Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor!

Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor! Sabena Jane Blackbird
Afrika'da çiklit balığı olarak bilinen balık türü 150.000 yılda 700 türe farklılaştı. Türler arası melezleşme, yeni türlerin nasıl bu kadar hızlı ortaya çıktığını açıklamaya yardımcı olabilir.
11 dakika
775
Evrim Ağacı Akademi: Türleşme Yazı Dizisi

Bu yazı, Türleşme yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Taksonomi Nedir? Sınıflandırma Biliminin Temel Kurallarını Öğrenin!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bir türün ikiye nasıl ayrıldığını açıklamak isteyen biyologlar için elma kurtçuğu sineği, genetik sırları açıklamaya hazır gibi görünmekteydi.

Geride bıraktığımız 170 yılda Rhagoletis pomonella, Kuzey Amerika'daki yerli alıç ağaçlarının meyvelerine hastalık bulaştırmaktan, Avrupalı kolonicilerin getirdiği elma ağaçlarına hastalık bulaştırmaya yöneldi ve bu değişim, yeni türlerin oluşmasına neden oldu. Bu yeni elmalar üzerinde özelleşen böcekler, gelişme süreçlerini daha erken, yani elma ağaçları meyve verirken olgunlaşmak üzere bile değiştirdiler. Bu iki sineği seçkin ve münferit yapan yeni genetik farklılıkları bulmak kolay olmalıydı.

Tüm Reklamları Kapat

Araştırmacılar bir tane buldu; ama zamanlama tamamen yanlış gibi görünüyordu.[1] Bu yeni bir mutasyon değildi. Bu genetik varyant, bir milyon yıl önce Meksika'daki izole bir popülasyondan kökenleniyordu ve çok eski bir melezlenme olayı sonrası kuzeye yayılmıştı. Bir türleşme geni, türleşmenin kendisinden çok daha eski olabilir miydi?

Geçmişte bu, biyolojik bir tesadüf olarak yorumlanabilirdi. Fakat araştırmacılar; farklı soylara, özellikle hızla yeni tür oluşturanlara ait daha fazla genomu araştırdıkça bu modelle karşılaşmaya devam etmekte.

Tüm Reklamları Kapat

Türlerin üreme izolasyonlarıyla bağlantılı birçok genetik varyant, türün kendisinden daha eskidir. Bu eski varyantlar nesillere genellikle uzak akrabaların melezleşmesiyle girer. Trends in Ecology & Evolution’da yayınlanan yeni bir inceleme makalesi, bu olayın yeni türlerin nasıl oluştuğuna dair çok temel bir şeyi ortaya koyduğunu savunuyor:[2] Türlerin oluşumunda, eski varyantların yeni rollerle yeniden kullanılması bazen yeni mutasyonlardan daha önemli rol oynar. Uzun zamandır evrimsel bir çıkmaz olduğu düşünülen melezleşme, aslında eski gen varyantlarını yeni yollarla birleştirmek için bir katalizör görevi görür ve hızla çeşitlenmeyi körükler.

Evrimsel biyologlar olan Bern Üniversitesinden David Marques ve Ole Seehausen; Cambridge Üniversitesinden Joana Meier, türlerin oluşumuna dair bu yeni görüşe "Kombinasyonel Türleşme" adını verdi. Seehausen şöyle diyor:

Bütün bu yeni genomik veriler açıkça hayvanlar ve bitkilerdeki türleşmenin genellikle, eski genetik varyantlar da dahil olmak üzere, aralarında bağlar kurarak çalıştığını gösterir. Öyleyse kendimize sormalıyız: Bu, klasik görüşe göre yaygın bir mekanizma mı?
Bern Üniversitesi Ekoloji ve Evrim Enstitüsü'nde su ekolojisi bölümünün başı Ole Seehausen; Cambridge Üniversitesi Zooloji Bölümünden Joana Meier ve Seehausen'in Bern Üniversitesi'ndeki laboratuvarında doktora sonrası araştırmacısı olan David Marques.
Bern Üniversitesi Ekoloji ve Evrim Enstitüsü'nde su ekolojisi bölümünün başı Ole Seehausen; Cambridge Üniversitesi Zooloji Bölümünden Joana Meier ve Seehausen'in Bern Üniversitesi'ndeki laboratuvarında doktora sonrası araştırmacısı olan David Marques.
Quanta Magazine

Klasik olarak yeni türlerin oluşması, daha büyük gagayı veya daha cazibeli ötmeyi sağlayan genlerdeki rastgele mutasyonlara bağlı olarak yavaş ve kademeli olarak gerçekleşir. Eğer bu yeni özellik bir alt popülasyonun yeni bir ekolojik nişten faydalanmasını sağlayacaksa veya üyelerinin dışarıdan bir canlıyla çiftleşme ihtimalini azaltacaksa, yeni türler doğabilir. Soylar birbirinden izole olarak var olduğu sürece farklılaşan genomları, giderek uyumsuz hale gelen farklılıklar biriktirir. Türleşme tamamlandığında genomlar o kadar farklı olur ki eğer bir melezleşmede bir araya gelirlerse kısır veya elverişsiz "çıkmaz sokaklar" üretirler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ancak bu, Seehausen ve meslektaşlarının hızla farklılaşan türler hakkında söylediklerinin tam tersidir. Onlara göre Kombinasyonel Türleşme, türleşme için genetik yeniliğin nasıl bu kadar hızlı ortaya çıkabileceğini ve melezleşmenin önceden düşünülenden daha yaygın olduğu keşifleriyle tutarlıdır.[3], [4] Diğer biyologlarsa, yaşam ağacındaki melezlenmenin evrimsel sonuçları hakkında yeterli bilgiye sahip olunmadığı için dikkatli olunması konusunda ısrar ediyorlar ve türleşmenin kombinasyonel modlarının önemi hakkında cesurca spekülasyonlar yapanlara, kapsamlı melezlenmenin yeni türler yaratamadığını gösteren birçok örnek olduğunu hatırlatıyorlar.

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Dünyanın En Hızlı Türleşen Canlıları

Üç yazarın da fikirleri, sadece 150.000 yılda 700’den fazla şekil, boyut ve ekolojiye yayılarak doğada en hızlı yayılan tür sıfatına sahip olan Afrikalı çiklet balıkları üzerine yaptıkları çalışmanın etkisiyle şekillendi. 15.000 yıl önce oluşmuş olan Victoria Gölü’nün oluşumundan beri kıyılarında 500 civarı yeni tür oluştu. Bu da orayı, biyologların türleşmenin erken safhalarını anlamaları için ideal bir sistem haline gelmesini sağladı.

Seehausen, gen akışının göllerdeki çiklit türleri arasındaki farklılıkları nasıl azalttığını incelereyerek başladı. Türler; belli derinlik, farklı ışık miktarı ve yarık gölün yamaçlarındaki ekolojik nişlere gelişmek üzere özelleşebilmekteydi; fakat insan aktivitesi ve ötrofikasyon gibi rahatsız edici durumlar, terimin tam anlamıyla "suları bulandırabiliyordu". Böyle durumlar, çiftleşmenin önündeki normal engelleri gizliyor ve farklı türlerin (ki bunu açıkça görebilseler kolay kolay çiftleşmezlerdi) gen alışverişinde bulunmalarına ve bir melez sürü oluşturmalarına neden oluyordu.

Victoria gölünün 3 metre derinliğinde bile sular bulanık halde. Böyle karanlık koşullar gölün çeşitli derinliklerini birden fazla tür için farklı nişlere ayırmaya yardımcı olabiliyor. Ayrıca canlıların bazen yanlışlıkla türler arası üremesi olasılığını da oluşturmakta.
Victoria gölünün 3 metre derinliğinde bile sular bulanık halde. Böyle karanlık koşullar gölün çeşitli derinliklerini birden fazla tür için farklı nişlere ayırmaya yardımcı olabiliyor. Ayrıca canlıların bazen yanlışlıkla türler arası üremesi olasılığını da oluşturmakta.
QuantMagazine

Seehausen, bu tarz periyodik karışımların bu soyun tarihinde sıklıkla gerçekleştiğine inanıyor.

Bunun soylara ne yaptığını ve yeniden karıştırmanın ve yeniden türleşmenin dinamiklere ne yapabileceğini düşünmeye başladım.

2004’te akrabalık olarak uzak fakat hala uyumlu soyların melezleşmesinin gen havuzunda büyük miktarlarda genetik çeşitlilik yaratacağını savundu.[5] Rekombinasyonla bu atalara bağlı çeşitlilik dilimlenir ve yeni konfigürasyonlara bölünür.

Tüm Reklamları Kapat

Genetik olasılıklardaki bu ani artma, soyları yeni ekolojik nişleri doldurmaya yöneltir. Yeni oluşmuş bir göl gibi bir fırsat verildiğinde, eski alellerin başarılı yeni kombinasyonları sürüden fırlar. Bütün kombinasyonlar elbette başarılı olmaz; fakat seçilim, yeni oluşmuş ortamlarda daha zayıf olabilir. Bu gevşek seçilim, kayalardan yosun sıyırmanın yeni yöntemine alışmış melez çiklit balığına ebeveynlerinin genomları arasındaki uyumsuzları çözmek için ekstra zaman verir aksi halde handikap olabilir. Aynı zamanda, genomun başka yerlerindeki eski alellerin diğer benzersiz kombinasyonları, melez sürünün diğer dallarındakilerle uyumsuz olabilir ve tomurcuklanan soyları gen akışından koruyabilir.

Genomik dizilemenin ataların daha çok türleşme olayına dahil olduğunu ortaya çıkarmasıyla, türleşmenin bu görüşü belirgin bir ağırlık kazandı. Örneğin, Meier ve meslektaşlarının 2017 yılında Nature Communications’da yayınladıkları çalışma, Victoria gölündeki 500 tür çiklit balığının ani yayılmasının, muhtemelen gölden daha eski olan bir melez sürüsünden kaynaklandığını doğruladı.[6]

Gölün içindeki tüm türler, muhtemelen son 15.000 yıl içinde ortak bir atadan türemişti. Fakat araştırmacılar Victoria gölündeki türleri daha geniş bir çiklit balığı soy ağacına yerleştirmeye çalıştığında iki çok eski nehir türünün arasında kaldılar: biri Nil’in üst kısmından, diğeri Kongo nehrinden. Meire'ye göre Victoria gölündeki çiklitlerin bazılarının genomları daha çok Nil türlerini andırırken diğerleri Kongodakilere daha yakındı:

Victoria gölü çiklitlerinin kökeninde bu iki türün melezleşmesiyle oluşan genetik bir mozaik var.

Bu mozaik genomlar, atalarının melez sürüsünü, balıkların hızlı yayılmasını ve türleşmesini hızlandırmak için ebeveyn soylarından yeterli genetik varyasyonla tohumladı.

Tüm Reklamları Kapat

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Aynı Gen, Farklı Kombinasyon

Bu mozaik modeli, çiklit balıklarında hakkında en iyi çalışılma yapılmış genlerden birinde de, görmelerine yardımcı olan gende, belli olur. Uzun dalgaya duyarlı (UDD) opsin geni gözün farklı seviyelerdeki ortam ışığına uyum sağlamasını sağlar ve Victoria gölü çiklitlerinde son derece çeşitlidir. Bu çeşitlilik iki geniş kategoriye ayrılır: biri sığ, berrak su, diğeriyse kırmızı ışığın hakim olduğu daha derin su. Seehausen, bu gendeki çeşitliliğin Afrikan çiklitlerini yeni oluşan göllerdeki uygun olan nişler spektrumunu doldurmasını sağladığını söylüyor. Aynı zamanda, farklı genotipler, erkeklerde farklı renklenme desenleri ile ilişkili olduğundan, dişiler için önemli bir cinsel sinyal olduğu için, üreme yoluyla izole edilen türlerin ortaya çıkmasına da yardımcı oldu.

QuantaMagazine

UDD opsinindeki bu istisnai durum, Kongo soyunun sığ su versiyonu ve Nil soyundaki derin su versiyonunun melezleşmesine kadar hiçbir gen havuzunda bulunmuyordu. Yazarlar, bu iki gen versiyonunun kendi içlerinde yeniden düzenlemeler yapılarak bir araya gelmesinin melez popülasyonunda yeni bir "çok çeşitli ışık koşullarına ve görsel ekolojilere adaptasyonu kolaylaştırmış gibi görünen" fiziksel çeşitlilik patlamasına yol açtığını yazdı.

Bunun gibi modeller, genomun başka yerlerinde de karşımıza çıkıyor. Araştırmacılar, Victoria gölündeki çiklitler arasındaki farklılaşmaya öncülük etmiş genom bölümlerini incelerken her bir ebeveynin soyundan gelen varyantların kombinasyonlarının yeni ortaya çıkan türlerin genomlarında sıralanadığını keşfettiler.

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Diğer Kombinasyon Çeşitleri

Afrikalı çiklitlerin çeşitlenmesine neden olan ve çok eskiden gerçekleşmiş olan ilave olayı, eski alellerin yeni türler oluşturmak için yeniden şekillenme yollarından yalnızca biri. Kombinasyonel Türleşme, çiftçi ve bahçıvanların çok iyi bildiği melez türleşmenin klasik mekanizmasını kapsar: Bitkilerde melezleşmenin hemen üreme açısından ebeveynlerinden ayrı yeni türler oluşturması yaygındır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Saçında Gün Işığı

“Çoğu insan kendi tercih edeceği biçimde gelişeceğini farz ederek güvenir geleceğe. Onu körlemesine planlar, mümkün olmayanı öngörür. İradenin işleyişi böyle. Hayata amaç ve yön veren şey bu. Orada olan değil, olmayan şey.”

Pulitzer Ödüllü “Dert Yorumcusu”nun yazarı Jhumpa Lahiri’den

2013 Man Booker ve National Book Award finalisti

New York Times, Time, People, Goodreads, Slate, Chicago Tribune ve Kirkus’un “2013 YILININ EN İYİ KİTABI” seçkilerinde.

“MUHTEŞEM… Lahiri karakterlerini hiçbir parmak izi bırakmadan ele alıyor.”New York Times

“ETKİLEYİCİ… Bir kitap okuduğunuzu unutturacak kadar samimi ve saydam.”Newsweek

Adanmışlıklarla ayrılmış, trajediyle birleşmiş iki kardeş. Geçmişle lanetlenmiş bir kadın. Devrimle darmadağın olmuş bir ülke. Kendi yitmiş, bedeli kalmış bir aşk. Günümüzün en önemli yazarlarından Pulitzer ödüllü Jhumpa Lahiri’den, üç nesil ve iki ülkeye yayılmış büyüleyici bir roman.

Devamını Göster
₺71.00
Saçında Gün Işığı

Kombinasyonel Türleşme, aynı zamanda büyük, genetik olarak çeşitliliğe sahip bir popülasyonun, daha eski ve nadir alelerin yeni kombinasyonlarından meydana gelmiş, bin yıl boyunca sayısız sürgün verebildiği durumları da tanımlar. Bu, Marques ve diğer araştırmacıların söylediğine göre tuzlu ve tatlı su habitatlarında yaşayan, küçük bir zırhlı balık olan üç dikenli dikenbalığında da böyle oldu.[7]Bu dikenbalığı türü, buz devrinden beri defalarca gölleri ve kuzey yarımküredeki akarsuları kolonileştirmiştir. Araştırmalar, balıkların zırhlı kaplamasındaki azalmayı kontrol eden genler gibi tatlı su kolonizasyonu ile ilişkili -anahtar genlerin çoğunlukla eski deniz varyantları olduğunu gösteriyor. Bu alellerden bazıları, bu üç dikenli dikenbalığının varlığından bile önceye dayanıyor olabilir.[7]

Benzer modellere sahip türlerin listesi uzayıp gidiyor: Darwin'in ispinozları, elma kurdu sineği, kapuçino tohum yiyiciler, Hawaii gümüş kılıçları... Bu sistemler üzerine çalışan bilim insanları, hibritleşmenin yayılımları üzerindeki potansiyel önemini fark ettiler.

Fakat Marques ve meslektaşları, biriken genomik kanıtların gelecekteki araştırmaları çerçeveleyen yeni bir terim olarak "kombinasyonel türleşmenin" tanıtılmasını garanti ettiğini öne sürüyor. Marques’in dediğine göre "kombinasyonel" kelimesi çok önemli olan "mevcut varyasyondan yeni kombinasyonların oluşturulmasını" en iyi şekilde tanımlar. Türleşmenin nasıl gerçekleştiğinin özünü daha iyi özetleyen bir dille, araştırmacıların yaşam ağacı boyunca gerçekleşen mutasyonlar da dahil olmak üzere çeşitli mekanizmaların katkılarının önemini değerlendirmek için daha donanımlı olacağını düşünüyor. Wisconsin Üniversitesinde melezleşme üzerine çalışan bitki biyoloğu Nora Mitchell, şöyle diyor:

Bence bu, çok çeşitli ama birbiriyle ilişkili mekanizmaları kapsamlı bir terim altında yeniden birleştirmek için yararlı bir yöntem.

Giriş düzeydeki biyolojinin, biyoçeşitliliğin evrimini yalnızca yeni mutasyonların oluşumuna dayalı olarak tanımlamaktan uzaklaştığını ve mevcut varyasyonun nasıl birlikte seçilebileceğini kapsayan daha doğru bir görüşe doğru ilerlediğini görmek istediğini söylüyor.

çiklit balığı çeşidi
çiklit balığı çeşidi
QuantaMagazine

Hibritleşme, Değişkendir!

Bazı biyologlar, tüm bu melezleşmenin gerçekte ne yaptığını bildiğimizi varsaymamızda dikkatli olmamız konusunda ısrar ediyorlar. Stanford Üniversitesi'nde evrimsel biyolog Molly Schumer ve meslektaşları, geçen yıl Heredity’de yaptıkları bir açıklamada şöyle diyorlar:[8]

Bir alan olarak, genomdaki melez ataların kapsamına ilişkin anlayışımız, evrimsel etkisini anlamadaki ilerlememizin önüne geçti.

Schumer, son on yılda yapılan çalışmaların türler arası hibritleşmenin ne kadar yaygın olduğunu ve hibritleşme belirtilerinin "genomlarında uzun zaman dilimlerinde bir nevi kalıcı" olduğunu açığa çıkarması konusunda heyecanlı olduğunu söylüyor. Fakat hibritleşmenin türleşme üzerindeki rolünü anlamanın henüz başında olduğumuz konusunda da uyarıyor.

Hibritleşmenin türleşme olayındaki rolü o kadar önemli miydi yoksa bu, türlerin evrimleşme tarihinde olan bir şey miydi?

Oldukça çeşitli bir tatlı su balığı grubu olan kılıçkuyruk balıkları üzerine yaptığı çalışma sayesinde fikirleri şekillendi. Genomları yaygın bir hibritleşme gösteriyordu; fakat Schumer, bu hibritleşmenin etkilerinin önceki örneklerden farklı olduğunu söylüyor. Kılıçkuyruklar için hibritleşmenin sonucu kötü oldu çünkü ebeveynlerinin genotipleri aynı genomda aynı anda bulunamıyor, bulununca problemler meydana geliyor ve doğal seçilim tarafından ayıklanıyorlardı.

Schumer, kombinasyonel türleşmenin Marques ve meslektaşları tarafından özetlenen uyarlanabilir yayılımda neler olduğunu az çok yakaladığı konusunda hemfikir. Fakat bu zorlama örnekleri, bu olayın yaygın olduğu konusunda kanıt olarak almamaya dikkat edilmesini istiyorlar. Doğada türler arası hibritleşmenin frekansı hala kesin değil ve çok az anlaşılmış durumda.

Bu konuyu ele alana kadar bunun yararlı bir taslak olup olmadığı sorusunun cevabını gerçekten bilmiyoruz. Ama bu devamlı tartışmaların sürekli olarak temel teorilerimize geri dönüp yeni kanıt olup oluşturmadıklarını sormak gerçekten yaralı ve önemli.

Schumer, hibritleşmenin türleşme üzerindeki etkisini anlamamızın çok fazla çalışma gerektirdiğini söylüyor. Bilim insanları genomlardaki hibritleşme ile türemiş bölümleri tanımlamak konusunda usta haline geldi. "Fakat bu ne yapıyor, organizmaları nasıl etkiliyor?" İşte bu, Schumer’a göre hala belirsiz. Çiklitlerde bu genom bölümlerinden bazıları, UDD opsini gibi, şüphesiz bir şekilde yayılmalarını hızlandırmaya yardımcı oldu. Fakat bazı örnekler kural değil istisna olabilir. Schumer'e göre diğer soylar da çiklitler kadar birbiriyle etkileşti; fakat sonradan onlar kadar yayılım gösteremedi. Schumer, şöyle diyor:

Hibritleşme, gerçekten yaygın ve çoğu zaman nötr veya zararlı gen akışı olabilir.

Fakat ne kadar yararlı veya zararlı olduğunu bilsek de yine de türleşmedeki önemini, genetik uyumsuzlukların kademeli birikimine kıyasla,tam olarak bilemeyiz. Ve türler arasındaki bazı melezlemeler canlı ve verimli melezler verirken, yakın akraba türlerin bile bazen oldukça uyumsuz olduğu ortaya çıkıyor.

Hibritlerin genetiği ve çevreleri arasındaki etkileşim bir yana, hibritleri etkileyen genetik etkileşimler hakkında anlamadığımız çok şey var.

Evrimsel biyologlar, büyük, birleştirici teoriler kendilerini verilerden öne sürüyor gibi göründüğünde bunu tatmin edici bulabilirler. Ama biyoloji bundan daha dağınık alan. Schumer, sözlerini şöyle bitiriyor:

Bu süreçler tamamen sisteme özgü olabilir.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
4
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Quanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Türleşme Yazı Dizisi

Bu yazı, Türleşme yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Taksonomi Nedir? Sınıflandırma Biliminin Temel Kurallarını Öğrenin!" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/12/2022 12:07:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11132

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kuvvet
Nükleotit
Grip
Avrupa
Bağışıklık Sistemi
Çeşitlilik
Evrimleşme
Tarih
Abiyogenez
Elektrokimya
İyi
Covıd-19
Ribozim
Salgın
Asit
Matematik
Hidrotermal Baca
Araç
Hastalık Kataloğu
Aşırı
Savunma
Beslenme Davranışı
Görüş
Şehir
Cinsellik Araştırmaları
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. Lambert, et al. Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor!. (8 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 9 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11132
Lambert, J., Soylu, İ., Bakırcı, Ç. M. (2021, November 08). Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor!. Evrim Ağacı. Retrieved December 09, 2022. from https://evrimagaci.org/s/11132
J. Lambert, et al. “Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by İrem Soylu, Evrim Ağacı, 08 Nov. 2021, https://evrimagaci.org/s/11132.
Lambert, Jonathan. Soylu, İrem. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kombinasyonel Türleşme: Eski Genlerin Yeni Kombinasyonları, Yeni Türlerin Evrimini Sağlıyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by İrem Soylu. Evrim Ağacı, November 08, 2021. https://evrimagaci.org/s/11132.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.