Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Ölüme Yakın Deneyim: Ölümden Önce Görülen Işık, Havada Süzülme ve Sesler Gibi Deneyimlerin Kaynağı Nedir?

Ölüme Yakın Deneyim: Ölümden Önce Görülen Işık, Havada Süzülme ve Sesler Gibi Deneyimlerin Kaynağı Nedir?
14 dakika
3,169
  • Sinir Görüntüleme
  • Parapsikoloji

Ölüme yakın deneyim (İng: "near death experience" veya kısaca "NDE"), kişilerin ölümden dönme sırasında veya yaklaşan ölümleriyle ilgili deneyimlediği ve farklı kişilerde benzer özellikleri paylaştığını iddia edilen, derin ve etkileyici psikolojik ve fizyolojik deneyimlerdir. Pozitif ölüme yakın deneyimler arasında vücuttan ayrılma, havaya yükselme, mutlak bir dinginlik, merdiven tırmanma, güvende hissetme hali, sonsuz bir mutluluk veya huzurla insanın içinin ısınması, bir çeşit çözülme deneyimi, birden ölü bedene geri girerek hayata dönmek ve bir ışığın varlığı gibi çeşitli duyumlar bulunmaktadır.[1], [2], [3], [4], [5] Negatif ölüme yakın deneyimler arasındaysa ıstırap ve sıkıntı hisleri yaygındır.[6] Ölüme yaklaşan kişilerin veya ölümden dönenlerin dile getirdiği en yaygın ölüm deneyim cümleleri ve halüsinasyon anlatıları şu tür ifadeler içermektedir:

  • "Hayatım bir film şeridi gibi gözlerimin önünden geçti."
  • "Bedenimden ayrıldım, masada yatan bedenimi gördüm."
  • "Bir tünel vardı ve sonunda beyaz bir ışık vardı."
  • "Bir ışık topu gördüm, benimle konuştu."
  • "Tüm sevdiklerim oradaydı, beni çağırıyorlardı." 

Ölümün bilinmezliklerle dolu olduğuna yönelik inanç ve kültürel/mitolojik anlatılardaki yeri bakımından bu deneyimler, dini perspektiften bakıldığında bilimsel anlatıya göre çok daha farklı yorumlanırlar: Dini ve spirütüel yorumlara göre ölüme yakın deneyimler ölümden sonra yaşamın bir kanıtıdır.[7], [8], [9], [10] Bilimsel yoruma göreyse ölüme yakın deneyimler, ölümün fizyolojik boyutu dolayısıyla bedende deneyimlenen duyu organı bozulmasının hep bir arada etkileşmesi sonucu deneyimlenen öznel, psikolojik hislerdir ve ölümden sonra yaşam ile ilgili herhangi bir bilgi vermez veya kanıt teşkil etmez.[11]

Bu Reklamı Kapat

Ölüme Yakın Deneyimler ve Bilimsel Gerçekler

Ölüme yakın deneyimleri bilimsel olarak araştırmak için bir dizi soru sorulması gerekmektedir. Ancak bu sorulara bilimsel ve objektif cevaplar vermek çok zordur; çünkü ölüme yakın deneyimleri bilimsel olarak araştırmanın yolları son derece kısıtlıdır. Öncelikle bu problemi daha iyi anladıktan sonra, bugüne kadar yapılan çalışmalardan elde edilen bulguları inceleyebiliriz.

Ölüme Yakın Deneyimleri Bilimsel Olarak Araştırmak Neden Zor?

Hiç kimse ölümden sonra fazladan bir şeyler olup olduğunu bilmemektedir. Bilemezler de, çünkü onu henüz deneyimlememiş olanlar, şu anda hayattalar; deneyimleyenlerse yitip gittiler ve artık onlardan bilgi alamıyoruz. İşte bu çizginin üzerinde gidip geri gelmiş olanların deneyimlerine Ölüme Yakın Deneyimler denmektedir. Ölümden dönen bu insanlar, o anlarda hissettiklerini geri gelip anlatabilmektedirler. Bunlar, çok uzun bir süredir, başta gençler olmak üzere geniş bir kitlenin ilgisini çekmektedir. Bu konuya bel bağlayan kişiler, bunu deneyimlemiş olanların, bize ölümden sonra olduğuna inanılan hayatla ilgili bazı bilgiler verebileceklerini ummaktadırlar.

Bu Reklamı Kapat

Bilimde, doğrudan ve objektif bir şekilde ölçemediğimiz ve sistemli olarak toplanamayan bu tür anlatılara, "anekdotal anlatı", yani "kulaktan dolma bilgi" adı verilmektedir. Bu tür "kanıtlar", bilimde en düşük seviyeli ve en güvenilmez kanıt tipi olarak görülmektedirler.[12] Bu tür anekdotal anlatılar, "tıbbi vaka raporları" gibi bazı çok özel durumlar haricinde (ve o durumlarda bile resmi ve bilimsel akran incelemelerinden geçmek kaydıyla), çoğu zaman anekdotal bilgilerin akademik hiçbir değeri yoktur.[13], [14], [15] Bunun sebebi, insan beyninin çok kolay kandırılabilen bir makina olmasıdır ve bu nedenle görgü tanıklığı gibi anekdotal anlatılar, yeterince güvenilir bir veri hattı olarak görülmemektedir.

Öte yandan, ölen veya ölmek üzere olan insanları araştırmak da çok zordur. Bir insanı MRI veya EEG gibi bir cihaza bağlayıp, "Haydi şimdi öl." diyemezsiniz veya ölüme yaklaştırıp geri getiremezsiniz. Hiçbir etik kurul böyle bir deneye izin vermez. Bu nedenle bu tür konularda genelde anekdotal anlatılara muhtaç kalınmaktadır ve bu da, bu tür sahaların sağlam birer bilim dalı olarak yeşermesine engel olmaktadır.

Yine de bazı temel soruları sorarak, ölüme yakın deneyimleri daha bilimsel ve objektif bir şekilde anlamaya çalışabiliriz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ölüme Yakın Deneyimler Evrensel mi?

İlk olarak sormamız gereken soru şu: Ölüme yakın deneyim, gerçekten evrensel bir deneyim mi, yoksa kısıtlı bir grubun deneyimlerinin aşırı popülerize edilmesinin bir sonucu mu? Cevap: Her ikisi de...

Ölüme yakın deneyim, özellikle Hollywood filmleriyle iyice popülerleşmiş olsalar da, aslında insan toplumlarında hiç de yeni bir kavram değildir. En antik toplumlardan beri raporlanan bu deneyimler, günümüzde de tüm insan toplumlarının %95 kadarında görülmektedir.[16] Ne yazık ki bu anlatıların kesin kökenlerini bulmak pek mümkün gözükmemektedir.

Öte yandan yapılan çalışmalar ölümle yüzleşen herkesin bu deneyimleri yaşamadığını göstermektedir. Aslında tam tersine, insanların, özellikle de ileri düzey hastaların sadece %10 ila 20 arası "ölüme yakın deneyimler" yaşamaktadır.[16], [17] Bir diğer deyişle bu deneyimleri yaşayanlar, aslında azınlıktadır. Yine de bu oranların, araştırmaya değer bir popülasyon olduğu söylenebilir.

Ölüme Yakın Deneyimlerde Nedenselliğin Yönü Ne?

Sormamız gereken ikinci önemli soru şudur: İnsanlar, gerçekten ölüme yakınken objektif olarak bazı deneyimler yaşıyorlar da sonra ölümden dönüp bunları mı anlatıyorlar, yoksa kültürel olarak anlatılagelen bazı kalıplaşmış ögeler, birçok kişinin beyninin, ölüm anında o anlatılanlara benzer şeyleri deneyimleme beklentisine girmesine mi neden oluyor?

Bir diğer deyişle, ömrümüz boyunca "tünelin sonunda ışık göreceksin", "bedeninden ayrıldığını hissedeceksin", "hayalet-vari bir ruhumuz var" gibi argümanlara şartlandığımız için de insanların ölüme yakın deneyimleri ortak olabilir. Sonuçta bir sonraki kısımda göreceğimiz gibi beyin, ölüm anında rastgele bir şekilde anıları çağırıp hayata tutunmaya çalıştığı için, bu kültürel ögelerin de hatırlanıyor ve deneyimleniyor olma ihtimali oldukça yüksektir.

Bu Reklamı Kapat

Ne yazık ki kontrollü bir deney yapılamadığı müddetçe, bu soruya kesin bir cevap vermek çok zor gözükmektedir, dolayısıyla şimdilik bunu ucu açık bir soru olarak bırakıyoruz.

Ölüm Anında Beyinde Neler Oluyor?

Ölüm anında beyinde nelerin olup bittiği çok önemlidir, çünkü sinirbilimcilerin pratik olarak tamamı ve filozofların büyük bir kısmı, "ruh" dediğimiz şeyin, beynimizdeki aktiviteden ibaret olduğu konusunda hemfikirdirler.[18], [19], [20] Bugün biliyoruz ki üst düzey insani becerilerle ilişkilendirilen her ne varsa; duygular, düşünceler, sosyal beceriler, karmaşık fikirler ve diğer her şey, beyindeki bazı nöron gruplarını elektrik verip susturarak kapatabileceğimiz ve sonrasında geri açabileceğimiz bir fizyolojiye sahiptir. Dolayısıyla ölüm anında her ne deneyimleniyorsa, beyinde deneyimleniyor olmalıdır.

Bunu test etmek de normalde çok zordur; çünkü tam da ölmekte olan insanların beyinlerini görüntüleme fırsatını bulmak pek mümkün değildir. Ancak 2016 yılında Estonya'daki Tartu Üniversite Hastanesine kaldırılan 87 yaşındaki bir hastayı tedavi eden Dr. Raul Vicente ve ekip arkadaşları, hastanın beynindeki epileptik nöbetleri incelemek için rutin bir elektroensefalografi (EEG) kaydı alırken, işte tam da bu ölüm anında olan biteni kaydetmeyi başardılar (bunu daha önceden burada anlatmıştık; burada konuyla ilgili ek detayları vereceğiz).

Elektroensefalografi, bir beyin görüntüleme yöntemidir. Bu cihazı kullanarak beyindeki faaliyetleri anlık olarak görmemiz mümkündür. İnsanların ve diğer birçok memelinin beyninde görülen sinyaller 5 ana gruba ayrılmaktadır:

Bu Reklamı Kapat

  • Gama dalgaları: En yüksek frekanslı, yani en sık atım gösteren dalgalar, saniyede 32 ilâ 100 titreşime karşılık gelen gama dalgalarıdır. Aktif olarak bir şeyler öğrenirken, bir şeylere kafa yorarken, bir anınızı hatırlamaya çalışırken (ki bu birazdan önemli olacaktır), zihniniz keskin ve açıkken ve etrafınızda olan biteni incelerken, uyku sırasında (REM evresinde) rüya görürken beyninizde bu sinyaller baskın hâle gelmektedir.
  • Beta dalgaları: Zihniniz çok da aktif değilken ama yine de henüz uykunuz yokken, yani kısaca daha sakin bir şekilde olduğunuz yerde dururken, beyninizdeki dalgalar da sakinleşir ve 13-32 Hertz arası frekansla tanımladığımız beta dalgaları baskın hale gelir. İlginç bir şekilde bu dalgalar, yürüyüş gibi faaliyetler sırasında da baskılanıyor ve sessizleşiyor.
  • Alfa dalgaları: Şöyle bir arkanıza uzanıp da, uyumaksızın gözlerinizi dinlendirirken, beyin dalgalarınız daha da sakinleşir ve 8-13 Hertz arasına düşer. Bunlara alfa dalgaları denmektedir.
  • Teta dalgaları: Yavaş yavaş uykuya dalarken, bilinciniz kapanırken veya meditasyon yaparken, beyin dalgalarınız da daha sakinleşerek 4-8 Hertz arasına düşer. Bunlar, teta dalgaları olarak bilinir.
  • Delta dalgaları: Son olarak, uykuya daldığınızda ve derin bir bilinçsizlik halindeyken, beyin dalgalarınız 0.5 ila 4 Hz arasına kadar düşer. Bunlara da delta dalgaları denmektedir.

Bu beyin dalgaları, keşfedildikleri sırayla isimlendirilmiş dalgalardır; yani ilk önce "alfa" keşfedilmiştir, sonraki keşfedilene "beta" denmiştir ve isimlendirme böyle devam etmiştir. Ama sinyal frekansı bakımından bunlar, isim sırasından farklı bir sırada karşımıza çıkmaktadırlar (yukarıda bu gösterilmektedir). Bu dalgalara bakarak, incelenen bir hastaya durumunu sözlü olarak sormaksızın, o anda beyninin kabaca hangi durumda olduğunu anlamak mümkündür.

Dr. Vicente ve ekibi de 87 yaşındaki hastalarının bu şekilde EEG kaydını alıyorlardı. Hasta (yaşlılarda ne yazık ki çok yaygın bir problem olduğu üzere), düşüp kafasını vurmuştu. Yapılan tomografi sonucunda beynin iki tarafında da subdural, yani beyni saran sert zarın altında kalan hematom, yani kan yumrusu görüldü:

Soldaki ikisi ameliyat öncesi, sağdaki ikisi ameliyat sonrası
Soldaki ikisi ameliyat öncesi, sağdaki ikisi ameliyat sonrası
Frontiers

Hemen ameliyata alınan hastanın sol taraftaki daha şiddetli hematomu boşaltıldı ve hastanın durumu bu sayede 2 gün boyunca sabitlenebildi; ancak hasta yoğun bakımdayken bacaklarında kasılmalar ve epileptik nöbetler başladı. Bu nedenle nörolojiye danışan doktorlar, EEG çekilmesine karar verdiler. Kalp krizi ve ölümü de içeren EEG kayıtları şu şekildeydi:

Bu grafikte, sol taraftaki grafik sol beynin, sağ taraftaki grafik sağ beynin faaliyetini göstermektedir. Bu grafikler, her iki tarafta 8'erden toplam 16 ayrı elektrottan gelen elektrik sinyalleri yansıtmaktadır. Grafikte, en altta EKG olarak isimlendirilmiş grafik ise hastanın kalbinden toplanan sinyallerdir. Grafiklerde zaman, soldan sağa doğru akmaktadır.
Bu grafikte, sol taraftaki grafik sol beynin, sağ taraftaki grafik sağ beynin faaliyetini göstermektedir. Bu grafikler, her iki tarafta 8'erden toplam 16 ayrı elektrottan gelen elektrik sinyalleri yansıtmaktadır. Grafikte, en altta EKG olarak isimlendirilmiş grafik ise hastanın kalbinden toplanan sinyallerdir. Grafiklerde zaman, soldan sağa doğru akmaktadır.
Frontiers

Bu hasta için rutin başlayan EEG seansı, 170. saniyede bir epilepsi nöbetiyle bölünmüştür. 1 dakika kadar süren bu nöbetten 155 saniye sonra sol beyindeki sinyaller baskılanmaya başlamıştır ve 470. saniyede sol beyindeki aktivite büyük oranda durmuştur. Aradan 220 saniye daha geçtikten sonra iki beyindeki faaliyet de yavaşlamıştır ve hasta, 810. saniyede kalp krizi geçirmiştir. Kriz anını, EKG kaydında net olarak görmek mümkündür. O noktadan sonra sinyallerin çoğunun saniyeler içinde öldüğüne dikkat ediniz. İşte bu kalp krizi civarındaki 90 saniyelik kayıt, özellikle de kalp krizinden hemen sonraki ilk 30 saniyede olanlar, bilim insanları için altın değerindedir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Temporomandibuler Eklem Bozuklukları (Fonksiyonel Tanı ve Tedavi Prensipleri)
  • Boyut: 23 X 40
  • Sayfa Sayısı: 380
  • Basım: 1
  • ISBN No: 9786055829377
Devamını Göster
₺450.00
Temporomandibuler Eklem Bozuklukları (Fonksiyonel Tanı ve Tedavi Prensipleri)

Kalbin durmasından hemen sonraki sinyalleri değerlendiren uzmanlar, diğer tüm dalgalar ölürken, gama dalgalarının arttığını gördüler. Az önce anlattıklarımızı hatırlayacak olursanız, gama dalgaları, genellikle beyin aktif olarak çalışırken baskın olan, üst düzey bilişsel fonksiyonlarla ilişkili dalgalardır.

İşte bu bulgu, o ölüm anında deneyimlenen "hayatın bir film şeridi gibi gözlerin önünden geçmesi" gibi anı-temelli olayları açıklamamızı sağlayabilir. Ölmekte olan bir beyin, aktivitesini yitirmek bir yana dursun, aktif bir şekilde üst düzey bilişsel fonksiyonları devreye sokmaktadır. Bu, daha önce fare beyinlerinde de benzer şekilde gözlenmişti; ama insanda da bunun gözleniyor olması, beynin hayata tutunmak için kendisini yeniden tetikleyecek anıları tetikliyor olabileceğine işaret etmektedir. Belki de kimi durumda kişilerin gerçekten de ölümden dönebilmesinin bir nedeni de, beynin çağırdığı bu güçlü ve mutlu anıların pekiştirdiği hayata tutunma arzusu olabilir!

Tabii bu araştırmaların kısıtlarından söz etmekte de fayda görüyoruz: Mesela bu 87 yaşındaki hastanın beyin kaydı, sadece 1 kişinin verisine dayanmaktadır. Dolayısıyla bu tür tekil araştırmalardan çok büyük sonuçlar çıkarmak tehlikeli olacaktır. Hatta bu EEG çalışması, kendi içinde de epey sorunlu olarak görülebilir: Çünkü hasta zaten sağlıksız olan, yaşlı bir kişi; örneğin beyin hasarı almış halde, nöbetler geçiriyor ve beyninde şişme var. Tüm bunlar, kaliteli veri toplamayı olumsuz etkileyen faktörlerdir. Zaten araştırmacıların bu kaydı ta 2016'da alıp da 2022'de yayınlama nedeni de buydu: "Belki arada bir hastaya daha denk geliriz de onunla birlikte yayınlarız." diye düşünmüşler; ama 6 yılda bu tür bir olay tekrar etmeyince, yani bir EEG sırasında bir başka ölüm yaşanmayınca, veriyi tek başına yayınlamaya karar vermişler.

Ölüme Yakın Deneyimleri Bilim Nasıl Açıklıyor?

Süperfarkındalık Modeli

Bu tür bilimsel bulgular, kişinin ölümden hemen önceki anlarda daha bilinçli hale gelmesi ve bir anlığına kendi bedeninden ve etrafında olan bitenden çok daha haberdar olmasını da açıklayabilir.

Örneğin vücudu dışarıdan görme deneyiminin, ölüm sırasında hayata tutunmaya çalışan beynin kaotik olarak çağırdığı anılarla, etraftan gelen sinyallerin birleşiminden doğan bir çeşit rüya, bir süperfarkındalık durumu olabileceği düşünülüyor. Çünkü her ne kadar ölüme yaklaşanların "ruhlarıyla" hastane odalarında dolaştığı anlatılagelse de ve bazıları o odalarda olan biteni çok net bir şekilde tarif edebileceğini iddia etse de (mesela doktorlarının verdiği ilaçların adlarını veya yan odadaki hastanın durumunu falan anlatabileceklerini ileri sürseler de), bunun doğru olmadığını deneysel olarak biliyoruz.

Yapılan 5 farklı akademik çalışmada, hastanedeki farklı yerlere gizli hedefler kondu ve bu deney süresince 12 kişi ölüme yakın deneyimler yaşadılar (ve bu hastalar, bedenlerini terk ettiklerini söylediler); ama 12 kişinin hiçbiri, özellikle yerleştirilmiş bu hedeflerden 1 tanesini bile doğru bir şekilde teşhis edemedi.[17] Çok isabetliymiş gibi anlattıkları şeylerin hiçbiri gerçekte isabetli farkındalıklar değildi.

Süpergerçekçi Rüyalar

Dolayısıyla daha olası bir açıklama şudur: Tıpkı çok gerçekçi bir rüya gördüğünüzde, gördüğünüzün rüya mı gerçek mi olduğunu ayırt edememeniz gibi, ölümden dönenlerin bir kısmı da gerçekle hayalin öylesi bir karışımını deneyimliyor ki, beyinleri hayata tutunmaya çalışırken deneyimledikleri hayal ve rüyaları, kendilerine geldikten sonra gerçek zannediyor olabilirler. Onlar için son derece gerçekçi olan bu deneyimler, gerçekte büyük oranda hayalden ve bir miktar da bilinçli olarak algıladıklarından ibarettir (deja vu konusunda karşımıza çıkan hafıza mekanizmaları burada da devreye giriyor olabilir).

Beklenti Modeli

Örneğin yazının başlarında, kişilerin kültürel birikimlerinden ötürü bu tür deneyimler yaşıyor olabileceği ihtimalinden söz etmiştik. Bilimde buna "beklenti modeli" denmektedir. Sonuçta kim öldükten sonra sonsuza kadar mutlu mesut olacağı bir cennete gitmek istemez ki? E dolayısıyla ölmekte olan bir beyin de, kendi acısını bu beklentiyle dindiriyor ve buna bağlı olarak onunla uyumlu imgeler hayal ediyor olabilir.[21] Bireylerin, yaşamlarına yönelik yüksek riskli bir tehdide karşı kendilerini koruyacak bir senaryo hayal etmek için kendi kişisel ve kültürel beklentilerini kullanmaları oldukça anlaşılırdır.

Çok küçük çocuklarda da bazen bu anlatımların olması buna kuşku düşürüyor; öte yandan günümüzde en ufak çocuklar bile bu tür konuları öğrenerek büyüyorlar, dolayısıyla onlar da bu etkiden muaf olmayabilirler.

Depersonalizasyon Modeli

Bir diğer olasılık, ölmekte olan kişilerin, düştükleri dehşeti dizginleyebilmek için depersonalizasyon, yani "kendi kişiliğinden uzaklaşma" davranışına başvuruyor olmalarıdır. Bu, beynimizde sık tetiklenen bir savunma mekanizması ve bizi korkunç durumlarda bilişsel olarak soyutlamaya yaramaktadır.[21], [22], [23], [24], [25] Bu da o bedenden kopma gibi hisleri açıklayabilir.

Bu Reklamı Kapat

Disosiyasyon Modeli

Depersonalizasyonun duygusal düzlemde olan versiyonunaysa "disosiyasyon modeli" denmektedir. İnsanlar, rahatsız edici duygulardan kendilerini izole ederek, onların zıttını deneyimlemektedirler ve bu şekilde huzur bulmaktadırlar.[21]

Doğum Modeli

Çok ilginç olan bir diğer hipotez, ölüm anında yaşananların doğum travmasını tekrar etmesiyle ilgilidir.[21] Çünkü doğum anımızı şu anda hatırlayamıyor olsak da, dikkat ederseniz ölüm anı, bir yerde doğuma çok benzemektedir: Ana rahminde huzurlu ve korunaklıyız, sonra bir anda vücudu terk etmeye başlıyoruz ve alışageldiğimiz karanlığın ucunda bir tünel, bir ışık görüyoruz. Sonra müthiş bir rahatlama, sevgi ve kabullenme deneyimliyoruz. Görebileceğiniz gibi ölüm sırasında deneyimlendiği söylenen şeyler, yeni doğan bir bebeğin deneyimlediklerine epey benzemektedir.

Nörokimyasal Modeller

Psikolojik açıklamalar bir yana, bir de beyinde olan biten vardır. Bugüne kadar ölüme yakın deneyimleri açıklayabilecek çok sayıda fizyolojik mekanizma keşfedilmiştir.

Şöyle düşünebilirsiniz: Ölmekte olan birine verilebilen kimyasallardan biri ketamindir; yani çok ağır bir uyuşturucudur. Bunun sinir bağlantılarında birikmesi sonucu kişi trans-benzeri bir hale geçmektedir, rahatlamaktadır ve anı kaybına uğramaktadır. Bir yandan beyin hayata tutunmaya çalışırken diğer yandan ketamin nedeniyle iletişim ağı bozulduğunda, ilginç halüsinasyonlar da kaçınılmaz olacaktır - ki gerçekten de ketamin kullanımıyla, ölüme yaklaşmayan kişilerde de ölüme yakın deneyimlere benzer deneyimler yaratılabildiği gösterilmiştir.[26]

Bu Reklamı Kapat

Düşük Oksijen ve G-LOC Modeli

Ayrıca ölümün yaşanmasının genel nedeni de unutulmamalıdır: beynin, yeterince oksijenle beslenememesi... Bu, yüksek g-kuvvetine maruz kalanların deneyimlediği G-LOC olayıyla benzer bir durumdur - ve gerçekten de savaş uçağı pilotları, aşırı yüksek g-kuvvetlerine maruz kaldıklarında ve bayıldıklarında, bedenlerinden ayrıldıklarını gördüklerini, tünel görüşüne kapıldıklarını ve hatta ışıklar gördüklerini söylemektedirler.[27]

Benzer şekilde, çok korkunç bir olayla karşılaşanların kanı hayati organlara çekilirken gözlerinin önünde tünel görüntüsü denen bir görüntü oluşmaktadır. Bunun, çevremizden gelen görsel verinin tamamen göz ardı edilerek, sadece direkt olarak baktığımız yere odaklanmamızdan kaynaklandığı düşünülmektedir.

Sonuç

Uzun lafın kısası, ölüme yakın deneyimlerden şu ana kadar öte tarafa ait anlamlı bir bilgi edinebilmiş değiliz ve bu gidişle de alamayacağız gibi gözüküyor. Ancak araştırmalar devam ediyor.

Bu arada, yazı içinde bahsettiğimiz o 87 yaşındaki hastaya ne olduğunu merak ediyor olabilirsiniz: Hastanın, kalbinin durması halinde doktorlarının kendisini geriye döndürmeye çalışmamasını emreden, kısaca DNR olarak bilinen, "Beni Canlandırmayın Emri" vardı. Ailesine danışan doktorlar, hastanın isteğini yerine getirdiler ve duran kalbini yeniden çalıştırmadılar. Böylece hasta ölmüş oldu.

Bu, epey üzücü ve şaşırtıcı bir araştırma; ama en azından sevdiklerimizin, o son anlarını yaşarken bile, son nefeslerini vermeden önce sevdiklerini ve güzel anlarını hatırlayarak hayata tutunduklarını düşünmek, geride kalan bizlere bir nebze olsun teselli verebilir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 21
  • Tebrikler! 15
  • Muhteşem! 10
  • İnanılmaz 7
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Bilim Budur! 6
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ M. Morse, et al. (1985). Near-Death Experiences In A Pediatric Population: A Preliminary Report. American Journal of Diseases of Children, sf: 595-600. doi: 10.1001/archpedi.1985.02140080065034. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Lovins. Three Beings Of Light. (25 Nisan 2015). Alındığı Tarih: 15 Ağustos 2022. Alındığı Yer: International Association for Near Death Studies, Inc. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Long. Stories Of God’s Love Common Among Those Who Almost Die, Says Doctor Who Studies Them. (29 Haziran 2016). Alındığı Tarih: 15 Ağustos 2022. Alındığı Yer: The Washington Post | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Newman. Near-Death Experiences: Fact Or Fantasy?. (27 Nisan 2016). Alındığı Tarih: 15 Ağustos 2022. Alındığı Yer: Medical News Today | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. A. M. J.. (1985). Life After Life: The Investigation Of A Phenomenon Survival Of Bodily Death. ISBN: 9780891760375. Yayınevi: Mockingbird Books.
  • ^ A. Sleutjes, et al. (2014). Almost 40 Years Investigating Near-Death Experiences. Ovid Technologies (Wolters Kluwer Health), sf: 833-836. doi: 10.1097/NMD.0000000000000205. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. J. Griffith. (2009). Near-Death Experiences And Psychotherapy. Psychiatry (Edgmont), sf: 35. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Mauro. Bright Lights, Big Mystery. (9 Haziran 2016). Alındığı Tarih: 15 Ağustos 2022. Alındığı Yer: Psychology Today | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Vincent. (2009). Yearbook Of Intensive Care And Emergency Medicine 2009. ISBN: 9783540922766. Yayınevi: Springer Science & Business Media.
  • ^ C. Koch. What Near-Death Experiences Reveal About The Brain. (1 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 15 Ağustos 2022. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Laureys. (2011). The Neurology Of Consciousness. ISBN: 9780080921020. Yayınevi: Academic Press.
  • ^ R. H. Riffenburgh. (1999). Statistics In Medicine. ISBN: 9780125885607. Yayınevi: Academic Press.
  • ^ M. Jenicek. (2001). Clinical Case Reporting In Evidence Based Medicine. ISBN: 9780340763995. Yayınevi: Hodder Education Publishers.
  • ^ S. O. Lilienfeld. (2014). Science And Pseudoscience In Clinical Psychology, Second Edition. ISBN: 9781462517510. Yayınevi: Guilford Publications.
  • ^ S. H. Sicherer. (2003). Food Allergy: When And How To Perform Oral Food Challenges. Wiley, sf: 226-234. doi: 10.1034/j.1399-3038.1999.00040.x. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b B. Greyson. (2009). The Handbook Of Near-Death Experiences: Thirty Years Of Investigation. ISBN: 9780313358654. Yayınevi: Praeger.
  • ^ a b E. Cardeña. (2000). Varieties Of Anomalous Experience: Examining The Scientific Evidence. ISBN: 9781557986252. Yayınevi: American Psychological Association (APA).
  • ^ J. Weinberg. What Philosophers Believe: Results From The 2020 Philpapers Survey. (1 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 15 Ağustos 2022. Alındığı Yer: Daily Nous | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Musolino. (2015). The Soul Fallacy: What Science Shows We Gain From Letting Go Of Our Soul Beliefs. ISBN: 9781616149628. Yayınevi: Prometheus Books.
  • ^ S. M. Carroll. Physics And The Immortality Of The Soul. (23 Mayıs 2011). Alındığı Tarih: 15 Ağustos 2022. Alındığı Yer: Scientific American Blog Network | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c d C. C. French. (2005). Near-Death Experiences In Cardiac Arrest Survivors. Elsevier, sf: 351-367. doi: 10.1016/S0079-6123(05)50025-6. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. N. J.. (2016). The Experience Of Dying†. Psychiatry, sf: 174-184. doi: 10.1080/00332747.1972.11023710. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Noyes, et al. (2005). Depersonalization In The Face Of Life-Threatening Danger: An Interpretation. SAGE Publications, sf: 103-114. doi: 10.2190/7qet-2vau-ycdt-tj9r. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Noyes, et al. (1977). Depersonalization In Response To Life-Threatening Danger. Comprehensive Psychiatry, sf: 375-384. doi: 10.1016/0010-440X(77)90010-4. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. Noyes, et al. (2005). The Subjective Response To Life-Threatening Danger. SAGE Publications, sf: 313-321. doi: 10.2190/JRQF-246A-H847-M8YG. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. Martial, et al. (2019). Neurochemical Models Of Near-Death Experiences: A Large-Scale Study Based On The Semantic Similarity Of Written Reports. Consciousness and Cognition, sf: 52-69. doi: 10.1016/j.concog.2019.01.011. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. E. Whinnery. (1997). Psychophysiologic Correlates Of Unconsciousness And Near-Death Experiences. Journal of Near-Death Studies. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/10/2022 01:24:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12241

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
İmmünoloji
Mikrop
Madde
Bilimsel
Mantar
Sağlık Bilimleri
Sosyal
Kalp
Şehir
Test
Deizm
Kimyasal Element
Anatomi
Sinir Sistemi
Elementler
Tahmin
Gerçek
Kozmoloji
Charles Darwin
Bağışıklık Sistemi
Dil
Alkol
Evren
Modern
Çekirdek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.