Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Evrimsel Süreçte Türleşmeyi Gözleyemeyeceğimiz İddiası Tamamen Hatalı; Türlerin Evrimini Gözleyebiliyoruz!

Evrimsel Süreçte Türleşmeyi Gözleyemeyeceğimiz İddiası Tamamen Hatalı; Türlerin Evrimini Gözleyebiliyoruz! Pixabay
9 dakika
1,148
  • Evrimsel Biyoloji
  • Türleşme
Evrim Ağacı Akademi: Türleşme Yazı Dizisi

Bu yazı, Türleşme yazı dizisinin 17. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Taksonomi Nedir? Sınıflandırma Biliminin Temel Kurallarını Öğrenin!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Köpeklerdeki geniş çeşitliliğe bakarsanız, en küçük farklılıkların bile türün genel görünümünde ve davranışlarında çarpıcı değişikliklere yol açabileceğini görebilirsiniz. Fakat bu farklılıklara rağmen, tüm köpek çeşitleri hala birbirleriyle ve atalarıyla aynı türdendir. Öyleyse türler, nasıl ayrılıyor? Türleşmeye ne sebep oluyor? Türleşmenin gerçekleştiğine dair ne tür kanıtlara sahibiz?

Evrim karşıtları, çoğunlukla, bir türün ikiye ayrılışına daha önce kimsenin şahit olmadığı iddiasını tekrar edip duruyorlar. Ancak türlerin evrim hızını bizler belirleyemiyoruz; dolayısıyla türleşmenin yavaş olmasının suçlusu evrimsel biyoloji değil. Bir suçlu aranıyorsa, bu doğa yasaları olacaktır. Doğayı inceleyen evrimsel biyologlar, türlerin uzun vadede değiştiğini ve yepyeni türlere evrimleştiklerini keşfettiler. Dolayısıyla "türleşme" dediğimiz olgu, tanımı gereği yavaş gerçekleşen ve bizlerin ömrümüz içinde gözlememizin zor olduğu bir süreç. Bunu ömrümüz içinde gözlemenin zor olmasının evrime karşı bir argüman olduğunu iddia etmeye saman adam safsatası deniyor. Ama zaten türleşmenin gözlenmesinin imkânsız olduğu iddiası doğru da değil. Türlerin ayrılmasını kendi gözlerimizle gördük ve her gün türlerin farklılaştığını görmeye de devam ediyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Gözümüzün Önünde Türleşen Teke Sakalı

Örneğin, geçtiğimiz yüzyılda, teke sakalı veya Tragopogon olarak da bilinen bitki türünün iki yeni türü ortaya çıktı.[1] 1900'lerin başlarında Amerika, bu yabani çiçeklerin üç türü olan batı teke sakalı (T. dubius), çayır teke sakalı (T. prantesis) ve istiridye teke sakalını (T. porrifolius) Avrupa'ya tanıttı. Popülasyonları genişledikçe türler etkileşime girdi ve genellikle kısır melezler üretildi. 1950'lere gelindiğinde ise araştırmacılar keçi sakalı yetiştirmenin iki yeni yolu olduğunu fark ettiler. Bunlar melez gibi görünse de kısır değillerdi ve orijinal üç türden biriyle olmasa da, tam da yeni bir türün klasik tanımıyla uygun bir şekilde, kendi yeni türleriyle üreme konusunda son derece başarılılardı.

Teke sakalı bitkisi
Teke sakalı bitkisi
Pixabay

Bu nasıl gerçekleşmişti? Atasal bitkilerin, insanlardaki sperm ve yumurtalara benzer şekilde kendi gametlerini üretirken, hata yaptıkları oraya çıktı. Her kromozomun sadece bir kopyasıyla gamet üretmek yerine, poliploidi adı verilen durumdaki gibi, iki veya daha fazla sayıda olanlarını ürettiler. Farklı türlerden iki poliploidi gametin her biri, sahip olmaları gereken genetik bilginin iki katına sahipti. Bu gametler kaynaştı ve 4 set kromozoma sahip bir canlı, yani bir tetraploid oluşturdu. Kromozom sayısındaki farklılık sebebiyle tetraploid, ata türlerden hiçbiriyle çiftleşemedi; ancak kendileri gibi kazara üretilen diğer bitkilerle çiftleşebiliyorlardı.

Tüm Reklamları Kapat

Melez türleşme olarak bilinen bu süreç, farklı bitkilerde defalarca kez belgelendi; fakat melezleşme yoluyla türleşen tek canlı bitkiler değildi. Heliconius kelebekleri de aynı şekilde türlerine ayrılıyordu.

Farklı bir türün oluşması için nesiller boyunca biriken bir mutasyon yığınına gerek yoktur, gerekli olan tek şey, bir grup bireyi üreme yoluyla diğer bir gruptan izole edebilecek bir olaydır. Poliploidi gibi olaylarda çok hızlı bir şekilde gerçekleşebilen bu durum için tek bir mutasyon yeterlidir veya olay çok yavaş bir şekilde gerçekleşebilir. Türleri zaman içerisinde ayıran kademeli değişim, yani evrim ile ilgili olarak bahsedilen türleşme de işte bu.

Türleşme, Her Yerde!

Ancak türleşmeyi başından sonuna kadar gözlemleyemiyor olmamız, türlerin ayrıldığını görmediğimiz anlamına gelmez. Evrim Teorisi doğruysa, Dünya'nın dört bir yanında türleşmenin farklı evrelerinde olan türler görmeyi beklerdik: Tür ayrılmasına henüz başlamış, üreme izolasyonu gösteren veya hala tek türmüş gibi görünen ama binlerce yıldır melezlenmemiş türler olabilir. Doğaya baktığımızda, tam da bunu görüyoruz!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Türleşme Sürecinin Başındaki Elma Kurtları

Elma kurdu olarak da bilinen Rhagoletis pomonella, ayrılmaya yeni başlamış türlere verilebilecek önemli bir örnektir.[2] Avrupalılar Amerika'yı keşfedene kadar Amerika'ya özgü olan bu sinekler, yalnızca ekşi muşmula olarak da bilinen, olgunlaşmış meyveleri kırmızı veya sarı renkte olan yuvarlak alıçlarla besleniyorlardı.

Kırmızı ve sarı renkteki alıç bitkisi
Kırmızı ve sarı renkteki alıç bitkisi
Yemek.com

Yeni insanların gelmesiyle birlikte sineklerin habitatına da yeni bir besin kaynağı geldi: elmalar. Başlangıçta sinekler, bu lezzetli ziyafeti görmezden gelse de zamanla bazı sinekler elmaları da yiyebileceklerini fark ettiler ve diğer ağaçlar üzerine de konmaya başladılar. Bu durum tek başına sineklerin neden türleştiğini açıklamasa da sineklerin ilginç bir tuhaflığı olan sadece doğdukları ağaçta çiftleşmeleri, durumu açıklıyor. Birkaç sinek bir ağaçtan diğerine geçerken, birkaç adım ötede olmalarına rağmen türlerinin geri kalanından kendilerini ayırdılar. 20. yüzyılın sonlarına doğru genetikçiler bu durumu yakından incelediğinde, elmalarla veya alıçlarla beslenen bu iki türün, farklı alel frekanslarına sahip olduğunu buldular. Gerçekten de Rhagoletis pomonella, burnumuzun dibinde uzun türleşme yolculuğuna başladı.

Türleşme Sürecinin Ortalarındaki Katil Balinalar

Beklendiği üzere, genlerine bakana kadar bunun her zaman farkına varamasak da diğer hayvanlar bu süreçte çok daha ilerideler.

Katil balina olarak da bilinen Orcinus orca da oldukça benzer görünür. Bunlar, deniz dünyasında sürü halinde avlanan ve muntazam numaralar sergileyen siyah beyaz yamalı büyük yunuslardır ancak deniz mamologları birkaç on yıldır hikayenin daha fazlasının olduğunu düşünüyor.

Davranışsal çalışmalar farklı gruplardaki katil balinaların farklı davranışlar sergilediğini ortaya koydu. Farklı hayvanlarla besleniyorlar, farklı davranıyorlar ve hatta farklı bir biçimde konuşuyorlardı. Ancak balinaların suyun altında kiminle çiftleştiklerini görmek için onları takip etmenin bir yolu olmadan bilim insanları, farklı balina kültürlerinin sadece nesilden nesle aktarılan tuhaflıklar mı yoksa daha fazlasına dair bir ipucu mu olduğundan emin olamadılar.

Tüm Reklamları Kapat

Katil balinalar
Katil balinalar
Pexels

Şimdi ise genetikçiler, davranış bilimcilerin yapamadığını yaptılar ve balinaların nasıl ürediğine baktılar. Dünyanın dört bir yanındaki 139 farklı balinanın mitokondriyal genomunu incelediklerinde, çarpıcı farklılıklar buldular.[3] Bu veriler, esasında en az 3 farklı katil balina türünün olduğunu ortaya koydu.[4] Filogenetik analiz, katil balinaların 150.000-700.000 yıl süre içerisinde türlerine ayrıldığını gösterdi.

Katil balinalar neden ayrılmıştı? Gerçek şu ki bunun nedenini bilmiyoruz. Belki bu durum farklı av kaynaklarını avlamak için yapılan değişikliklerin yan etkisiydi veya o zamandan bu yana ortadan kaybolan popülasyonlar arasında fiziksel bir tür engel vardı. Tüm bildiğimiz o zamanlar mağara duvarları boyamakla meşgul olduğumuz ve bir şeyin, katil balinaların ayrılarak birçok tür oluşturmasına sebep olmasıdır.

Türler Neden Ayrılıyor?

Türlerin ayrılmasına neden olan birçok farklı sebep vardır. Bunlardan en basit ve açık olanı "allopatrik türleşme" adı verilen ve bir çeşit fiziksel bariyere dayalı türleşmedir.

Fiziksel İzolasyon Sonucu Türleşme

Meksika Körfezi'ndeki veya Kaliforniya kıyılarındaki balık türlerine bakarsanız türlerin arasındaki benzerliğin çok fazla olduğunu görürsünüz. Aslında türlerin bazıları neredeyse aynıymış gibi görünür. Bilim insanları bu türlerin genlerine baktığında, bu ince kara köprüsünün her iki tarafındaki türlerin, kendi bölgelerindeki türler de dahil olmak üzere diğer türlerle olduğundan daha yakından ilişkili olduğunu gördüler. Uzun zaman önce olan şey, Kuzey ve Güney Amerika kıtalarının ayrılması ve okyanusların birbirine bağlanmasıydı. İki kara kütlesi birleştiğinde ise türlerin popülasyonları her iki tarafta da izole edildi ve zamanla bu balıklar, farklı türleri oluşturmaya yetecek biçimde ayrıldı.

Tüm Reklamları Kapat

Cinsel İzolasyon Sonucu Türleşme

Türler bu kadar belirgin sınırlar olmaksızın da birbirinden ayrılabilir. Elma kurdu gibi türler tam bir fiziksel engel olmadan ayrıldığında ise buna "simpatrik türleşme" denir. Simpatrik türleşme her türlü nedenden dolayı ortaya çıkabilir; ama özünde gerekli olan tek şey, bir grubun diğeriyle daha az seks yapmasıdır.

Kral sinekkapan kuşları (İng: "Monarch flycatchers") olarak da bilinen bir Monarcha castaneiventris türü için her şey görünüşte bitiyordu. Bu küçük böcekçil kuşlar, Papua Yeni Gine'nin doğusunda bulunan Solomon Adaları'nda yaşıyor. Bir noktada bu canlıların küçük bir grubunda, kuşun renk desenini belirleyen melanin proteinin geninde tek bir aminoasit mutasyonu meydana geldi.[5] Buna bağlı olarak bu kuşların bir kısmı tamamen siyahken, diğerlerinde kestane renkli karınlar evrimleşmiştir.

Bu fark, görünüşte onların çiftleşmesi önünde engel değildir; sonuçta farklı renge sahip olmak, üreme organlarını veya gametleri doğrudan değiştirmemektedir. Gerçekten de bu kuşlar, çiftleşip de yavrular ürettiklerinde, bu yavrular sorunsuz bir şekilde yaşarlar. Ama sıra dışı bir nedenle, bu kuşları doğada kendi hallerine bıraktığınızda, çiftleşmediklerini görürsünüz: Çünkü araştırmacılar; bu farklı renktei kuşların, birbirlerini çoktan farklı bir tür olarak gördüklerini keşfetmiştir!

Bölgelerini şiddetli bir şekilde koruyan erkekler, kendi alanlarına farklı renkte bir erkek girdiğinde tepki vermezler. Çünkü bu erkeklerin kendi dişileriyle çiftleşmeyeceğini bilirler (aslında çiftleşebilecek olmalarına rağmen!). Ama eğer kendi alanlarına kendi renklerinde bir erkek girecek olursa, var olan güçleriyle savunmaya geçerler. İşte bu davranışsal izolasyondan ötürü, tıpkı elma kurtlarında olduğu gibi, sinekkapanlar da artık birbiriyle çiftleşemez ve bu nedenle iki farklı tür olma yolunda ilk adımı atmışlardır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hario V60 Cold Brew Soğuk Kahve Demleyici

HARİO ICE COFFEE MAKER V60 BUZLU KAHVE DEMLEYİCİSİ
Hario’dan Mizudashi ve Shizuku serisinden sonra V60 Ice Coffee Maker…
Tıpkı sıcak bir V60 filtre kahve demler gibi, aynı yöntem fakat bu sefer buzlu.

Devamını Göster
₺445.00
Hario V60 Cold Brew Soğuk Kahve Demleyici

Sonuç

Tüm bunlar ufak farklılıklarmış gibi görünebilir; ama unutulmamalıdır ki küçük farklılıklar birikebilir, tıpkı köpeklerde olduğu gibi... Şunu anlamak büyük öneme sahiptir: Bu canlılarda yeni bir özellik (mesela kestane renkli bir post) evrimleştiğinde, bir diğer özellik atasal formuna dönmemektedir. Yani kestane renkli posta sahip olan kuşların gagaları da sertleşecek biçimde evrimleşecek olursa, kürk renkleri eskisine dönmemektedir. Her özellik, kendisinden önce evrimleşenlerin üzerine eklenmektedir. İşte buna, birikimli seçilim adı verilmektedir.

Artık çiftleşmediklerinden dolayı bu farklı gruplar, zamanla çok daha fazla farklılığı biriktirebilir. Daha şimdiden olduğu gibi, bu türler zamanla birbirlerine daha az benzemeye başlayacaklar ve ortaya çıkan hayvanlar, bugün gördüğümüz türlerden bambaşka bir görünüme sahip olacaklar. Belki de bu türlerin bazıları, kardeşlerinden bambaşka ve yepyeni yaşam biçimleri edinecekler. Örneğin ufak değişimler sayesinde eşsiz avlara özelleşebilen orka örneğini hatırlayın. Diğerleri ise, tıpkı günümüzdeki çeşitli sincap türleri gibi, ayırt edilmesi bile zor olacak biçimde aynı kalabilir.

Mesele şu ki, en küçük böceklerden en büyük memelilere kadar tüm canlılar şu anda türleşmeye devam ediyorlar. Onları yeni türlere ayrıldıklarını gözledik ve gözlemeye de devam ediyoruz. Türleşme, çevremizin her köşesinde, durmaksızın gerçekleşiyor. Evrim, sadece geçmişte olup bitmedi, şimdi de gerçekleşiyor ve biz onu araştırmayı bıraktıktan çok sonra da devam edecek.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
9
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 7
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. E. Soltis, et al. (1989). Allopolyploid Speciation In Tragopogon: Insights From Chloroplast Dna. American Journal of Botany, sf: 1119-1124. doi: 10.1002/j.1537-2197.1989.tb15096.x. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ B. A. McPheron, et al. (1988). Genetic Differences Between Host Races Of Rhagoletis Pomonella. Nature, sf: 64-66. doi: 10.1038/336064a0. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. A. Morin, et al. (2010). Complete Mitochondrial Genome Phylogeographic Analysis Of Killer Whales (Orcinus Orca) Indicates Multiple Species. Cold Spring Harbor Laboratory, sf: 908-916. doi: 10.1101/gr.102954.109. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ NOAA. Cetacean Genomes Project. Alındığı Tarih: 10 Mayıs 2021. Alındığı Yer: NOAA | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Uy, et al. (2015). Difference In Plumage Color Used In Species Recognition Between Incipient Species Is Linked To A Single Amino Acid Substitution In The Melanocortin‐1 Receptor. The American Naturalist, sf: 244-254. doi: 10.1086/600084. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Türleşme Yazı Dizisi

Bu yazı, Türleşme yazı dizisinin 17. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Taksonomi Nedir? Sınıflandırma Biliminin Temel Kurallarını Öğrenin!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/12/2022 11:49:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10417

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kuvvet
Nükleotit
Grip
Avrupa
Bağışıklık Sistemi
Çeşitlilik
Evrimleşme
Tarih
Abiyogenez
Elektrokimya
İyi
Covıd-19
Ribozim
Salgın
Asit
Matematik
Hidrotermal Baca
Araç
Hastalık Kataloğu
Aşırı
Savunma
Beslenme Davranışı
Görüş
Şehir
Cinsellik Araştırmaları
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. Wilcox, et al. Evrimsel Süreçte Türleşmeyi Gözleyemeyeceğimiz İddiası Tamamen Hatalı; Türlerin Evrimini Gözleyebiliyoruz!. (11 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 9 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10417
Wilcox, C., Kaya, E. H., Bakırcı, Ç. M. (2021, May 11). Evrimsel Süreçte Türleşmeyi Gözleyemeyeceğimiz İddiası Tamamen Hatalı; Türlerin Evrimini Gözleyebiliyoruz!. Evrim Ağacı. Retrieved December 09, 2022. from https://evrimagaci.org/s/10417
C. Wilcox, et al. “Evrimsel Süreçte Türleşmeyi Gözleyemeyeceğimiz İddiası Tamamen Hatalı; Türlerin Evrimini Gözleyebiliyoruz!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 11 May. 2021, https://evrimagaci.org/s/10417.
Wilcox, Christie. Kaya, Elif Hazal. Bakırcı, Çağrı Mert. “Evrimsel Süreçte Türleşmeyi Gözleyemeyeceğimiz İddiası Tamamen Hatalı; Türlerin Evrimini Gözleyebiliyoruz!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 11, 2021. https://evrimagaci.org/s/10417.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.