Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Wu Sendromu Nedir? En Nadir Hastalıklardan Biri Olan X'e Bağlı Zihinsel Gelişim Bozukluğu Tedavi Edilebilir mi?

Wu Sendromu Nedir? En Nadir Hastalıklardan Biri Olan X'e Bağlı Zihinsel Gelişim Bozukluğu Tedavi Edilebilir mi? Canva
10 dakika
542
  • Moleküler Biyoloji ve Genetik
  • Tıbbi Genetik ve Genomik
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Wu Sendromu
  • Türkçe Adı Wu Sendromu
  • İngilizce Adı X-linked Type Wu Intellectual Developmental Disorder
  • OMIM 300699
  • Diğer İsimleri X'e Bağlı Zihinsel Gelişim Bozukluğu, MRXSW

Wu sendromu, ortalamanın önemli ölçüde altında genel zihinsel işlevsellik ile karakterize edilen ve gelişimsel dönemde kendini gösteren uyumsal davranıştaki bozulmalarla ilişkili, Xq26 kromozomu üzerindeki GRIA3 genindeki (305915) mutasyonundan kaynaklı, X'e bağlı bozukluktur (İng: "Intellectual developmental disorder, X-linked, syndromic, Wu type").

Genetikle ilgili olarak "X'e bağlı" kalıbı, X kromozomundaki genlerin etkilediği karakteristikleri veya özellikleri ifade eder. İnsanlarda ve diğer memelilerin çoğunda X ve Y olmak üzere iki cinsiyet kromozomu vardır. Dişilerin hücrelerinde iki X kromozomu bulunurken erkeklerde bir X ve bir Y kromozomu bulunur. X'e bağlı bir hastalık durumunda, etkilenen genellikle erkeklerdir çünkü hastalığa neden olan mutasyonu taşıyan X kromozomunun tek bir kopyasına sahiptirler. Kadınlarda, mutasyona uğramamış ikinci bir kopyanın varlığı, cinsiyete bağlı bir bozukluğun farklı, daha hafif veya hiçbir belirtisine neden olmayabilir.[1]

Bu Reklamı Kapat

Belirti ve Semptomlar

Bununla birlikte; Wu tipi zeka geriliğine sahip bireylerde fiziksel olarak görülen semptomlar şunlardır :

  • Hipertoni,
  • Fokal epilepsi,
  • Miyoklonus,
  • Daha ince korpus kallozum,
  • Orta derecede superior vermian,
  • Makrosefali,
  • Astenik vücut ,
  • Otistik davranışlar,
  • Derin çukurlu göz,
  • Agresif davranış,
  • Sinir sisteminin anormalliği,
  • Belirgin supraorbital sırt,
  • Kendine zarar verme.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Xq26 kromozomu üzerindeki GRIA3 genindeki (305915) mutasyonundan kaynaklı olan Wu Sendromu'nda en önemli etkenlerden birisi ise endojen nörotoksik ajanlardan birisi olan glutamattır. "Monosodyum glutamat" veya "MSG" olarak bilinir ve gıdalarda tat veya tat arttırıcı olarak kullanılan beyaz kristal bir katıdır.

Bu Reklamı Kapat

GRIA3 geninin kromozom üstünde lokasyonu mor kısımla belirtilmiştir.
GRIA3 geninin kromozom üstünde lokasyonu mor kısımla belirtilmiştir.
Greenwood Genetic Center, 2010, s.32

Glutamat, beyinde en bol bulunan serbest amino asittir; insan beynindeki sinaptik bağlantıların %90'ından fazlasında bulunur ve çoklu metabolik yollar arasındaki dönüm noktasıdır. Ayrıca glutamat, memeli merkezi sinir sistemindeki ana uyarıcı nörotransmitterdir. Bazı beyin bölgelerinde (örn. beyincik granül hücreleri) birincil nörotransmitterdir. Güçlü alım sistemleri (glutamat taşıyıcıları), beyindeki hücre dışı sıvıdan glutamatı sürekli olarak uzaklaştırarak bu reseptörlerin aşırı aktivasyonunu önler. Ayrıca, kan-beyin bariyeri, beyni kandaki glutamattan korur. Glutamat konsantrasyonu bir nöronun çevresinde normal miktarını aşar ise nöron apopitozisle ortadan kalkar. En yüksek glutamat konsantrasyonları, ekzositoz yoluyla salınabileceği sinir terminallerindeki sinaptik veziküllerde bulunur.

Glutamatın kimyasal yapısı
Glutamatın kimyasal yapısı
iStock

Glutamat beyinde iki kaynaktan sentezlenir:

  1. Krebs döngüsünde alfa-ketogluratın transaminasyonu yoluyla glikozdan sentezlenebilir.
  2. Glial hücrelerde sentezlenen glutamin, sinir hücresi terminallerine taşınır. Burada mitokondriyal glutaminaz enzimi ile lokal olarak glutamata dönüşür. Beyin-omurilik sıvısında glutamin yüksek oranda bulunur.[2]

Huntington hastalığı, AIDS demansı, Parkinson, Amyotrifik Lateral Skleroz, kurşun ensefalopatisi, Tourette sendromu, Alzheimer gibi hastalıklarda glutamat konsantrasyonu rol almaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Glutamat biyokimyasal reseptörleri, iyonotropik glutamat reseptörleri ve metabotropik glutamat reseptörleri olarak iki ana gruba ayrılır. Glutamat beyin fonksiyonlarında önemli rol oynamasına rağmen merkezi sinir sistemindeki yüksek konsantrasyonu glutamatın nörotoksik etkisinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Aşırı glutamat salınımı sonucu, glutamat reseptörlerinin uzun süreli aktivasyonuna bağlı oluşan kalsiyumun aşırı yüklenmesi eksitotoksisiteye yol açar ve bu durum nörodejenerasyonda önemli role sahiptir.

Nörotoksisite, endojen ve eksojen toksik maddelerin sinir sisteminin normal aktivitesini olumsuz yönde değiştirmesi olarak adlandırılır. Bu değişiklik bazen sadece fonksiyonel düzeyde kalmaz. Nörostoksik ajan için maruz kalma süresi ve miktar önemlidir.

Nöroktoksinlerin birçoğu Wu Sendromu'nda da olduğu gibi voltaja bağımlı iyon kanallarını bozarak etki oluştururlar.

Sinaptik boşluğa salınan ve postsinaptik zar üzerindeki glutamat reseptör bölgesi ile kenetlenen nörotransmiter glutamatın ( turuncu ) resimli gösterimi. Glutamat reseptörünün aktivasyonu daha sonra reseptöre bağlı iyon kanalını açarak hücre dışı kalsiyumun ( sarı ) hücre içi sitozole geçişine izin verir ve bu da bir dizi biyokimyasal olayı tetikler (Schornak S, BNI Q 11:1995'ten uyarlanmıştır).
Sinaptik boşluğa salınan ve postsinaptik zar üzerindeki glutamat reseptör bölgesi ile kenetlenen nörotransmiter glutamatın ( turuncu ) resimli gösterimi. Glutamat reseptörünün aktivasyonu daha sonra reseptöre bağlı iyon kanalını açarak hücre dışı kalsiyumun ( sarı ) hücre içi sitozole geçişine izin verir ve bu da bir dizi biyokimyasal olayı tetikler (Schornak S, BNI Q 11:1995'ten uyarlanmıştır).
AJNR ( American Journal Of Neuroradıology)

İki ayrı yolak glutamatın oluşturduğu nörotoksisite için bildirilmiştir. Bunlar eksitotoksik yolak ve oksidatif yolaktır. Eksitotoksik yolak glutamat reseptörlerinin aşırı aktivasyonuna ve sonuçta hızlı ve yavaş sitotoksik olayların her ikisinin de tetiklenmesine yol açar.

Oksidatif yolak, glutamat-sistin antiport sistemini bozar ve glutatyon seviyelerini azaltır. Nörotoksik olan aşırı reaktif oksijen oluşumuna yol açar. Hücre içi Ca+2 iyonlarının aşırı miktarları nöronal disfonksiyon ve nöronal hücre ölümüne yol açar. Nöronal Ca+2 artışı ATPaz, proteazlar, endonükleazlar gibi birçok enzimi aktive edebilir. Bu enzimlerin aktivitesindeki artış geri dönüşümsüz nöronal hasara yol açar. Oksidatif stres, nöropatolojik süreçlerde nöronal hücre ölümünü tetikleyen önemli bir faktördür. Glutamat konsantrasyonundaki artış, glutatyon sentezini engelleyerek ve aşırı reaktif oksijen üretimi (ROS)'ne yol açarak oksidatif strese neden olmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Epilepsi gelişimine yol açan fizyolojik ve eksitotoksisite koşulları altında üç parçalı glutamaterjik sinapsların temsili.
Epilepsi gelişimine yol açan fizyolojik ve eksitotoksisite koşulları altında üç parçalı glutamaterjik sinapsların temsili.
ELSEVIER

Glutamatın nöron çevresinde yoğunluğundan sorumlu en önemli faktör ise uyarıcı aminoasit taşıyıcılarıdır (İng: "excitatory amino acid transporters" veya kısaca "EAAT"). EAAT'ler, iyon kanallarına çok benzeyen zara bağlı pompalardır.[3], [4] Bu uyarıcı aminoasit taşıyıcıları sinapstan fizyolojik olmayan yayılmayı önleyerek glutamatın geri alınmasından sorumludur ve hücre dışı boşluktaki glutamat konsantrasyonlarını düzenlemede önemli bir rol oynar.[5] Böylece glutamat, aktif taşıma mekanizmaları tarafından sinapstan çıkarılır; bu, glutamat etkisini sonlandırmak ve böylece nöronal işlevi sürdürmek için etkili bir sistemdir.

EAAT'ler beş farklı zara bağlı taşıyıcıdan oluşur:

  • EAAT1 ve EAAT2 öncelikle glial hücrelerde eksprese edilir. Glutamat taşınmasının %90'ından fazlasından sorumludur.[6] EAAT1'in ana taşıyıcı olduğu serebellum, çevresel organlar ve retina dahil olmak üzere bazı bölgeler hariç, beyindeki baskın glutamat taşıyıcısıdır.[7], [8], [9]
  • EAAT'lerin hücresel lokalizasyonu da hücre yüzeyinde EAAT2 ekspresyonunun yaklaşık %80'i ile çeşitlilik gösterir. Buna karşılık, EAAT3'ün yaklaşık %70'i sitozolde eksprese edilir.[10]
  • Beş EAAT (EAAT1-5) arasında yetişkin beynindeki baskın glutamat taşıyıcısı, aynı zamanda kemirgenlerde GLT-1 olarak tanımlanan EAAT2'dir; bu, ekspresyonu nöronlarda ve oligodendrositlerde gelişim sırasında gözlemlenmiş olmasına rağmen, öncelikle astrositlerde eksprese edilir. EAAT2'nin normal fizyolojik işlevi, nörotransmitter glutamatın merkezi sinir sistemlerindeki nöronal sinapslardan temizlenmesidir. EAAT2'nin aşağı regülasyonu, ardından hücre dışı sıvıda glutamat birikimi ve nöronal ölüm, ALS dahil olmak üzere çeşitli etiyolojiye sahip kronik, zayıflatıcı nörolojik bozukluklarda belgelenmiştir.[11]
  • EAAT3-5 nöronlarda eksprese edilir, EAAT4 spesifik olarak serebellumdaki Purkinje hücrelerine lokalizedir ve EAAT5 retinada eksprese edilir.

Teşhis Yöntemleri

Wu Sendromu'nun Amerikan İlaç Başkanlığı (İng: "Food and Drug Administration" veya kısaca "FDA") ve Dünya Sağlık Örgütü (İng: "World Health Organization" veya kısaca "WHO") tarafından onaylanmış herhangi bir teşhis ve tedavisi bulunmamaktadır. Bilim insanları hastalık içinde gözlemlenen semptomların azaltılması yönünde çalışmalarını gerçekleştirmektedirler.[12] Araştırmaların sonuçlarına göre toplam nüfus taramasında zeka geriliği (İng: "mental reterdataion") prevalansının yaklaşık %1,25 olduğunu bildirilmiştir.[13] Ayrıca pediatri veya diğer disiplinlerden incelenmek üzere genetik polikliniklerine gönderilen hastalar arasında en çok mental retardasyon ve epilepsi hastaları yer almaktadır.

Çocuklarda nadir görülen bir hastalığın doğru ve erken teşhisi, aileler için ölümcül sonuçlar almamak açısından önemlidir. Bilinen nadir hastalıklar birçok ülkede kabul edilemez gecikmelerle teşhis edilmektedir. Geç tanının genellikle ciddi yan etkilerini olabileceğini bilmek gerekir. Gecikmiş tanıların nedeninin genellikle uzmanlık veya diğer kaynak eksikliği değil, ebeveynler arasındaki yetersiz iletişim olduğu izlenimini olduğu kanısına varılmıştır.[14]

Bu Reklamı Kapat

Bunlara olan yaklaşım ise başta ebeveynlerin çocuklarının tedavi süreci hakkında yazılı bir şekilde bilgi edinmeleri ve doktor ile sözlü iletişimlerinin etkili ve anlaşılır olması ile birlikte resmi olarak nadir hastalıkların teşhisine ve bilinmeyen koşulların araştırılmasına adanmış merkezlerden gerekli bilgilerin alınması, hastalığın tüm detayları ile anlamlandırılması şeklinde olmalıdır.

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Hastalıkla ilgili şu ana kadar yapılan araştırmalar kısıtlı olup, herhangi bir tedavisi bulunmamakla birlikte, bilim insanları tarafından gerekli genetik terapi yöntemleri günümüzde CRISPR yöntemi başta olmak üzere aktif olarak geliştirilmektedir. Fakat MRXSW hastalarının tek tip tedavi yöntemine bağlı kalmamaları ve günlük aktivitelerini belli oranda gerçekleştirmek adına bilim insanlarının yapmış olduğu semptom azaltıcı birçok çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmaların etkinlik derecesinin anlaşılabilmesi için in vivo ve in vitro düzeyde kapsamlı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Orphanet verilerine göre Wu Sendromu'nun görülme oranı ise 1 milyonda 1'den azdır. Görülme sıklığı genellikle erkek bireylerde yaygındır.

Bu düşük oran, Wu Sendromu'nu bir "nadir hastalık" yapmaktadır. Nadir hastalıklar, genel nüfusa kıyasla az sayıda insanda görülen hastalıklar ve bu hastalıkların nadir olarak görülmesiyle ilgili olarak ortaya çıkan belirli sorunlardır. Avrupa'da, 2000'de 1 görülen hastalıklar "nadir" kabul edilmektedir. Yaşa ve cinsiyete, yıllara, etnik köken ve bölgelere göre görülen nadir hastalıklar değişmektedir. Avrupa Birliği’nde "nadir hastalık" tanımı için genel olarak belli bir hastalığın prevalansının 5/10.000’den daha az olması kriteri kullanılmaktadır.[15]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Elementer Diferansiyel Denklemler ve Sınır Değer Problemleri
  • Boyut: 20,0*25,5
  • Sayfa Sayısı: 810
  • Basım: 10
  • ISBN No: 9786053555308
Devamını Göster
₺225.00
Elementer Diferansiyel Denklemler ve Sınır Değer Problemleri

Bir hastalık bir bölgede nadir görülürken başka bir bölgede sık görülebilir, bu olağandır. Türkiye'de her 16 kişiden 1'inde herhangi bir nadir hastalık görülürken; Türkiye'de 5 milyon, dünyada yaklaşık 350 milyon kişi nadir bir hastalığa sahiptir.[16]

Önlem Yöntemleri

Dünya haritasında ülkelere göre akraba evliliklerinin görülme oranları
Dünya haritasında ülkelere göre akraba evliliklerinin görülme oranları
National Library Of Medicine

Nadir hastalıkların %80 kadarı genetik orijinlidir.[17] Genetik hastalıkların en büyük sebeplerinden birisi ise akraba evlilikleridir. Örneğin, birinci dereceden kuzenlerin genlerinin %12,5'ini (1/8) paylaştığı tahmin edilmektedir. Bu nedenle, ortalama olarak, onların soyları, gen lokuslarının %6.25'inde (1/16) homozigot olacaktır (yani sorunlu bir gen kopyasından 2 adet taşıyacak, dolayısıyla hastalık ortaya çıkacaktır).[18], [19]

Sosyokültürel yapı, coğrafi konum, etnik faktörlerinin etkili olduğu akraba evlilikleri Türkiye’de %25’in üzerindedir yani her 4 kişiden biri akraba evliliği yapmaktadır.[20] Eğer aile öyküsü genetik bir bozukluğun varlığına işaret ediyorsa, birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcıları çifti özel bir genetik danışma kliniğine yönlendirebilir. Bu, bu tür testler uygulanabilir olduğunda, ailede mevcut olduğu bilinen otozomal resesif bozukluklar için yavrulara yönelik kesin risklerin tahmin edilmesine ve onların taşıyıcılık durumlarının teşhis edilmesine yardımcı olur.

Bazı topluluklarda geniş aile büyüklüğü ile birleşen yüksek akrabalık oranları, akraba evlilikleriyle ilişkili riskler konusunda kamuoyunun farkındalığını artıran çok nadir veya yeni sendromlar dahil olmak üzere otozomal çekinik hastalıkların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Genetik hizmetleri standart hale getirmek için, akraba çiftleri ve onların yavrularını taramak için kılavuzlara ihtiyaç vardır. Hem yüksek hem de düşük gelirli ülkelerde birinci basamak sağlık personeli tarafından gebelik öncesi ve evlilik öncesi genetik danışmanlık ve tanı ile birey, aile ve toplum düzeyinde akraba evliliğine yönelik sağlık eğitimi verme kapasitesi bulunmaktadır. Uzun süredir böyle bir geleneğe sahip toplumlarda akraba evliliklerini caydırmak yerine, gebelik öncesi ve evlilik öncesi danışmanlık hizmetlerine erişimin sağlanması mantıklı bir yoldur ve hem toplum tarafından kabul görmenin hem de sağlığın korunması ve iyileştirilmesinde başarılı olmanın daha olası bir yoludur.[18] Ayrıca akraba evliliği konusunda toplum okuryazarlığının artırılması, birinci basamak sağlık çalışanlarına akrabalıkla ilgili tüm sağlık ve sosyal konularda uygun eğitim ve öğretimin sağlanması halinde bu konuda daha etkin bir farkındalık oluşturulabilir.

Sonuç

Wu sendromu, nadir bir hastalıktır. Bugüne kadar 6000-8000 civarında nadir hastalık tanımlanmıştır.[15] Her bir hastalığın kendine ait bir özelliği olmasıyla birlikte bu hastalığa sahip olanların yaşadığı zorluklar vardır. Bu özelliği dolayısıyla özel bakım ve tedavi yöntemlerine, ilaçlara, malzemelere, özel besinlere ve tıbbi cihazlara gereksinim duyulmaktadır. Yeterli imkanlar sağlanamadığı takdirde hastalık sonucu, hem toplum hem de hasta yakınları için olumsuz ve ağır olabilmektedir. Tüm bu nedenlerle sağlık hakkı, eşitsizliklerin azaltılması, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, beklenen yaşam süresinin (kaliteli bir şekilde) artırılmasının önemli konular olduğu bilinmeli ve gerekli farkındalıklar oluşturulmalıdır.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2022 00:53:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12256

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Odontoloji
Mikroevrim
Hız
Görme
Su Ayısı
Hekim
Orman
Mantık
Yas
Ağaç
Göz
Wuhan
Semptom
Kilo
Sahtebilim
Plastik
Sars Virüsü
Hasta
Sinirbilim
Kuvvet
Adaptasyon
Sağlık Örgütü
Gün
Video
Sinir Hücresi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.