Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

"İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir?

"İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir? Pixabay
4 dakika
9,404
  • Makroevrim
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Dünya üzerindeki bilinen bütün canlıların 2 ana amacı vardır: Hayatta kalmak ve üremek. Ancak bunlara bu kadar yüzeysel bakmak çok doğru değildir. Çünkü "hayatta kalmak" da, "üremek" de son derece kapsamlı kavramlardır ve aslında bu kelimeler altında pek çok anlam yatmaktadır. Dolayısıyla bu arka planda kalan anlamların açıklanmasında fayda vardır.

İlkinden başlayalım: "Hayatta kalmak". Eğer bu olguya yüzeysel bakılırsa, "Pençelerin, keskin dişlerin, vb. gelişimi yeterlidir." diyerek kestirip atılabilir. Ancak hiçbir evrim, kolay başarılan bir durum değildir. Hatta Biyoloji'de biz bir canlının evrim geçirmekle geçirmemek arasındaki "tercih durumu"na (aslında bilinçli bir tercih değildir, doğa evrime zorlar; canlının iki seçeneği vardır: Değişmek veya yok olmak) "trade-off" diyoruz. Pek çok bilimde kullanılan bu tabiri Biyolojik anlamıyla kısaca şöyle özetleyebiliriz: Bir canlı, evrim geçirmekle yok olmak arasındaki "zorunlu kararını", evrim geçirdiği takdirde kazanacağı "ödül" ile evrim geçirmek için harcayacağı enerji ve emek toplamının kıyaslaması sonucunda alır. Yani bir canlının yok olmak yerine evrim geçirmeyi tercih etmesinin arkasında yatan sebep, evrim sonucunda alınacak ödülün, evrim geçirmek için harcanacak enerji ve emeğe değmesi ve ondan kat kat fazla olması gerekliliğidir. Bu sayede şu soruya da cevap verilebilir: "İnsanlar neden uçmuyorlar, madem evrim hep iyiye doğru evrimleştiriyor?" Bu soruda bir hata, bir de az önceki açıklamaya dayalı cevap vardır. Hata, evrimin yönüyle ilgilidir. Evrimin bir yönü yoktur, o anda doğa neyi gerektiriyorsa, onu sağlamak üzerine bir baskı vardır. Cevap ise şudur: Çünkü insanların uçmaya ihtiyacı yok. Evet, bu belki iyi olabilirdi ancak bunu geliştirmek için harcayacağımız enerji ve vereceğimiz emek, karşılığında alacağımız ödüle asla değmez. Bu sebeple de, buna eğilimi olan insanlar varsa bile, doğa onları eler. Tabii burada insan örneğinin komik durduğunu hatırlamakta fayda var. Ancak aynı örneği filler için düşünürseniz, daha güzel bir örnek olabilir. 

Tüm Reklamları Kapat

Şimdi, konumuza geri dönecek olursak, "hayatta kalmak" kavramına yüzeysel bakmamız gerektiğinden ve "trade-off" kavramından bahsettik. Bunun sebebi, şu noktayı açıklamaktır: Bir canlının bir özelliği evrimleştirmesi, onun bütün sistemini ekleyebilecektir, yani bir bütün olarak organizmayı etkileyebilecektir. Bir örnekle açıklayalım:

Bir ayının pençesinin ilk evrimleştiği ya da gittikçe güçlendiği bir durumu düşünelim. Bu evrim sırasında var olan ayı popülasyonundaki ayıların morfolojik ve hatta biyokimyasal yapıları, var olan sistemlerini destekleyecek şekilde evrimleşmiştir. Yani "daha güçlü", "daha sıkı", "daha gelişmiş" bir pençeyi destekleyecek şekilde değil... Dolayısıyla, eğer ki ayının pençeleri güçlenecekse, adım adım kemik yapısı, tendon yapısı, kasların dizilimi ve miktarı, iskelet yapısı, bu iskelete bağlı olarak dolaşım ve sinir sisteminin konumu, beynin bu güçlü pençelere yönelik durumu ve hatta daha güçlü pençelerden dolayı; denge merkezleri, diğer uzuvların çalışma biçimleri, diğer uzuvlara düşen yük miktarı, vb. değişecek ve yeni duruma göre evrimleşmeleri gerekecektir. İşte bu sebeple, ilk bakışta son derece sıradan gözüken bir evrimsel basamak, arkasında devasa değişimleri barındırabilir. Aslında "türleşme"nin kökeninde yatan olgulardan biri budur, ancak bu bir diğer yazımızın konusu olsun.

Tüm Reklamları Kapat

Uzun lafın kısası, "hayatta kalmak", küçük değişimlere bağlı zincirleme büyük değişimleri gerektirir. Bu sebeple de, her canlı, her özelliği evrimleştiremez. Bu evrime gerçekten ihtiyacı olması ve bunu yapabilecek gücü olması gerekir. Tabii bu noktada şunun altını kalın çizgilerle çizelim: Burada her ne kadar evrim sanki bireylerin üzerinde gerçekleşiyor gibi anlatıyorsak da, evrim genel olarak popülasyonun tümünde, ancak bireylerin değişimlerinin kolektif etkisinden kaynaklanmaktadır. Bu noktayı atlamamak ve anlamak çok önemlidir.

Ayrıca sayfamız üyelerinden Sayın Kubilay Meşe'nin yorumunu da buraya eklemekte fayda görüyoruz:

Ayrıca evrimin birikimli bir şekilde süreğen hal aldığını bilmek gerekir. Birikimsiz bir gelişim sürecinde her türlü değişim beklenebilir iken, birikimli bir seçilim süreci bazı durumları mekanik olarak engeller. Örneğin zürafaların beyinden çıkan, boğazdan aşağıya inen, sonra kalp dolaylarından inen ve aynı yolu geri yukarı çıkarak gırtlağa ulaşan ses sinirlerinin bu durumu, birikimli seçilimle açıklanabilir. Fakat hazır bu konuya girmişken "marjinal maliyet" durumunu da açıklamam gerekiyor. Marjinal maliyet, anlık bir durum için yapılan harcamalar diye tanımlanabilir. Zürafanın siniri örneği ile birleştirirsek marjinal maliyet bize şu sonucu verir: Evrimsel süreç içinde uzayan boyna bağlı olarak baş gövdeden ayrı durmaya başlamaktadır; fakat bu uzaman uzun zaman sürecinde gerçekleşir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sonuçta "canlı cimridir" ilkesi (:D) uyarınca canlının en az maliyetli olan işi yapmasını bekleriz. Bu da "ilerde uzunca bir yol oluşturabilecek sinirin" yolunu değiştirmeni değil, halihazırda bulunan yolu uzatmasını gerektiriyor. Yani canlı marjinal düşünüyor; anlık maliyet hangi durumda en azsa o yolu seçiyor; ister uzun ister kısa. Değerli bir bilim adamı şöyle demiştir: "Doğa olağanüstü bir lehimcidir, tanrısal bir yaratım ustası değil."

Sonuç olarak şunlara ulaşılır:

  1. Canlı cimridir.
  2. Marjinal maliyeti düşük olan değişimler doğal seçilim tarafından seçilir.
  3. Doğal seçilim birikimli gerçekleşir; eski değişimler tamamıyla silinmez.
  4. Bu da karmaşık sinir yollarına, gereksiz yerden dolanmış testislere, gerçek başparmağı varken bileğini çıkıntısını parmak gibi kullanan pandalara neden olur

Temel sonuç: Doğa mükemmel değilken bile en iyisidir.

Teşekkür: Bersin İnan

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
9
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Bilim Budur! 6
  • Muhteşem! 3
  • Güldürdü 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/06/2023 04:36:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/49

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Farmakoloji
Saldırı
Komplo Teorisi
Balık
Yapay
Kuantum Fiziği
Kalori
Hastalık Yayılımı
Samanyolu Galaksisi
Makina
Klinik Mikrobiyoloji
Kalp
Kuş
Mucize
Obstetrik
Mers
Bitkiler
Önyargı
Sinirbilim
Öğrenme Teorileri
Algı
Köpekbalığı
Elektron
Kurt
Meteor
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Araba Tekerleği Yuvarlak Olmak Zorunda mı? Üçgen Tekerlek Mümkün mü?
Araba Tekerleği Yuvarlak Olmak Zorunda mı? Üçgen Tekerlek Mümkün mü?
Büyük Patlama Neden Evrenin Başlangıcı Olamaz?
Büyük Patlama Neden Evrenin Başlangıcı Olamaz?
Detoks Saçmalığı: Vücudunuzu Toksinlerden Nasıl Arındırırsınız?
Detoks Saçmalığı: Vücudunuzu Toksinlerden Nasıl Arındırırsınız?
Evrene Dair 7 Sorunuza 7 Cevap! | Sorun Var #5
Evrene Dair 7 Sorunuza 7 Cevap! | Sorun Var #5
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı, et al. "İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir?. (25 Nisan 2011). Alındığı Tarih: 10 Haziran 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/49
Bakırcı, Ç. M., Meşe, . (2011, April 25). "İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir?. Evrim Ağacı. Retrieved June 10, 2023. from https://evrimagaci.org/s/49
Ç. M. Bakırcı, et al. “"İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 25 Apr. 2011, https://evrimagaci.org/s/49.
Bakırcı, Çağrı Mert. Meşe, . “"İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 25, 2011. https://evrimagaci.org/s/49.
Geri Bildirim Gönder
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close