Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsanın Soy Ağacı: Homo sapiens Türüne Ait En Detaylı Taksonomik Sınıflandırma!

Taksonomik Olarak İnsan: Hayvan, Memeli, Doğuran, Primat, Maymun, İnsan...

İnsanın Soy Ağacı: Homo sapiens Türüne Ait En Detaylı Taksonomik Sınıflandırma!
Editör Seçkisi
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Primatlardan İnsana Evrim yazı dizisinin 1. yazısıdır. Dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

İnsan, birçok şekilde tanımlanabilir. Yetenekleriyle, farklarıyla, özellikleriyle, üstünlükleriyle, alçaklarıyla... İnsan, bildiğiniz üzere zekası bugüne kadar en çok evrimleşmiş hayvan türüdür. İnsanı insan yapan özellik, apaçık bir şekilde, zekasıdır. Bu zekanın yan ürünü olarak gelen veya diğer hayvanlardan fazla gelişen algı, düşünme, merak vb. kavramlar sonucunda insan, kendi özünü merak etmiş ve arayışa yönelmiştir. Bu arayışta, pek çok iddia ortaya atılmakla birlikte, biri hariç tamamı günümüzde bilimsel geçerliliğini yitirmiştir. Günümüzde, açık bir şekilde ortadadır ki, insan Hayvanlar Alemi'ne ait bir hayvan türüdür ve ortaya çıkışı, kendisinden önceki bazı hayvan türlerinin evrimleşmesi sonucunda gerçekleşmiştir.

Bilimsel bir perspektifte insanı, sıradan bir tür olarak, taksonomi diye de bilinen "sınıflandırma bilimi" içerisinde tanımlarız. Türümüz ve insansı atalarımız, 6-7 milyon yıldır vardır; tüm maymunların ortak atası ise 47 milyon yıl yaşında. Evrim tarihinin yaklaşık 4.000 milyon yıl (yani 4 milyar yıl) olduğu düşünülürse, 4.000 sayısının yanındaki 47 sayısının ne kadar önemsiz olduğu görülebilir, hele ki 7 sayısı ele alındığında bu önemsizlik daha da belirginleşir. Modern insan dediğimiz Homo sapiens'in ise sadece 300.000 yıldır (0.3 milyon yıldır) var olduğunu göz önüne alacak olduğumuzda, bu önemsizlik akıl almaz boyutta artacaktır. Ancak insanın taksonomideki yerine bakmak, oldukça ufuk genişletici bir deneyimdir. Burada size bu deneyimi kazandırmak istiyoruz.

Ayrıca kimi zaman türümüzün taksonomik sınıflandırmasını el altında bulundurmak faydalı olabiliyor. Bu nedenle, Homo sapiens'e ait en üst taksonomik seviyeden en alt taksonomik seviyeye kadar olan eksiksiz bir sınıflandırmayı aşağıda bulabilirsiniz.

Sınıflandırma basamaklarında gördüğünüz "klad" kategorisi, resmî olarak bir taksonomik seviyeye karşılık gelmeyen durumlarda, "taksonomik grup" anlamında kullanılmıştır. Basamakların bazılarının tam Türkçe karşılığı bulunmadığı için, hangi canlı gruplarını kapsadığı açık bir şekilde yazılmıştır. İleride bu isimlendirmeler resmî olarak terminolojiye kazandırılacak olursa, biz de listemizi güncelleyeceğiz. Taksonomik seviyelerle ilgili sorularınızı buradaki yazımızı okuyarak cevaplandırabilirsiniz.

Ayrıca türümüzün ve diğer birçok türün evrimsel akrabalık ilişkilerini Yaşam Ağacı projemiz üzerinden de görebilirsiniz.

İnsanın Taksonomik Sınıflandırılması

  • Tip: Canlılık (Biota)
  • Süper Alan (Superdomain): Arkeler ve Ökaryotlar (Neomura)
  • Alan: Ökarya (Eukarya)
  • Klad: Amipler, Hayvanlar, Mantarlar (Unikonta)
  • Klad: Arkadan Kamçılılar, Hayvanlar ve Mantarlar (Opisthokonta)
  • Klad: Hayvanlar ve Tek Hücreli Yakın Akrabaları (Holozoa)
  • Alem: Hayvanlar (Animalia)
  • Alt Alem: Gerçek Dokulular (Eumetazoa)
  • Klad: Çift Yanlı Simetrikler (Bilateria)
  • Üst Şube: İkincil Ağızlılar (Deuterostomia)
  • Şube/Filum: Kordalılar (Chordata)
  • Alt Şube: Omurgalılar (Vertebrata)
  • İnfra Şube (Infraphylum): Gerçekçeneliler (Gnathostomata)
  • Üst Sınıf: Dört Üyeliler (Tetrapoda)
  • Sınıf: Memeliler (Mammalia)
  • Alt Sınıf: Doğuran Memeliler (Theriiformes)
  • İnfra Sınıf (Infraclass): Plasentalı Memeliler / Eteneliler (Eutheria / Placentalia)
  • Üst Takım (Superorder): Kemiriciler, Tavşanımsılar, Sivri Sincapçıkgiller, Primatlar, Abalı Memeliler (Euarchontoglires)
  • Takım: Primatlar / İri Beyinli Yüksek Memeliler (Primata)
  • Alt Takım: Kuru Burunlu Primatlar (Haplorrhini)
  • İnfra Takım (Infraorder): Maymunlar (Simiiformes / Simians)
  • Geçiş Takımı (Parvorder): Eski Dünya Maymunları ve Kuyruksuz Maymunlar (Catarrhini)
  • Üst Familya: Kuyruksuz Maymunlar / İnsansılar (Hominoidea / Apes)
  • Aile/Familya: Büyük Kuyruksuz Maymunlar (Hominidae / Great Apes)
  • Alt Familya: İnsanlar, Şempanzeler, Goriller ve Ataları (Homininae)
  • Oymak/Tribü: İnsanlar, Şempanzeler ve Ataları (Hominini)
  • Alt Oymak: İnsanlar ve Ataları (Hominina)
  • Cins: İnsan (Homo)
  • Tür: Anatomik Olarak Modern İnsanlar / Bilge İnsanlar (Homo sapiens)
  • Alt Tür*: Modern Bilge İnsan (Homo sapiens sapiens)

* Alt tür kavramı modern filogenetikte büyük oranda işlevini yitirmiştir; en azından insanlar için artık pek kullanılmamaktadır. Bu nedenle Homo sapiens sapiens kullanımı da güncelliğini büyük oranda yitirmiştir. Modern insanlar, Homo sapiens türüne karşılık gelmektedir.

Bu kapsamlı sınıflandırma, sadece insan için değil, tüm canlılar (ve hatta cansızlar) için yapılabilmektedir. Buradaki yazımızda verdiğimiz birkaç örnekte daha kısa sınıflandırma vermemizin sebebi, kafa karışıklığına engel olmaktı. Ancak oradaki canlılar da, bu şekilde ayrıntılı sınıflandırılabilmektedir.

Yukarıdaki her bir basamağın, aşağıya inildikçe daha da spesifik bir grup ("klad", "takson") haline geldiğini unutmayınız. Zaten bir göz atacak olursanız, her bir basamakta canlıların nasıl sınırlandığını ve belirginleştiğini görebilirsiniz.

Bu konuda yazılmış tahminimizce en kapsamlı popüler kaynak, Richard Dawkins'in Ataların Hikayesi isimli kitabıdır. Bu kitapta, insana gidecek olan kollar, tersten, en son ürün olan insandan başlayarak ele alınır ve ilk canlıya kadar takip edilir. Böylece taksonomik sınıflandırma dahilinde Alem (İng: "Kingdom") ve hatta Alan (İng: "Domain") düzeyine kadar çıkılır. Daha fazlasını öğrenmek için o kitabı da mutlaka okumanızı tavsiye ederiz. Diğer kitap tavsiyelerimizi buradan görebilirsiniz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İnsanın Soy Ağacının Bir Özeti

İnsan (Homo sapiens) türü, Memeli Hayvanlar (Mammalia) sınıfı altında bulunan, Plasentalı Hayvanlar (Placentalia) infrasınıfı içerisinde yer alan bir omurgalı bir hayvan türüdür. İnsan omurgalılar alt şubesine dahil edilir çünkü:

  • Birbirini takip eden omurlardan kurulmuş bir omurgaya sahiptir.
  • Omurilik içinden geçen sıvı sayesinde vücut hareketi sağlanır.
  • Baş, gövde ve extremitelerden oluşan bir vücut yapısı söz konusudur.
  • Kapalı dolaşım sistemi vardır.
  • İki çift extremiteleri vardır.

Tıpkı diğer tüm plasentalı memeli hayvanlar gibi, doğurarak çoğalır. Doğumu, diğer doğuran memeliler ile birebir aynıdır. İnsan memeliler sınıfına dahildir çünkü:

  • Dolaşım sisteminden kaynaklı sıcakkanlıdırlar.
  • Omurgalı canlılardır.
  • Vücutları genelde kıllarla örtülüdür.
  • Solunum özellikleri diyaframla özelleşmiştir.
  • 7 tane boyun omuruna sahiplerdir.
  • Mandibulae iki kemiğin kaynaşmasıyla oluşur.
  • Üremeleri iç döllenme ile özelleşmiştir.
  • Extremiteleri iki çifttir.
  • İskeletleri kemikleşmiştir.
  • Vücuttaki kemik sayısı diğer canlılara göre azalmıştır.
  • Yağ ve ter bezlerine ek olarak süt bezleri vardır.
  • Kalp dört bölmelidir.
  • Orta kulakta özelleşmiş üç kemik, iç kulakta tek kemik söz konusudur.
  • Süt dişleri ve daimi dişler olarak diş değişimi gözlenir.
  • Heterodontik diş yapısı mevcuttur.

Memeliler Sınıfı içerisinde, 3 büyük klad (taksonomik grup) bulunur. Bunlar, Yumurtlayan Memeliler (Monotremata takımı), Keseli Memeliler (Marsupialia infrasınıfı) ve Plasentalı Memeliler (Placentalia infrasınıfı) gruplarıdır. Keseliler ve Plasentalı Memeliler, soyu tükenmiş Multituberculata ve Eutriconodonta gibi bazı ara tür grupları ile hep birlikte, Doğuran Memeliler (Theriiformes) kladını oluştururlar. Adlarından da anlaşılabileceği gibi bu hayvanlar "doğururlar". İnsan da, bu hayvanlardan birisidir.

Bebek doğumu...
Bebek doğumu...
Tumblr Gallery

Eğer taksonomik basamaklardan biraz daha aşağı doğru inecek olursanız, insanın ait olduğu bir sonraki grubun, Plasentalı Memeliler altında bulunan Primatlar Takımı (Primata) olduğu görülecektir. İnsan ve primatlar arası temel benzeşimlere bakacak olursak:

  1. Extremite ve Lokomasyon Homolojileri
  2. El ve ayaklarda beş parmak bulunur.
  3. Pençe yerine yassı tırnakların oluşmuştur.
  4. Clavicula (Köprücük Kemiği) korunmuştur.
  5. Ellerdeki parmak yapısı özelleşmiştir, diğer parmaklarla karşılaşabilir.
  6. Extremitelerdeki (Uzuvlardaki) kemik sayıları.
  7. Parmakların hareketli eklemlerle bağlanması.
  8. Dişlerdeki Homolojiler
  9. Genelleşmiş diş yapısı
  10. Omnivor yapıda diş dizilimi
  11. Diş sayısı
  12. Özelleşmiş dişler
  13. Beyin yapısı, gelişmiş bir beyin ve beyin kapasitesi
  14. Burnun kısalması, koklama duyusunun körelmesi ve görme duyusunun kazanılması ile yüzün alt kısmının geriye kaçması

Daha spesifik olarak insan, Primatlar Takımı içerisindeki, Kuru Burunlu Maymunlar (Haplorrhini) alt takımı içerisinde yer alır. Tıpkı memelerimiz (süt bezlerimiz) olduğu gibi, belli bir grup primatlarda olduğu gibi burunlarımız kurudur (tahmin edebileceğiniz gibi diğer grubun burunları ıslaktır). 

Sonrasında, daha da aşağı inilecek olursa (taksonomide "aşağıya" inmenin daha "düşük seviyeli canlılara ulaşma" anlamına gelmediğini unutmayınız; daha geniş gruplardan daha spesifik gruplara inmek anlamına gelir!), Kuru Burunlu Primatlar içerisinde yer alan Maymunlar (Simiiformes) infratakımı içerisinde yer aldığımız görülür. Yani insan, bir maymun türüdür. Bu konuyu ve terminolojiyi buradaki ve buradaki yazımızda daha detaylı işliyoruz. Kısaca maymun, "şempanze" ya da "şebek" demek değildir. Belli ortak özellikleri paylaşan canlıların bir araya gelerek oluşturduğu taksonomik bir gruptur. Nasıl ki Memeli Hayvan demek, sadece aslan veya at demek değilse, maymun da sadece "şempanze" ya da "goril" (ya da "insan") demek değildir. Taksonomik bir gruba işaret eder. Bir diğer deyişle, her şempanze ve her insan birer maymundur; ancak her maymun şempanze ya da insan olmak zorunda değildir. Tıpkı her insanın bir memeli hayvan olması; ancak her memeli hayvanın insan olmaması gibi...

Maymunlar infratakımı içerisinde ise Kuyruksuz Maymunlar (Hominoidea) üst ailesi içerisinde yer almaktayız. Bu gruptaki diğer maymun türleri gibi memelerimiz ve kuru burunlarımız var ve ayrıca onlar gibi, kuyruklarımız da bulunmuyor. Tabii diğer bazı ayırt edici özellikleri de, tıpkı onlar gibi taşıyoruz. İnsan hominid ailesine dahildir çünkü:

  • İki ayak üzerinde yürüyebilme yetisi genetik bir devamlılık arz etmiştir.
  • Kuyruk özelliğini yitirmiştir.
  • Ayaklarda arklar oluşarak dengede iki ayak üzerinde durulabilir.
  • Dış kulak işitme yolu küçülmüş ve özelleşmiştir.
  • Diş sayısı 32'ye düşmüş ve dişler özelleşmiştir.
  • Canineler (Köpek Dişleri) küçülmüştür.

İşte bu şekilde, "Cansızlık"tan ayrılan "Canlılık" gibi veya "Memeli Hayvanlar" gibi çok kapsamlı bir taksonomik noktadan alınan başlayıp, Homo sapiens (Modern İnsan) türü gibi çok spesifik bir canlı grubuna kadar takip edilebilmektedir.

Bu süreçte giderek artan sayıda ortak özelliği, grubu paylaştığımız diğer türlerle ortak olarak taşırız. Ancak taksonomide alt basamaklara inildikçe, gruplara dahil edilen canlı sayısı da giderek azalır; canlıların belirginliği artar. Örneğin Memeliler Sınıfı içerisinde birbirinden farklı 5500 civarında tür varken, taksonomik olarak daha alt bir basamakta bulunan Maymunlar infratakımında 260 tür, cins seviyesinde ise (örneğin Homo cinsi içerisinde) sadece 13-14 tür yer almaktadır. Ancak insanın diğer Homo cinsi içindeki soyu tükenmiş diğer türler ile paylaştığı ortak özellik sayısı, insanın diğer maymun türleriyle (örneğin Mangabey maymunları ya da şempanzelerle) paylaştığından kat kat fazladır. Fakat aynı şekilde, insanın şempanzelerle paylaştığı ortak özellik sayısı, bir diğer memeli hayvan olan inek ile paylaştığından çok daha fazladır. İşte bu, evrimsel akrabalık ilişkisine ve bu türlerin Evrim Ağacı üzerinde birbirinden ne kadar uzakta olduklarına işaret eder.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 35
  • Muhteşem! 12
  • Bilim Budur! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 11
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • İnanılmaz 6
  • Güldürdü 4
  • Umut Verici! 4
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/07/2020 11:43:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/875

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Cinsellik
Viroloji
Wuhan Koronavirüsü
Hastalık
Zehir
Dilbilim
Enerji
Neandertal
Ara Tür
Astronomi
Evrim
Hayvanlar
Obezite
Güneş
Ana Bulaşma Mekanizması
İnsan Sağlığı
Parçacık
Üreme
Besin Değeri
Şempanze
Oksijen
Savunma
Retrovirüs
Bilim İnsanları
Renk
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer ki kendimiz ile doğa arasındaki duygusal bağı kuramazsak, türleri ve çevreyi kurtarmayı da asla başaramayacağız... Çünkü biz, sevmediğimiz şeyler için mücadele vermeyen bir türüz.”
Stephen Jay Gould
Geri Bildirim Gönder