Linux Nedir? Dağıtımlar ve Özgür Yazılım Üzerine Genel Bilgiler

Linux Nedir? Dağıtımlar ve Özgür Yazılım Üzerine Genel Bilgiler

Özellikle son zamanlarda çevrenizden linuxu sıkça duymuşsunuzdur. Teknoloji, bilgisayarlar, yapay zeka ve yazılımlar ile ilgili haberlerde açık kaynak ve özgür yazılım terimlerinin de geçtiğini görmüşsünüzdür. Peki bunlar ne anlama geliyor, özgürlüğün yazılım ile ilişkisi nedir ve bu ilişkide linuxun rolü ne? Bu yazımda, bu tür sorularınızı yanıtlamak ve Linux’un ne olduğunu açıklamak için buradayım. Öncelikle Linux nedir ve ne değildir, bunu anlamamız gerekiyor.

Linux Nedir?

Linux, birçok kişinin düşündüğü gibi bir işletim sistemi veya merkezi bir yazılım değil, bir çekirdektir. Peki çekirdek nedir? Çekirdek, bilgisayarınızın donanımı ile yazılımı, yani işletim sisteminiz arasındaki iletişimi sağlayan temel bileşendir.

iconfinder

Örneğin, Windows işletim sisteminin çekirdeği Windows NT’dir ve macOS sistemlerinde kullanılan çekirdek XNU olarak adlandırılır. Yani, linux aslında bir çekirdekten ibarettir, ancak onu diğer çekirdeklerden ayıran önemli bir özelliği var: linux tamamen açık kaynakldır. Linuxu istediğiniz gibi tüm kaynak kodlarıyla kökünden değiştirebilir, geliştirebilir, kullanabilir ve dağıtabilirsiniz. Diğer yandan Windows NT ve XNU çok daha kısıtlayıcıdır.

MiniTool

Wikipedia

Linux Çekirdeği

Linus Torvalds tarafından geliştirilen linux çekirdeği günümüzde android telefonları, dev şirketlerin süper bilgisayarlarını, milyonlarca masaüstü cihazı ve muhtemelen tüm akıllı ev aletlerinizi çalıştırıyor. İyide nasıl? Çünkü az önce de söylediğim gibi linux bir çekirdektir ve çekirdek bilgisayarın işletim sistemi ile iletişim kurmasını sağlayan altyapıdır, yani sistemin kendisi değildir.

Bu noktada sahneye linux dağıtımları giriyor, yani bildiğiniz adıyla işletim sistemleri.

Linux Dağıtımları Nedir?

Hani bu çekirdeğin kaynak kodunu herkes alıp kullanabilir, değiştirebilir ve dağıtabilir demiştik, böyle özgür ve herkese açık bir altyapıyı görenler hem bu altyapıyı geliştirmeye hem de üzerine kendi işletim sistemlerini yazarak dağıtmaya başladı. Şirketler, topluluklar ve bireyler bu çekirdeğe hayran kalmışlardı ve daha fazlasını istiyorlardı, bunun sonucunda ortaya tonla işletim sistemi çıktı.

makeuseof

Stackskale

netuv

Bu durumu şöyle düşünebilirsiniz: Linux çekirdeği bir arsa, işletim sistemleri ise bu arsa üzerine inşa edilen binalardır. Eğer arsaya herkesin inşaat izni varsa, farklı mimari ve özelliklere sahip birçok yapı ortaya çıkar. Ancak Windows NT veya XNU gibi çekirdekler bu kadar özgür olmadığı için, bu arsalar sadece Windows ve macOS gibi belirli sistemlere özeldir.

Linux çekirdeği üzerine inşa edilen sistemlere dağıtım denir. Örneğin Ubuntu, Fedora ve Debian, popüler Linux dağıtımlarından bazılarıdır. Çoğu Linux dağıtımı ücretsiz ve özgür yazılım felsefesine uygun olarak geliştirilmiştir.

Bu özgürlük linuxun renkli, çeşitli ve birokadarda baş döndürücü dağıtım dağını ortaya çıkardı, her türlü amaca hizmet eden, her türden binlerce dağıtım.

Özgür Yazılım ve Açık Kaynak Nedir?

Birçok kişi özgür yazılım ve açık kaynak terimlerini birbirine karıştırır. Ancak, bu iki kavram arasında ince bir fark vardır.

Özgür Yazılım Nedir?

Özgür yazılım, dört temel özgürlüğe dayanır:

Çalıştırma özgürlüğü: Herhangi bir amaçla yazılımı çalıştırma özgürlüğü.

İnceleme ve değiştirme özgürlüğü: Yazılımın nasıl çalıştığını inceleme ve gerektiğinde değiştirme özgürlüğü. Bu özgürlük, kaynak koduna erişim gerektirir.

Dağıtma özgürlüğü: Başkalarına yardımcı olmak için yazılımın kopyalarını paylaşma özgürlüğü.

Geliştirme özgürlüğü: Yazılımı geliştirip iyileştirdikten sonra bu geliştirilmiş sürümleri topluluğa dağıtma özgürlüğü.

Özgür yazılım demek, yazılımın ücretsiz olduğu anlamına gelmez. Buradaki “free” kelimesi, fiyatı değil özgürlüğü ifade eder.

Açık Kaynak Yazılım Nedir?

Açık kaynak yazılım, yazılımın kaynak kodunun açık ve herkesin erişimine açık olduğu bir geliştirme modeli ve dağıtım biçimidir. Açık kaynak yazılım lisansları, yazılımın kaynak kodunun erişilebilir ve değiştirilebilir olmasını sağlar. Genellikle ticari kullanıma da açık olurlar.

Fakat, özgür yazılım hareketinden farklı olarak, açık kaynak yazılım daha çok yazılımın geliştirilme süreci ve verimliliğine odaklanır. Özgür yazılım ise daha çok kullanıcı özgürlüğüne vurgu yapar.

Sonuç

Linux, bir çekirdek olup, onun üzerine inşa edilen birçok işletim sistemi yani dağıtım bulunmaktadır. Özgür yazılım ve açık kaynak yazılımın felsefesi sayesinde, kullanıcılar hem yazılımları özgürce kullanabilir hem de bu yazılımları geliştirebilir. Linux dağıtımları çoğunlukla bu özgürlükleri destekleyen yapılar üzerine kurulmuştur.

Bir sonraki yazıda sizlere daha detaylı bilgiler sunacağım. Görüşmek üzere!