Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Orta Çağ Avrupa Nüfusunun Üçte Birinin Kaybedilmesinden Sorumlu ''Kara Veba'' Hala Aramızda!

Orta Çağ Avrupa Nüfusunun Üçte Birinin Kaybedilmesinden Sorumlu ''Kara Veba'' Hala Aramızda! Wikimedia, Michael Sweerts
Antik kentte veba sırasında telaş
6 dakika
13,870
Tüm Reklamları Kapat

Veba dendiği zaman akla gelen ''Kara Ölüm'' lakabı tablonun vahametini bizlere gösteriyor. İnsanlık tarihinin en büyük salgını olan ve 200 milyona yakın insanı öldürdüğü düşünülen korkunç bir tablo.

Söz konusu veba olduğu zaman, göz önüne gelen aşina olduğumuz istatistikler sebebiyle hem bilim camiası hem de medya konu üzerine bir hayli çalışıyor. Çin'in İç Moğolistan bölgesi, Moğolistan'ın Khovd bölgesi ve Demokratik Kongo Cumhuriyetinin Ituri eyaletinde yakın zamanda veba tespit edilmiş kişilerin bildirilmesi akıllara o soruyu getiriyor: "Veba salgını yeniden mi geliyor?" Yazımızda bu konu hakkında detayları ve olası senaryoları inceledik.

Tüm Reklamları Kapat

Veba Salgını Hiç Bitmedi!

Veba dendiği zaman akla gelen Orta Çağ kavramı sebebiyle bazıları hastalığın bitmiş olduğunu düşünebilir lakin durum hiç de öyle değil; Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl tespit edilmiş 2000'e yakın ''bubonik veba'' vakası bildiriliyor. 1987 ve 2001 yılları arasında Dünya Sağlık Örgütü'ne 2.847 ölüm ve onaylanmış 36.876 veba vakası bildirilmiştir. Tedbir ve sağlık altyapısında ki eksikliklerin her türlü enfeksiyonun artmasına sebep olabileceği tehlikesini unutmamak gerekiyor. Kişisel önlemler haricinde ülke çapında önlemler alınması ve sağlık yatırımlarının geliştirilmesinin önemini COVID-19 Pandemisi bize bir kez daha hatırlatıyor.

1346-1353 yılları arasında kara vebanın Avrupa'da yayılımı. Salgın Çin ve Moğolistan'da başlayıp Avrupa'ya sıçramıştır.
1346-1353 yılları arasında kara vebanın Avrupa'da yayılımı. Salgın Çin ve Moğolistan'da başlayıp Avrupa'ya sıçramıştır.
Wikimedia

Veba, Yersinia pestis isimli bakteri tarafından oluşan bir hastalıktır, öncelikle vahşi kemirgenleri etkileyen, insanlara ve diğer hayvanlara pirelerle yayılan, bulaşıcı ve yüksek derecede öldürücü bir hastalıktır. Vebanın insana etki eden üç formu vardır; bubonik, septisemik ve pnömonik veba (bazı kaynaklar gastrointestinal vebayı da ekleyebilir). Veba pire ısırmasıyla, enfekte hayvanı yemekle (bubonik veya hıyarcıklı), kontamine sıvı veya dokularla doğrudan temasla (septisemik form), veba zatürresi olan kişinin öksürme esnasında havaya attığı aerosollerin solunum yoluyla alınmasıyla (pnömonik form) bulaşabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Veba, Madagaskar Sağlık Bakanlığı genel sekreterine göre, her yıl ülkelerinde 300-600 kişiye bulaşmaktadır (yaklaşık 30 ''pnömonik veba'' vakası ve 10-70 ölüm).

Orta Çağ Zamanları: 1400'ler de ''Kara Ölüm'' olarak bilinen veba, Avrupa'da 50-200 milyon kişinin ölüme neden oldu. Modern Zamanlarda:  Dünya çapında 2010-2015 yılları arasında 3248 kişiye bulaşmış, 584 kişi ölmüştür. Veba; Madagaskar, DRC, Peru'da daha fazla görülür.
Orta Çağ Zamanları: 1400'ler de ''Kara Ölüm'' olarak bilinen veba, Avrupa'da 50-200 milyon kişinin ölüme neden oldu. Modern Zamanlarda: Dünya çapında 2010-2015 yılları arasında 3248 kişiye bulaşmış, 584 kişi ölmüştür. Veba; Madagaskar, DRC, Peru'da daha fazla görülür.
Dünya Sağlık Örgütü

Bakterinin kuluçka süresi genellikle 2-8 gün arasıdır. Hastalığın belirtileri arasında akut ateş, titreme, baş ağrısı, kemik ve kas ağrıları, bulantı, kusma, şiddetli halsizlik, iştahsızlık, kan tükürme görülür; genellikle hastalık ilerler ve lenf bezlerinde ağrı, şişme, enfeksiyon ve akıntı görülür (akut lenfadenit), tedavi edilmez ise sepsis (kana bakteri karışması), aşırı zayıflama, nefes darlığı, hemorajik ateş, doku ölümü (iskemik nekroz), kan kusma, pnömoni (zatürre) görülebilir. Hastalık tedavi edilmediğinde, bubonik veba olarak başlayıp septisemik (kana karışan) ve pnömonik (akciğeri etkileyen) vebaya dönüşebilir, belirtilerde bu doğrultuda değişir ve artar.

Tedavi edilmez ise ölüm ihtimali neredeyse kesindir. Günümüzde veba Madagaskar, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Peru'da endemiktir. ABD'de, 2000 yılından bu yana, her yıl ortalama 7 kişide veba vakası rapor edilmektedir. En yüksek vakanın görüldüğü yıl 2006 yılında 17 olmuştur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Amerika Birleşik Devletlerin'de veba vakaları ve ölümleri (2000-2018). En çok ölüm 2015 yılında 4 kişi ile, en fazla vaka ise 2006 yılında 17 kişi olarak kayıtlara geçmiştir.
Amerika Birleşik Devletlerin'de veba vakaları ve ölümleri (2000-2018). En çok ölüm 2015 yılında 4 kişi ile, en fazla vaka ise 2006 yılında 17 kişi olarak kayıtlara geçmiştir.
Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri

Farklı Coğrafyalarda Salgının Durumu

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde Durum

Yılın başında beri Demokratik Kongo Cumhuriyetin'de 49 vaka 13 ölüm bildirilmiştir, ölümlerin çoğu pnömonik veba sebebiyle olmuştur. 16 Haziran 2020 tarihinde Demokratik Kongo Cumhuriyeti Ituri Eyaletine bağlı Djugu Bölgesi'nde Uluslararası Enfeksiyon Hastalıkları Derneği, 10 kişide veba tanısı konulduğu bildirildi. Uzman sağlık ekiplerince yapılan araştırma sonucu, 10 kişinin 8'ine ''bubonik veba'' 2'si ''septisemik veba'' tanısı konuldu (bunlardan 4'ü hayatını kaybetti). Ölen kişilerin cenaze törenlerine katılan tüm kişilere, hastaların ev içi temaslarına kemoprofilaksi (olası enfeksiyon kaynağı ile temastan önce, temas sırasında veya sonrasında önleyici olarak verilen antimikrobiyal ilaçlar bütünü) verildi. Hastaların evleri dezenfekte edildi, araştırma ekibi bölgede çalışmalarına halen devam etmektedir.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti Djugu ve Bunia bölgesi (vakaların bildirildiği köyler bu çevrede).
Demokratik Kongo Cumhuriyeti Djugu ve Bunia bölgesi (vakaların bildirildiği köyler bu çevrede).

11 Haziran ile 27 Haziran itibarıyla ülkede toplam 29 veba vakası bildirilmiş, 6 kişi de ölmüştür. Hastalığın artmasını endişe verici bulan uzmanlar, eyaletteki 10 köyde temas takibi ve araştırma çalışmalarını sürdürmektedir. Olası temas ihtimali olan kişilere kemoprofilaksi verilmekte, aralıklar ile testler yapılmakta, dezenfeksiyon çalışmaları ve defin işlemleri güvenli bir şekilde gerçekleşmektedir.

Ituri Eyaletine bağlı Djugu Bölgesinde özellikle Bbala ve Zambi köylerinde olmak üzere fare ölülerinin bir hayli arttığı raporlanmıştır. Bölgedeki terör grupların varlığı nedeniyle güvenlik sıkıntısı bulunması işleri zorlaştırmaktadır. COVID-19 pandemisi sebebiyle de ortaya çıkan bazı sıkıntılar durumun kötüleşebileceğini ve ''pnömonik veba'' salgınına dönüşebileceğini düşündürmektedir.

19 Şubat ve 25 Şubat 2020 tarihleri arasında da ülkede 6 veba vakası (5 ölüm) bildirilmiştir. Ekipler temaslı olduğu düşünülen 300 kişiye önleyici tedavi programı başlatmış, dezenfeksiyon çalışmaları yapılmıştır.

Moğolistan'da Durum

Ülkenin Batı kısmındaki Khovd bölgesinde 30 Haziran 2020 tarihinde 2 kişide ''bubonik veba'' tespit edilmiştir, kişiler akrabadır. Hastalığa yakalananlardan birisinin 2 gün önce marmot (sincapgiller familyasından hayvan) eti yediği ve fenalaşıp hastaneye kaldırıldığı, ön test sonucunun veba çıktığı söylendi. Sağlık Bakanlığı konu hakkında açıklaması şu şekilde yapıldı:

Tüm Reklamları Kapat

Hastalık abi ve kardeşe bulaşmıştır, abinin durumu kritiktir. Vakaların birisinde pnömonik veba tespit edildi. Olası temasta bulunduğu düşünülen 146 kişi izole edilmiş ve takip edilmektedir. İnsanlar dağ sıçanlarının etlerini asla yememeleri gerekir.

Ülkenin Zoonotik ve Vektörel Rahatsızlıklar Merkezi test sonuçlarını doğrulandığını, 146 kişi izole edilse de 504'ten fazla kişinin ikincil temas öyküsü olma ihtimali olduğundan bahsetti. Eyalet çapında karantina ilan edildi, yüksek derece güvenlik önlemleri alındığı belirtildi.

Moğolistan Hovd Bölgesinde kırmızı daire içeresindeki alanda vakalar tespit edildi.
Moğolistan Hovd Bölgesinde kırmızı daire içeresindeki alanda vakalar tespit edildi.

Rusya olaylar sonrası kendisine bağlı olan Tuva ve Altay Cumhuriyetlerinin (Güney Sibirya Devletleri) Moğolistan'a yakın kısımlarında karantina başlatıldığını ve sınırların kapatıldığını açıkladı.

Moğolistan Hükumeti, bölgede sıçan eti yemenin geleneksel bir alışkanlık olduğu ve hastalıklardan koruduğuna dahil bir inancın çok yanlış olduğunu belirtti. Bir çift, Nisan 2019 yılında söylentiler sonrası çiğ sıçan eti yemiş ve vefat etmişti. Özellikle yukarıda bahsettiğimiz üzere hastalık ''pnömonik veba'' formuna dönüştüğünde solunum yolları ile bulaş riski sebebiyle yayılım artabilir.

Çin'de Durum

Ülkenin kuzeyindeki İç Moğolistan bölgesinde 5 Temmuz 2020 tarihinde bir çiftçide vebanın tespit edildiği doğrulandı. İç Moğolistan'a bağlı Bayan Nur ilinin, Orta Urat sancağında 3. epidemiyolojik uyarı seviyesi ilan edildi. Kişinin Çin'e gelmeden önce Moğolistan'ı ziyaret ettiği vurgulandı.

Tüm Reklamları Kapat

Çobanın, hastaneye gittiği gün hekimlerden birisinin konsültasyon talep ettiği yapılan muayene ve tetkikler sonucu ''bubonik veba'' olduğu tespit edildi.

Vakanın görüldüğü bölge kırmızı daire içinde işaretlendi.
Vakanın görüldüğü bölge kırmızı daire içinde işaretlendi.

Bayan Nur Belediyesi Sağlık Komitesi konu hakkında şu şekilde açıklama yaptı:

Hasta, hastalanmadan önce vebanın epidemiyolojik merkezini ziyaret etmişti. Şimdi hasta karantinaya alınarak tedavi ediliyor, durumu stabil olarak değerlendiriliyor.

Yetkililer olası büyük çaplı bir salgın riski olabileceğini duyurdu. Ülke çapında veba taşıyabilecek hayvanların avlanmaması, yenmemesi ve hijyene önem verilmesi talep edildi. Southampton Üniversitesi'nde mikrobiyolog olarak görev yapan Doktor Matthew Dryden Moğolistan'da başlayan vakalar hakkında şöyle demiştir:

Hıyarcıklı (bubonik) veba, COVID-19'un aksine antibiyotiklerle kolayca tedavi edilebiliyor. Her ne kadar endişe verici olsa da erken bir aşamada rapor edilmesi iyi çünkü izole edilebilir ve tedavi edilebilir.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
44
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 19
  • Tebrikler! 15
  • Bilim Budur! 9
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Umut Verici! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • İnanılmaz 4
  • Üzücü! 4
  • Muhteşem! 3
  • Grrr... *@$# 2
  • İğrenç! 2
  • Güldürdü 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Moğolistan ve Çin'de son zamanlarda vakalar bildirilse de Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Peru ve Madagaskar'da günümüzde dâhi veba endemiktir. Asya ülkelerin de bazen nüks etmesi öngörü dahilindedir.

Erken teşhis edilen hastalık yüksek oranda tedavi edilebilmektedir. Tamamen farmakolojik yöntemlerle tedavi edilmekte olup semptomatik tedaviye yönelik ilaç ve birçok antibiyotik kullanılmaktadır (Streptomisin, gentamisin, doksisiklin, tetrasiklin, ciprofloksazin ve kloramfenikol ve benzeri).

Antimikrobiyal özelliğe sahip ilaçlar erken teşhiste kesin tedavi sağlar bu yüzden izolasyon ve diğer tedbirler alınması durumunda küresel bir pandemi beklenmez.

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/04/2024 01:57:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8962

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Tespit
Yavru
Elementler
Elektromanyetizma
Makina Mühendisliği
Yüz
Besin
Kuantum Mekaniği
Köpek
Vejetaryen
Olumsuz
Sars-Cov-2
Kıl
Tekillik
Kuvvet
Kalıtım
Evrim Kuramı
Tehlike
Önyargı
Yüzey
Mit
Sivrisinek
Tür
Algı
Basınç
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Ağacı, et al. Orta Çağ Avrupa Nüfusunun Üçte Birinin Kaybedilmesinden Sorumlu ''Kara Veba'' Hala Aramızda!. (7 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 16 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8962
Ağacı, E., Bakırcı, Ç. M. (2020, July 07). Orta Çağ Avrupa Nüfusunun Üçte Birinin Kaybedilmesinden Sorumlu ''Kara Veba'' Hala Aramızda!. Evrim Ağacı. Retrieved April 16, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8962
E. Ağacı, et al. “Orta Çağ Avrupa Nüfusunun Üçte Birinin Kaybedilmesinden Sorumlu ''Kara Veba'' Hala Aramızda!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 07 Jul. 2020, https://evrimagaci.org/s/8962.
Ağacı, Evrim. Bakırcı, Çağrı Mert. “Orta Çağ Avrupa Nüfusunun Üçte Birinin Kaybedilmesinden Sorumlu ''Kara Veba'' Hala Aramızda!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 07, 2020. https://evrimagaci.org/s/8962.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close