Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

"İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir?

"İnsanlar Neden Uçamaz?" Gibi Sorulara Cevap! "Trade-off" Nedir? Evrimsel Açıdan "Hayatta Kalmak" Ne Demektir? Pixabay
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 34. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Dünya üzerindeki bilinen bütün canlıların 2 ana amacı vardır: Hayatta kalmak ve üremek. Ancak bunlara bu kadar yüzeysel bakmak çok doğru değildir. Çünkü "hayatta kalmak" da, "üremek" de son derece kapsamlı kavramlardır ve aslında bu kelimeler altında pek çok anlam yatmaktadır. Dolayısıyla bu arka planda kalan anlamların açıklanmasında fayda vardır.

İlkinden başlayalım: "Hayatta kalmak". Eğer bu olguya yüzeysel bakılırsa, "Pençelerin, keskin dişlerin, vb. gelişimi yeterlidir." diyerek kestirip atılabilir. Ancak hiçbir evrim, kolay başarılan bir durum değildir. Hatta Biyoloji'de biz bir canlının evrim geçirmekle geçirmemek arasındaki "tercih durumu"na (aslında bilinçli bir tercih değildir, doğa evrime zorlar; canlının iki seçeneği vardır: Değişmek veya yok olmak) "trade-off" diyoruz. Pek çok bilimde kullanılan bu tabiri Biyolojik anlamıyla kısaca şöyle özetleyebiliriz: Bir canlı, evrim geçirmekle yok olmak arasındaki "zorunlu kararını", evrim geçirdiği takdirde kazanacağı "ödül" ile evrim geçirmek için harcayacağı enerji ve emek toplamının kıyaslaması sonucunda alır. Yani bir canlının yok olmak yerine evrim geçirmeyi tercih etmesinin arkasında yatan sebep, evrim sonucunda alınacak ödülün, evrim geçirmek için harcanacak enerji ve emeğe değmesi ve ondan kat kat fazla olması gerekliliğidir. Bu sayede şu soruya da cevap verilebilir: "İnsanlar neden uçmuyorlar, madem evrim hep iyiye doğru evrimleştiriyor?" Bu soruda bir hata, bir de az önceki açıklamaya dayalı cevap vardır. Hata, evrimin yönüyle ilgilidir. Evrimin bir yönü yoktur, o anda doğa neyi gerektiriyorsa, onu sağlamak üzerine bir baskı vardır. Cevap ise şudur: Çünkü insanların uçmaya ihtiyacı yok. Evet, bu belki iyi olabilirdi ancak bunu geliştirmek için harcayacağımız enerji ve vereceğimiz emek, karşılığında alacağımız ödüle asla değmez. Bu sebeple de, buna eğilimi olan insanlar varsa bile, doğa onları eler. Tabii burada insan örneğinin komik durduğunu hatırlamakta fayda var. Ancak aynı örneği filler için düşünürseniz, daha güzel bir örnek olabilir. 

Şimdi, konumuza geri dönecek olursak, "hayatta kalmak" kavramına yüzeysel bakmamız gerektiğinden ve "trade-off" kavramından bahsettik. Bunun sebebi, şu noktayı açıklamaktır: Bir canlının bir özelliği evrimleştirmesi, onun bütün sistemini ekleyebilecektir, yani bir bütün olarak organizmayı etkileyebilecektir. Bir örnekle açıklayalım:

Bir ayının pençesinin ilk evrimleştiği ya da gittikçe güçlendiği bir durumu düşünelim. Bu evrim sırasında var olan ayı popülasyonundaki ayıların morfolojik ve hatta biyokimyasal yapıları, var olan sistemlerini destekleyecek şekilde evrimleşmiştir. Yani "daha güçlü", "daha sıkı", "daha gelişmiş" bir pençeyi destekleyecek şekilde değil... Dolayısıyla, eğer ki ayının pençeleri güçlenecekse, adım adım kemik yapısı, tendon yapısı, kasların dizilimi ve miktarı, iskelet yapısı, bu iskelete bağlı olarak dolaşım ve sinir sisteminin konumu, beynin bu güçlü pençelere yönelik durumu ve hatta daha güçlü pençelerden dolayı; denge merkezleri, diğer uzuvların çalışma biçimleri, diğer uzuvlara düşen yük miktarı, vb. değişecek ve yeni duruma göre evrimleşmeleri gerekecektir. İşte bu sebeple, ilk bakışta son derece sıradan gözüken bir evrimsel basamak, arkasında devasa değişimleri barındırabilir. Aslında "türleşme"nin kökeninde yatan olgulardan biri budur, ancak bu bir diğer yazımızın konusu olsun.

Uzun lafın kısası, "hayatta kalmak", küçük değişimlere bağlı zincirleme büyük değişimleri gerektirir. Bu sebeple de, her canlı, her özelliği evrimleştiremez. Bu evrime gerçekten ihtiyacı olması ve bunu yapabilecek gücü olması gerekir. Tabii bu noktada şunun altını kalın çizgilerle çizelim: Burada her ne kadar evrim sanki bireylerin üzerinde gerçekleşiyor gibi anlatıyorsak da, evrim genel olarak popülasyonun tümünde, ancak bireylerin değişimlerinin kolektif etkisinden kaynaklanmaktadır. Bu noktayı atlamamak ve anlamak çok önemlidir.

Ayrıca sayfamız üyelerinden Sayın Kubilay Meşe'nin yorumunu da buraya eklemekte fayda görüyoruz:

Ayrıca evrimin birikimli bir şekilde süreğen hal aldığını bilmek gerekir. Birikimsiz bir gelişim sürecinde her türlü değişim beklenebilir iken, birikimli bir seçilim süreci bazı durumları mekanik olarak engeller. Örneğin zürafaların beyinden çıkan, boğazdan aşağıya inen, sonra kalp dolaylarından inen ve aynı yolu geri yukarı çıkarak gırtlağa ulaşan ses sinirlerinin bu durumu, birikimli seçilimle açıklanabilir. Fakat hazır bu konuya girmişken "marjinal maliyet" durumunu da açıklamam gerekiyor. Marjinal maliyet, anlık bir durum için yapılan harcamalar diye tanımlanabilir. Zürafanın siniri örneği ile birleştirirsek marjinal maliyet bize şu sonucu verir: Evrimsel süreç içinde uzayan boyna bağlı olarak baş gövdeden ayrı durmaya başlamaktadır; fakat bu uzaman uzun zaman sürecinde gerçekleşir.

Sonuçta "canlı cimridir" ilkesi (:D) uyarınca canlının en az maliyetli olan işi yapmasını bekleriz. Bu da "ilerde uzunca bir yol oluşturabilecek sinirin" yolunu değiştirmeni değil, halihazırda bulunan yolu uzatmasını gerektiriyor. Yani canlı marjinal düşünüyor; anlık maliyet hangi durumda en azsa o yolu seçiyor; ister uzun ister kısa. Değerli bir bilim adamı şöyle demiştir: "Doğa olağanüstü bir lehimcidir, tanrısal bir yaratım ustası değil."

Sonuç olarak şunlara ulaşılır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  1. Canlı cimridir.
  2. Marjinal maliyeti düşük olan değişimler doğal seçilim tarafından seçilir.
  3. Doğal seçilim birikimli gerçekleşir; eski değişimler tamamıyla silinmez.
  4. Bu da karmaşık sinir yollarına, gereksiz yerden dolanmış testislere, gerçek başparmağı varken bileğini çıkıntısını parmak gibi kullanan pandalara neden olur

Temel sonuç: Doğa mükemmel değilken bile en iyisidir.

Teşekkür: Bersin İnan

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2020 18:06:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/49

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Kan
Diş Hekimliği
Sars Mers
Zaman
Kas
Epidemik
Astronot
Astrofotoğrafçılık
Uzaylı
Pandemik
Zeka
Hominidae
Canlı Cansız
Tarih
Renk
Viral
Haber
Süpernova
Carl Sagan
Işık
Ses
İnsan Evrimi
Atmosfer
Transkripsiyon
Kimya
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Teorik olarak mümkün olan her şey, teknik zorlukları ne olursa olsun, eğer yeterince arzulanırsa, pratik olarak elde edilecektir.”
Arthur C. Clarke
Geri Bildirim Gönder