Vücudumuzdaki Kıllar, Tırnaklar ve Bunların Evrimi Üzerine

Yazdır Vücudumuzdaki Kıllar, Tırnaklar ve Bunların Evrimi Üzerine

Sayfamız okurlarından Sayın Gökberk Erses bize şöyle bir soru yöneltti:

 

Herkese selamlar. Son zamanlarda kafama takılan bir şey var. İnsanların düzenli biçimde biçimde vücutlarının belli yerlerindeki kılları(saç, sakal, erojen bölgeler) ve tırnaklarını kesmesi gerekir, eğer kesilmezse aşırı uzar ve yaşam kalitesini ciddi biçimde etkiler. Peki neden diğer hayvanlarda(-sanırım- yün elde edilen evcilleştirilmiş hayvanlar hariç) vücuttaki kılların kesilme zorunluluğu yoktur? İnsan nasıl bir evrime uğramıştır da kılları ve tırnakları sürekli bir uzama özelliği kazanmıştır?

 

Evrim Ağacı olarak kendisine vermek istediğimiz cevap şöyle:

 

Sayın Gökberk Erses,

 

Öncelikle bu güzel düşünülmüş sorunuz ve sorunuzun güzel sunuşu için teşekkür ediyoruz. Elimizden geldiğince açıklamaya çalışalım:

 

İlk olarak, sorunuza cevap verebilmemiz için, vücudumuzdaki kıllar ve tırnakların ne işe yaradığını izah etmemiz gerekmektedir. Hemen yeri gelmişken, altını kalın çizgilerle çizmek gerekir ki, kuşlar harici hayvanlarda "tüy" bulunmaz ve "tüy", "kıl"ın küçüğü değildir! Şimdi, devam edelim:

 

Hayvanlarda kılların evrimi ile ilgili pek çok düşünce mevcuttur. Bunların çoğu olası olduğu için, genel ve tüm düşünceleri kapsayacak bir kuramda birleştirmek gerekir. Kıllar, derimizin "dermis" tabakasında üretilirler. Çoğunlukla da bir protein olabn keratin içeriklidirler. Kıllar genellikle yaygın olarak memelilerde bulunur ve aslında memelileri ayırt eden özelliklerden biridir. Bazı başka canlılarda, örneğin protistalarda "sil" (cilia) veya böceklerde "kılsı uzantılar" olarak karşımıza çıkmaktadır. Bitkilerde ise trikom (trichomes) denen kılsı uzantılar bulunabilir. 

 

Kılların evrimi ile ilgili olarak, şu bilgiyi vermekte fayda vardır: Viyana Tıp Okulu'nun 2008'de yaptığı bir araştırma kılların evriminin memelilerin, kuşların ve sürüngenlerin atası olan ve yaklaşık 310 milyon yıl önce yaşamış olan bir türden itibaren başladığını göstermektedir. Bu şekilde, ortak atada evrimleşen ve torun türlerde gözlenen özelliklere sinapomorfi (synapomorphy)  denir. Yapılan bu araştırma göstermiştir ki, tavuklar, kertenkeleler ve insanlarda alfa keratin, yani kılın ana maddesini üreten genler tamamen aynıdır. İnsanlarda, ataları ve yakın kuzenlerindeki gibi yoğun kıl bulunmaması, ayrı bir yazının konusu olabilecekken, pek çoğumuzun bildiği ve bilimsel olarak net açıklamalarının yapılabildiği gibi, vücudumuzun gösterdiği bazı diğer adaptasyonlardan dolayı kıllarımızı kaybettiğimizi bilmemiz gerekir. 

 

Tırnaklara gelecek olursak... Tırnaklar, insan olmayan primatlarda (insaymunlarda) ve bazı diğer memelilerde görülen pençe benzeri uzantılardır. Tıpkı saçlar gibi keratin tabanlıdırlar. Günümüzde yapılan araştırmalar, tırnaklarımızın sürüngenlerin pençelerinden evrimleştiğini göstermektedir. Bu araştırmalar, genetik kanıtlarla desteklenmektedir. Pençeler genellikle kıvrık ve keskin yapıdayken, tırnaklarımız düz ve kör yapıdadır. Kedigiller, hayvanlar alemindeki en keskin pençelere sahiptir. Tırnaklar, genel olarak insanlarda estetik olmayan bir uzantı olarak karşılansa da, evrim, estetikle cinsel seçilim harici pek fazla ilgilenmediği için, tırnakların evrimsel önemini göz ardı etmemiz mümkün değildir. Çünkü tırnaklarımız, genel olarak parmaklarımızı darbelere karşı korur. Ayrıca parmağımızla bir cisme dokunacağımız zaman, tırnaklar sert yapılarıyla geri-kuvvet oluştururlar ve darbeyi emerler. Tırnakları çok dibinden kesilmiş veya sökülmüş insanlar, cisimleri kavramakta zorlanırlar. Ayrıca tırnakların en önemli görevlerinden biri, parmak uçlarımızdaki zengin damar ve sinir ağını korumaktır; çünkü bu ağ, tırnak köklerinden geçer. Bu sebeple, siz siz olun, tırnaklarınıza çok dikkat edin çünkü tırnaklarınıza gelecek bir zarar, bu ağı doğrudan etkileyeceğinden dayanılmaz acılara sebep olabilir.

 

Şimdi, soruların cevaplarına eğilelim:

 

Peki neden kıllarımızı düzenli olarak kesmekteyiz? Diğer hayvanlar bunu neden yapmamaktadır? Benzer şekilde, tırnak kesme alışkanlığımız nereden gelmektedir? Gerçekten de kesilmeyen tırnaklar, yaşam kalitesini düşürür mü?

 

Öncelikle, bu noktada, azn önceki "estetik" kavramı ve doğrudan "cinsel seçilim" devreye giriyor. Sorunuzun aslında cevabı kısa: Vücudumuzdaki kılları kesiyoruz, çünkü genellikle karşı cins, bu şekilde, kılsız seviyor. 

 

Şu noktayı anlamakta fayda vardır ki, vücut kıllarının doğuştan itibaren kesilmemesi, insanın "modern" yaşam kalitesini düşürecek olmakla birlikte, "doğal" yaşam kalitesi üzerinde etkide bulunmayacaktır. Zira belli bir uzunluğa ulaşan kıllar, daha sonra dökülmeye başlayacak ve bu, bu şekilde bir döngü halinde, sabit bir kıl uzunluğunda kalacaktır. Ancak bu, genellikle karşı cins tarafından kesinlikle seçilmeyeceği için, bu şekilde eğilimleri olanlar veya bu tip tercihleri olanlar doğal olarak elenecek, daha doğrusu üreyemeyeceklerdir. Milyonlarca yıldır süregelen cinsel seçilim, sonuç olark vücudumuzdaki kılları azaltmış (ayrıca diğer ısısal adaptasyonların da etkisi olmuştur) ve günümüzde kılların kesilmesine yönelik bir eğilime sebep olmuştur.

 

Öte yandan tırnaklar için, benzer bir açıklama yapılabilirken, daha fazlası da eklenebilir: İnsanoğlu, doğal evrimi sırasında iki ayağı üzerine kalkmış, teknolojik evrimi sayesinde ise ayakkabı gibi dış kaynaklar kullanarak doğal ortamından kendisini soyutlamıştır. Bunun sonucunda, diğer hayvanlarda sürekli yer ile temas halinde bulunan el-ayak tırnaklarının "doğal törpülenmesi" durdurulmuştur. Dolayısıyla, diğer hayvanlar da belli bir uzunluktaki tırnaklarını törpülerler veya günlük yaşamları sırasında sürtünme nedeniyle kendiliğinden törpülenir ve sabit bir uzunlukta kalır. Özellikle kedigillerde tırnak törpüleme davranışı sıklıkla gözlenebilir. İnsanlardaysa, eller ve ayaklar tamamen doğadan yalıtılıldığı için doğal törpülenme olayı sıfıra inmiştir. Bu da, dış yollarla tırnaklarımızı kesmemeiz gereğini doğurmuştur.

 

Kullanılmayan ya da gereksizleşen organların köreldiği doğrudur; ancak bu körelme "trade-off" değeri ile ölçülür. Daha önceki notlarımızda bunu açıklamıştık. Kıllarımızı ve tırnaklarımızı sürekli kesiyor olsak bile, açıklanan sebeplerden ötürü, bu ikili insan için halen önemini korumaktadır. Dolayısıyla, kaybedilmeleri için bir gerek olmadığı gibi, insan üzerinde bunların kaybedilmesine yönelik çevresel bir baskı da bulunmamaktadır. Zira bu organların varlığı, insan için bir dezavantaj sağlamamakta ve insan üzerinde bir baskı yaratmamaktadır. Fakat gelecekte evrimin ne yöne gideceğini bilmemiz mümkün değildir.

 

Umarız açıklayıcı olabilmiştir.

 

Saygılarımızla.

 

ÇMB (Evrim Ağacı)

 

http://scienceray.com/biology/claws-and-nails-evolution-and-function/

http://en.wikipedia.org/wiki/Nail_(anatomy)

http://en.wikipedia.org/wiki/Hair#Evolution

6 Yorum