzmanı, COVID-19 salgını dolayısıyla beliren aciliyetin ortasında, ölüm oranlarını daha hızlı ve doğru bir şekilde raporlayacak yöntemler geliştirmeye çalıştıklarına işaret etmektedir. Örneğin Max Planck Enstitüsü'nden demografi uzmanı Tim Riffe şöyle diyor:

Bir gün içinde bildirilen COVID-19 ölümleri sayısı, gerçekte olandan ciddi miktarda daha az olacaktır. Birçok yerde pandemi yeterince uzun bir süredir devam ediyor ve gecikmeli ölüm kayıtları da gelmeye başladı. Bu, bize gerçek ölüm oranlarıyla ilgili daha gerçekçi bir çerçeve çizecektir.

Birleşmiş Milletler'de demografi uzmanı olarak çalışan Patrick Gerland ise şöyle diyor:

Şu anda gördüğümüz ölüm istatistikleri sadece kısmî bir kesitten ibaret. Aslen hastane-temelli sistemler aracılığıyla, durumun yalnızca en akut olan tarafını görebiliyoruz. Bu durum zamanla değişecektir. Önümüzdeki aylarda çok daha net bir resim görmeye başlayacağız.

Max Planck Enstitüsü'nde demografi uzmanı olan Vladimir Shkolnikov ise şöyle diyor:

Şu anda gördüğümüz ve tüm ölüm sebeplerinde olan artış, sosyal mesafelendirme, karantinalar, sınır kapatmaları ve arttırılmış tıbbi önlemler gibi sıra dışı önlemler altında yaşanmaktadır. Bunların en azından kısmen pozitif bir etkisi olmaktadır. Bu önlemler olmazsa, şu anki ölüm oranları da bundan çok daha fazla olacaktır.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 33
  • Grrr... *@$# 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: The New York Times | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/08/2020 21:43:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8584

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Bilgisayar
Etik
Parçacık
Eşcinsellik
Neandertal
Sinek
Işık Hızı
Alkol
Tardigrad
Balık Çeşitliliği
Yumurta
Ölüm
Maskeler
Tarih
Sağlık Bilimleri
Şempanzeler
Stres
Cinsel Yönelim
Zaman
Büyük Patlama
Wuhan Koronavirüsü
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Olasılık
Ara Geçiş Türleri
Haber
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer tarih tekerrürden ibaretse ve beklenmedik şeyler olmaya devam ediyorsa, bu, insanın deneyimlerinden ne kadar az öğrendiğini gösterir.”
George Bernard Shaw
Geri Bildirim Gönder