Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor!

Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor!
Afrika'da çiklit balığı olarak bilinen balık türü 150.000 yılda 700 türe farklılaştı. Türler arası melezleşme, yeni türlerin nasıl bu kadar hızlı ortaya çıktığını açıklamaya yardımcı olabilir.
Sabena Jane Blackbird
Yazar Jonathan Lambert Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
11 dakika
454 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Türleşme Yazı Dizisi

Bu yazı, Türleşme yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Taksonomi Nedir? Sınıflandırma Biliminin Temel Kurallarını Öğrenin!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bir türün ikiye nasıl ayrıldığını açıklamak isteyen biyologlar için elma kurtçuğu sineği, genetik sırları açıklamaya hazır gibi görünmekteydi.

Geride bıraktığımız 170 yılda Rhagoletis pomonella, Kuzey Amerika'daki yerli alıç ağaçlarının meyvelerine hastalık bulaştırmaktan, Avrupalı kolonicilerin getirdiği elma ağaçlarına hastalık bulaştırmaya yöneldi ve bu değişim, yeni türlerin oluşmasına neden oldu. Bu yeni elmalar üzerinde özelleşen böcekler, gelişme süreçlerini daha erken, yani elma ağaçları meyve verirken olgunlaşmak üzere bile değiştirdiler. Bu iki sineği seçkin ve münferit yapan yeni genetik farklılıkları bulmak kolay olmalıydı.

Araştırmacılar bir tane buldu; ama zamanlama tamamen yanlış gibi görünüyordu.[1] Bu yeni bir mutasyon değildi. Bu genetik varyant, bir milyon yıl önce Meksika'daki izole bir popülasyondan kökenleniyordu ve çok eski bir melezlenme olayı sonrası kuzeye yayılmıştı. Bir türleşme geni, türleşmenin kendisinden çok daha eski olabilir miydi?

Reklamı Kapat

Geçmişte bu, biyolojik bir tesadüf olarak yorumlanabilirdi. Fakat araştırmacılar; farklı soylara, özellikle hızla yeni tür oluşturanlara ait daha fazla genomu araştırdıkça bu modelle karşılaşmaya devam etmekte.

Türlerin üreme izolasyonlarıyla bağlantılı birçok genetik varyant, türün kendisinden daha eskidir. Bu eski varyantlar nesillere genellikle uzak akrabaların melezleşmesiyle girer. Trends in Ecology & Evolution’da yayınlanan yeni bir inceleme makalesi, bu olayın yeni türlerin nasıl oluştuğuna dair çok temel bir şeyi ortaya koyduğunu savunuyor:[2] Türlerin oluşumunda, eski varyantların yeni rollerle yeniden kullanılması bazen yeni mutasyonlardan daha önemli rol oynar. Uzun zamandır evrimsel bir çıkmaz olduğu düşünülen melezleşme, aslında eski gen varyantlarını yeni yollarla birleştirmek için bir katalizör görevi görür ve hızla çeşitlenmeyi körükler.

Evrimsel biyologlar olan Bern Üniversitesinden David Marques ve Ole Seehausen; Cambridge Üniversitesinden Joana Meier, türlerin oluşumuna dair bu yeni görüşe "Kombinasyonel Türleşme" adını verdi. Seehausen şöyle diyor:

Bütün bu yeni genomik veriler açıkça hayvanlar ve bitkilerdeki türleşmenin genellikle, eski genetik varyantlar da dahil olmak üzere, aralarında bağlar kurarak çalıştığını gösterir. Öyleyse kendimize sormalıyız: Bu, klasik görüşe göre yaygın bir mekanizma mı?
Bern Üniversitesi Ekoloji ve Evrim Enstitüsü'nde su ekolojisi bölümünün başı Ole Seehausen; Cambridge Üniversitesi Zooloji Bölümünden Joana Meier ve Seehausen'in Bern Üniversitesi'ndeki laboratuvarında doktora sonrası araştırmacısı olan David Marques.
Bern Üniversitesi Ekoloji ve Evrim Enstitüsü'nde su ekolojisi bölümünün başı Ole Seehausen; Cambridge Üniversitesi Zooloji Bölümünden Joana Meier ve Seehausen'in Bern Üniversitesi'ndeki laboratuvarında doktora sonrası araştırmacısı olan David Marques.
Quanta Magazine

Klasik olarak yeni türlerin oluşması, daha büyük gagayı veya daha cazibeli ötmeyi sağlayan genlerdeki rastgele mutasyonlara bağlı olarak yavaş ve kademeli olarak gerçekleşir. Eğer bu yeni özellik bir alt popülasyonun yeni bir ekolojik nişten faydalanmasını sağlayacaksa veya üyelerinin dışarıdan bir canlıyla çiftleşme ihtimalini azaltacaksa, yeni türler doğabilir. Soylar birbirinden izole olarak var olduğu sürece farklılaşan genomları, giderek uyumsuz hale gelen farklılıklar biriktirir. Türleşme tamamlandığında genomlar o kadar farklı olur ki eğer bir melezleşmede bir araya gelirlerse kısır veya elverişsiz "çıkmaz sokaklar" üretirler.

Ancak bu, Seehausen ve meslektaşlarının hızla farklılaşan türler hakkında söylediklerinin tam tersidir. Onlara göre Kombinasyonel Türleşme, türleşme için genetik yeniliğin nasıl bu kadar hızlı ortaya çıkabileceğini ve melezleşmenin önceden düşünülenden daha yaygın olduğu keşifleriyle tutarlıdır.[3], [4] Diğer biyologlarsa, yaşam ağacındaki melezlenmenin evrimsel sonuçları hakkında yeterli bilgiye sahip olunmadığı için dikkatli olunması konusunda ısrar ediyorlar ve türleşmenin kombinasyonel modlarının önemi hakkında cesurca spekülasyonlar yapanlara, kapsamlı melezlenmenin yeni türler yaratamadığını gösteren birçok örnek olduğunu hatırlatıyorlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Dünyanın En Hızlı Türleşen Canlıları

Üç yazarın da fikirleri, sadece 150.000 yılda 700’den fazla şekil, boyut ve ekolojiye yayılarak doğada en hızlı yayılan tür sıfatına sahip olan Afrikalı çiklet balıkları üzerine yaptıkları çalışmanın etkisiyle şekillendi. 15.000 yıl önce oluşmuş olan Victoria Gölü’nün oluşumundan beri kıyılarında 500 civarı yeni tür oluştu. Bu da orayı, biyologların türleşmenin erken safhalarını anlamaları için ideal bir sistem haline gelmesini sağladı.

Seehausen, gen akışının göllerdeki çiklit türleri arasındaki farklılıkları nasıl azalttığını incelereyerek başladı. Türler; belli derinlik, farklı ışık miktarı ve yarık gölün yamaçlarındaki ekolojik nişlere gelişmek üzere özelleşebilmekteydi; fakat insan aktivitesi ve ötrofikasyon gibi rahatsız edici durumlar, terimin tam anlamıyla "suları bulandırabiliyordu". Böyle durumlar, çiftleşmenin önündeki normal engelleri gizliyor ve farklı türlerin (ki bunu açıkça görebilseler kolay kolay çiftleşmezlerdi) gen alışverişinde bulunmalarına ve bir melez sürü oluşturmalarına neden oluyordu.

Victoria gölünün 3 metre derinliğinde bile sular bulanık halde. Böyle karanlık koşullar gölün çeşitli derinliklerini birden fazla tür için farklı nişlere ayırmaya yardımcı olabiliyor. Ayrıca canlıların bazen yanlışlıkla türler arası üremesi olasılığını da oluşturmakta.
Victoria gölünün 3 metre derinliğinde bile sular bulanık halde. Böyle karanlık koşullar gölün çeşitli derinliklerini birden fazla tür için farklı nişlere ayırmaya yardımcı olabiliyor. Ayrıca canlıların bazen yanlışlıkla türler arası üremesi olasılığını da oluşturmakta.
QuantMagazine

Seehausen, bu tarz periyodik karışımların bu soyun tarihinde sıklıkla gerçekleştiğine inanıyor.

Bunun soylara ne yaptığını ve yeniden karıştırmanın ve yeniden türleşmenin dinamiklere ne yapabileceğini düşünmeye başladım.

2004’te akrabalık olarak uzak fakat hala uyumlu soyların melezleşmesinin gen havuzunda büyük miktarlarda genetik çeşitlilik yaratacağını savundu.[5] Rekombinasyonla bu atalara bağlı çeşitlilik dilimlenir ve yeni konfigürasyonlara bölünür.

Reklamı Kapat

Genetik olasılıklardaki bu ani artma, soyları yeni ekolojik nişleri doldurmaya yöneltir. Yeni oluşmuş bir göl gibi bir fırsat verildiğinde, eski alellerin başarılı yeni kombinasyonları sürüden fırlar. Bütün kombinasyonlar elbette başarılı olmaz; fakat seçilim, yeni oluşmuş ortamlarda daha zayıf olabilir. Bu gevşek seçilim, kayalardan yosun sıyırmanın yeni yöntemine alışmış melez çiklit balığına ebeveynlerinin genomları arasındaki uyumsuzları çözmek için ekstra zaman verir aksi halde handikap olabilir. Aynı zamanda, genomun başka yerlerindeki eski alellerin diğer benzersiz kombinasyonları, melez sürünün diğer dallarındakilerle uyumsuz olabilir ve tomurcuklanan soyları gen akışından koruyabilir.

Genomik dizilemenin ataların daha çok türleşme olayına dahil olduğunu ortaya çıkarmasıyla, türleşmenin bu görüşü belirgin bir ağırlık kazandı. Örneğin, Meier ve meslektaşlarının 2017 yılında Nature Communications’da yayınladıkları çalışma, Victoria gölündeki 500 tür çiklit balığının ani yayılmasının, muhtemelen gölden daha eski olan bir melez sürüsünden kaynaklandığını doğruladı.[6]

Gölün içindeki tüm türler, muhtemelen son 15.000 yıl içinde ortak bir atadan türemişti. Fakat araştırmacılar Victoria gölündeki türleri daha geniş bir çiklit balığı soy ağacına yerleştirmeye çalıştığında iki çok eski nehir türünün arasında kaldılar: biri Nil’in üst kısmından, diğeri Kongo nehrinden. Meire'ye göre Victoria gölündeki çiklitlerin bazılarının genomları daha çok Nil türlerini andırırken diğerleri Kongodakilere daha yakındı:

Victoria gölü çiklitlerinin kökeninde bu iki türün melezleşmesiyle oluşan genetik bir mozaik var.

Bu mozaik genomlar, atalarının melez sürüsünü, balıkların hızlı yayılmasını ve türleşmesini hızlandırmak için ebeveyn soylarından yeterli genetik varyasyonla tohumladı.

Reklamı Kapat

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Aynı Gen, Farklı Kombinasyon

Bu mozaik modeli, çiklit balıklarında hakkında en iyi çalışılma yapılmış genlerden birinde de, görmelerine yardımcı olan gende, belli olur. Uzun dalgaya duyarlı (UDD) opsin geni gözün farklı seviyelerdeki ortam ışığına uyum sağlamasını sağlar ve Victoria gölü çiklitlerinde son derece çeşitlidir. Bu çeşitlilik iki geniş kategoriye ayrılır: biri sığ, berrak su, diğeriyse kırmızı ışığın hakim olduğu daha derin su. Seehausen, bu gendeki çeşitliliğin Afrikan çiklitlerini yeni oluşan göllerdeki uygun olan nişler spektrumunu doldurmasını sağladığını söylüyor. Aynı zamanda, farklı genotipler, erkeklerde farklı renklenme desenleri ile ilişkili olduğundan, dişiler için önemli bir cinsel sinyal olduğu için, üreme yoluyla izole edilen türlerin ortaya çıkmasına da yardımcı oldu.

QuantaMagazine

UDD opsinindeki bu istisnai durum, Kongo soyunun sığ su versiyonu ve Nil soyundaki derin su versiyonunun melezleşmesine kadar hiçbir gen havuzunda bulunmuyordu. Yazarlar, bu iki gen versiyonunun kendi içlerinde yeniden düzenlemeler yapılarak bir araya gelmesinin melez popülasyonunda yeni bir "çok çeşitli ışık koşullarına ve görsel ekolojilere adaptasyonu kolaylaştırmış gibi görünen" fiziksel çeşitlilik patlamasına yol açtığını yazdı.

Bunun gibi modeller, genomun başka yerlerinde de karşımıza çıkıyor. Araştırmacılar, Victoria gölündeki çiklitler arasındaki farklılaşmaya öncülük etmiş genom bölümlerini incelerken her bir ebeveynin soyundan gelen varyantların kombinasyonlarının yeni ortaya çıkan türlerin genomlarında sıralanadığını keşfettiler.

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Diğer Kombinasyon Çeşitleri

Afrikalı çiklitlerin çeşitlenmesine neden olan ve çok eskiden gerçekleşmiş olan ilave olayı, eski alellerin yeni türler oluşturmak için yeniden şekillenme yollarından yalnızca biri. Kombinasyonel Türleşme, çiftçi ve bahçıvanların çok iyi bildiği melez türleşmenin klasik mekanizmasını kapsar: Bitkilerde melezleşmenin hemen üreme açısından ebeveynlerinden ayrı yeni türler oluşturması yaygındır.

Kombinasyonel Türleşme, aynı zamanda büyük, genetik olarak çeşitliliğe sahip bir popülasyonun, daha eski ve nadir alelerin yeni kombinasyonlarından meydana gelmiş, bin yıl boyunca sayısız sürgün verebildiği durumları da tanımlar. Bu, Marques ve diğer araştırmacıların söylediğine göre tuzlu ve tatlı su habitatlarında yaşayan, küçük bir zırhlı balık olan üç dikenli dikenbalığında da böyle oldu.[7]Bu dikenbalığı türü, buz devrinden beri defalarca gölleri ve kuzey yarımküredeki akarsuları kolonileştirmiştir. Araştırmalar, balıkların zırhlı kaplamasındaki azalmayı kontrol eden genler gibi tatlı su kolonizasyonu ile ilişkili -anahtar genlerin çoğunlukla eski deniz varyantları olduğunu gösteriyor. Bu alellerden bazıları, bu üç dikenli dikenbalığının varlığından bile önceye dayanıyor olabilir.[7]

Benzer modellere sahip türlerin listesi uzayıp gidiyor: Darwin'in ispinozları, elma kurdu sineği, kapuçino tohum yiyiciler, Hawaii gümüş kılıçları... Bu sistemler üzerine çalışan bilim insanları, hibritleşmenin yayılımları üzerindeki potansiyel önemini fark ettiler.

Agora Bilim Pazarı
İnorganik Kimya (Miessler, Tarr)

ISBN: 9786055829407
Sayfa Sayısı: 708
Ebatlar: 13.5×20 cm
Basım Yılı: 2009

Devamını Göster
₺92.00 ₺94.00
İnorganik Kimya (Miessler, Tarr)

Fakat Marques ve meslektaşları, biriken genomik kanıtların gelecekteki araştırmaları çerçeveleyen yeni bir terim olarak "kombinasyonel türleşmenin" tanıtılmasını garanti ettiğini öne sürüyor. Marques’in dediğine göre "kombinasyonel" kelimesi çok önemli olan "mevcut varyasyondan yeni kombinasyonların oluşturulmasını" en iyi şekilde tanımlar. Türleşmenin nasıl gerçekleştiğinin özünü daha iyi özetleyen bir dille, araştırmacıların yaşam ağacı boyunca gerçekleşen mutasyonlar da dahil olmak üzere çeşitli mekanizmaların katkılarının önemini değerlendirmek için daha donanımlı olacağını düşünüyor. Wisconsin Üniversitesinde melezleşme üzerine çalışan bitki biyoloğu Nora Mitchell, şöyle diyor:

Bence bu, çok çeşitli ama birbiriyle ilişkili mekanizmaları kapsamlı bir terim altında yeniden birleştirmek için yararlı bir yöntem.

Giriş düzeydeki biyolojinin, biyoçeşitliliğin evrimini yalnızca yeni mutasyonların oluşumuna dayalı olarak tanımlamaktan uzaklaştığını ve mevcut varyasyonun nasıl birlikte seçilebileceğini kapsayan daha doğru bir görüşe doğru ilerlediğini görmek istediğini söylüyor.

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Hibritleşme, Değişkendir!

Bazı biyologlar, tüm bu melezleşmenin gerçekte ne yaptığını bildiğimizi varsaymamızda dikkatli olmamız konusunda ısrar ediyorlar. Stanford Üniversitesi'nde evrimsel biyolog Molly Schumer ve meslektaşları, geçen yıl Heredity’de yaptıkları bir açıklamada şöyle diyorlar:[8]

Bir alan olarak, genomdaki melez ataların kapsamına ilişkin anlayışımız, evrimsel etkisini anlamadaki ilerlememizin önüne geçti.

Schumer, son on yılda yapılan çalışmaların türler arası hibritleşmenin ne kadar yaygın olduğunu ve hibritleşme belirtilerinin "genomlarında uzun zaman dilimlerinde bir nevi kalıcı" olduğunu açığa çıkarması konusunda heyecanlı olduğunu söylüyor. Fakat hibritleşmenin türleşme üzerindeki rolünü anlamanın henüz başında olduğumuz konusunda da uyarıyor.

Hibritleşmenin türleşme olayındaki rolü o kadar önemli miydi yoksa bu, türlerin evrimleşme tarihinde olan bir şey miydi?

Oldukça çeşitli bir tatlı su balığı grubu olan kılıçkuyruk balıkları üzerine yaptığı çalışma sayesinde fikirleri şekillendi. Genomları yaygın bir hibritleşme gösteriyordu; fakat Schumer, bu hibritleşmenin etkilerinin önceki örneklerden farklı olduğunu söylüyor. Kılıçkuyruklar için hibritleşmenin sonucu kötü oldu çünkü ebeveynlerinin genotipleri aynı genomda aynı anda bulunamıyor, bulununca problemler meydana geliyor ve doğal seçilim tarafından ayıklanıyorlardı.

Schumer, kombinasyonel türleşmenin Marques ve meslektaşları tarafından özetlenen uyarlanabilir yayılımda neler olduğunu az çok yakaladığı konusunda hemfikir. Fakat bu zorlama örnekleri, bu olayın yaygın olduğu konusunda kanıt olarak almamaya dikkat edilmesini istiyorlar. Doğada türler arası hibritleşmenin frekansı hala kesin değil ve çok az anlaşılmış durumda.

Bu konuyu ele alana kadar bunun yararlı bir taslak olup olmadığı sorusunun cevabını gerçekten bilmiyoruz. Ama bu devamlı tartışmaların sürekli olarak temel teorilerimize geri dönüp yeni kanıt olup oluşturmadıklarını sormak gerçekten yaralı ve önemli.

Schumer, hibritleşmenin türleşme üzerindeki etkisini anlamamızın çok fazla çalışma gerektirdiğini söylüyor. Bilim insanları genomlardaki hibritleşme ile türemiş bölümleri tanımlamak konusunda usta haline geldi. "Fakat bu ne yapıyor, organizmaları nasıl etkiliyor?" İşte bu, Schumer’a göre hala belirsiz. Çiklitlerde bu genom bölümlerinden bazıları, UDD opsini gibi, şüphesiz bir şekilde yayılmalarını hızlandırmaya yardımcı oldu. Fakat bazı örnekler kural değil istisna olabilir. Schumer'e göre diğer soylar da çiklitler kadar birbiriyle etkileşti; fakat sonradan onlar kadar yayılım gösteremedi. Schumer, şöyle diyor:

Reklamı Kapat

Hibritleşme, gerçekten yaygın ve çoğu zaman nötr veya zararlı gen akışı olabilir.

Fakat ne kadar yararlı veya zararlı olduğunu bilsek de yine de türleşmedeki önemini, genetik uyumsuzlukların kademeli birikimine kıyasla,tam olarak bilemeyiz. Ve türler arasındaki bazı melezlemeler canlı ve verimli melezler verirken, yakın akraba türlerin bile bazen oldukça uyumsuz olduğu ortaya çıkıyor.

Hibritlerin genetiği ve çevreleri arasındaki etkileşim bir yana, hibritleri etkileyen genetik etkileşimler hakkında anlamadığımız çok şey var.

Evrimsel biyologlar, büyük, birleştirici teoriler kendilerini verilerden öne sürüyor gibi göründüğünde bunu tatmin edici bulabilirler. Ama biyoloji bundan daha dağınık alan. Schumer, sözlerini şöyle bitiriyor:

Bu süreçler tamamen sisteme özgü olabilir.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Quanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Türleşme Yazı Dizisi

Bu yazı, Türleşme yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Taksonomi Nedir? Sınıflandırma Biliminin Temel Kurallarını Öğrenin!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/11/2021 08:35:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11132

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Klinik Mikrobiyoloji
Şempanze
Komplo
Davranış
Evren
Deniz
Santigrat Derece
Tüyler
Periyodik Cetvel
Yıldız
Epistemik
Ses
Dna
Ornitoloji
Biyoloji
Ecza
Taklit
Zihin
Toplumsal Cinsiyet
Canlılık Cansızlık
Psikoloji
Cinsellik Araştırmaları
Sinirbilim
Tahmin
Mikrop
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et