Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

COVID-19 Sürü Bağışıklığında Ne Noktadayız? Önlemler Daha Ne Kadar Sürmeli?

COVID-19 Sürü Bağışıklığında Ne Noktadayız? Önlemler Daha Ne Kadar Sürmeli?
9 dakika
4,176
  • Epidemiyoloji
  • Viroloji

Sürü bağışıklığı, bir epidemiyi kontrol etmede anahtar öneme sahip bir kavramdır. Bu kavram, daha büyük salgınların oluşmasının önüne geçmek için, popülasyonun sadece bir kısmının hastalık yapıcı bir unsura karşı savunma kazanması gerektiğini söyler (bu bağışıklık, doğal enfeksiyon veya aşılama ile edinilebilir). Devam eden COVID-19 pandemisindeki anahtar soru, sürü bağışıklığına nasıl ve ne zaman erişileceği ve bunun maliyetinin ne olacağıdır.

Sürü Bağışıklığının Temel Matematiği

Sürü bağışıklığına, hasta olan 1 kişinin ortalamada 1'den daha az sayıda yeni vaka yarattığı zaman ulaşılmış olur. Bu durum, üreme sayısı olarak bilinen RR sayısının (yani bir kişinin hastalığı bulaştırdığı ortalama kişi sayısı) hiçbir ek önlem olmayan şartlar altında 1'in altına düşmesi demektir. Bireylerin homojen bir şekilde karıştığı ve her birinin hastalığa eşit miktarda açık olduğu ve hastalığı eşit miktarda yaydığı şartlar altında RR değeri şu şekilde hesaplanır (Denklem 1):

Bu Reklamı Kapat

R=(1−pC)(1−pI)R0\LARGE{R=(1-p_C)(1-p_I)R_0}

Bu denklemde pCp_C farmasötik (ilaç ile ilişkili) olmayan önlemlerden ötürü bulaşma oranlarındaki göreli azalmadır; pIp_I hastalığa dirençli bireylerin oranıdır; R0R_0 hastalığa tamamen açık bir popülasyon içinde hiçbir önlem alınmadığındaki üreme sayısıdır. R0R_0 sayısı popülasyona bağlı olarak ve zamanla değişebilir; ayrıca bireyler arasındaki temasların doğasına ve sayısına göre ve potansiyel çevresel faktörlere göre de değişebilir. Eğer hiçbir kontrol önlemi yoksa (yani pC=0p_C=0 ise), sürü bağışıklığı için gereken koşul (yani R=(1−pI)R0R=(1-p_I)R_0 olmak üzere, R<1R<1 koşulu), hastalığa karşı direnci olan kişilerin oranı pI=1−1R0p_I=1-\frac{1}{R_0} olduğunda sağlanır.

Bu Reklamı Kapat

SARS-CoV-2 için birçok R0R_0 tahmini 2.5-4 arasındadır ve bu temel üreme sayısının sayının aldığı değerler, anlamlı bir coğrafi örüntü göstermemektedir (yani coğrafyadan bağımsız gibi gözükmektedir). Fransa için hesaplanan R0=3R_0=3 değeri için sürü bağışıklığına erişmek için gereken bağışıklığa sahip birey oranı %67'dir.[1] Yukarıdaki Denklem 1'den de görebileceğimiz gibi, sürü bağışıklığının olmadığı şartlar altında, popülasyondaki dirençli birey sayısı arttıkça, salgını önlemek için alınan sosyal mesafelendirme önlemleri azaltılabilir. Örneğin eğer popülasyon hastalığa tamamen açıksa, R0=3R_0=3 olan bir durumda, salgının önüne geçmek için bulaşma oranlarının %67 düzeyinde azaltılması gerekir; ama eğer popülasyonun 3'te 1'i halihazırda sürü bağışıklığına erişmişse, salgının önüne geçebilmek için bulaşma oranları %50 düzeyinde azaltılmalıdır.

Kimi durumda, popülasyon bağışıklığı pI=1−1R0p_I=1-\frac{1}{R_0} düzeyine ulaşmadan da sürü bağışıklığına erişmek mümkün olabilir. Örneğin eğer bazı bireyler, daha fazla sayıda temasta bulundukları için hastalığa yakalanmaya ve hastalığı yaymaya daha meyillilerse, bu tür süper-yayıcılar muhtemelen hastalığa en erken yakalanacaktır. Bu süper-yayıcılara bağlı olarak, popülasyon içinde hastalığa açık birey sayısı hızla azalacaktır ve hastalığın yayılma hızı yavaşlayacaktır.

COVID-19 Salgınındaki Zorluklar

Yaş Faktörü

Ancak COVID-19 bağlamında bu olgunun etkisini nicel olarak hesaplamak zordur. Britton ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmaya göre, eğer R0=3R_0=3 ise ve yaşa bağlı temas örüntüleri dikkate alınacak olursa (örneğin 80 yaş üstü bireylerin, 20-40 yaş arası bireylerden dikkate değer miktarda daha az teması bulunacağı varsayılırsa), sürü bağışıklığına erişmek için gereken oran %66.7'den %62.5 düzeyine düşmektedir.[2]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Süper Yayıcılar

Buna ek olarak, aynı yaş grubundaki bireylerin temas sayısının dikkate değer miktarda çeşitlilik gösterdiğini varsayarsak, popülasyonun sadece %50'si direnç kazandığında sürü bağışıklığına erişilebilmektedir. Ancak bu senaryoda, pI=1−1R0p_I=1-\frac{1}{R_0} formülünden sapmayı, sadece birebir aynı birey grubunun potansiyel süper-yayıcılar olduğunu varsayarsak bekleriz. Eğer süper-yayıcılık olayları, bireylerden değil de, düzenlenen etkinliklerden kaynaklanıyorsa veya eğer salgın kontrol önlemleri dolayısıyla potansiyel süper-yayıcıların sayısı azalıyorsa veya kim oldukları değişiyorsa, bu durumun sürü bağışıklığına erişmek için gereken oranı düşürme etkisi azalacaktır.

Çocukların Rolü

COVID-19 için daha düşük bir sürü bağışıklığı limitine katkı sağlayacak bir diğer faktör, viral bulaş dinamiklerinde çocukların rolüdür. Yapılan ön çalışmalar, çocukların (özellikle de 10 yaş ve altındaki çocukların), yetişkinlere nazaran hastalığa daha az yakalandığını ve hastalığı daha az yaydığını göstermektedir.[3]

Sürü Bağışıklığında Güncel Durum Ne?

Tipik olarak popülasyon bağışıklığı, humoral bağışıklığı (vücut sıvısı bağışıklığını) ölçen serolojik testler kullanmak suretiyle popülasyonu temsil eden örneklemlerin kesitsel analizleri ile yapılmaktadır.[4] COVID-19 epidemisinden erken dönemde etkilenen ülkelerde yapılan araştırmalar, ülke çapındaki antikor oranlarının %1 ile %10 arasında değiştiğini göstermektedir; en ağır etkilenen şehirlerde bile bu oran %10-15 arasındadır.[4] İlginç bir şekilde bu oran, ulusal istatistiklerde açıklanan ölüm oranlarını ve enfeksiyon ölüm oranlarını (yani hastalığa yakalananlar arasında ölüm oranlarını) dikkate alan matematiksel modellerin daha önceden öngördüğü ile tutarlıdır.[1], [5]

Bazı uzmanlar, humoral bağışıklığın SARS-CoV-2'ye karşı kazanılan bağışıklığın yaygınlığını tam olarak ölçemeyeceğini ileri sürmüşlerdir. İddialarına göre, epideminin ilk dalgası, popülasyon içerisinde, kesitsel antikor testlerinin ölçtüğünden daha yüksek bir bağışıklık oranını sağlamıştır. Gerçekten de, hastaların temas ettikleri kişilerde, ölçülebilir düzeyde humoral bağışıklık olmasa da, T hücre reaktivitesi gösterilmiştir[6]; ancak bu tür bir savunma tepkisinin ne kadar koruyucu olduğu veya ne süreyle korunduğu henüz bilinmemektedir.

Bir diğer bilinmeyen konu, yaygın nezle koronavirüslerinin, SARS-CoV-2'ye karşı da bir miktar koruma sağlayıp sağlamadığıdır (buna karşılıklı koruma denir). Yapılan birkaç araştırma, SARS-CoV-2'nin bulaşmadığı bireylerin %20-50 civarında T hücresi aktivitesi raporlamaktadır.[7] Çocuklar üzerinde yapılan incelemeler, sezonluk koronavirüslere yakalanma ile SARS-CoV-2 enfeksiyonu arasında hiçbir ilişki bulamamıştır.[8] Genç yetişkin denizcileri barındıran ve salgının durmasından önce bunların %70'inin SARS-CoV-2'ye yakalandığı Charles de Gaulle uçak taşıyıcısında, açık bir şekilde hiçbir sterilize edici bağışıklık gözlenmemiştir.[9]

Bu Reklamı Kapat

Tüm bunları hesaba katacak olursak, SAR-CoV-2 salgınının popülasyonun en az %50'si hastalığa yakalanıp atlatmadan önce, doğal bir şekilde duracağını varsaymak için çok az kanıt vardır.

Bağışıklık Ne Kadar Sürecek?

Bir diğer soru, %50'lik bir popülasyon bağışıklığına erişmenin neye mal olacağıdır; çünkü özellikle de bu hastalığı hafif/orta şiddette geçirenlerde SARS-CoV-2'ye karşı kazanılan direncin ne kadar sürdüğü henüz bilinmemektedir (sezonluk koronavirüslere karşı bağışıklık genellikle kısa sürelidir). Dahası, sağlam bir bağışıklığa erişmek için hastalığı en azından birkaç kere geçirip geçirmemek gerektiği de bilinmemektedir. Şu ana kadar hastalığa yeniden yakalanma olaylarına çok az sayıda vakada rastlanmıştır ve bu, nadir bir olgu olabileceği gibi, son derece yaygın bir durum haline de gelebilir. Benzer şekilde, daha önceden enfekte olmuş biri hastalığa yeniden yakalandığında ikinci seferi nasıl geçireceği ve halihazırda bulunan bir miktar bağışıklığın, viral döküntü ve bulaşmayı nasıl etkileyeceği de bilinmemektedir.

Grip pandemilerinde sürü bağışıklığı genellikle iki veya üç dalga geçtikten sonra yakalanır; bunların her biri, grip virüsünün tipik mevsimlik doğası dolayısıyla kesintili olarak gelir ve nadiren kapsamlı önlemleri gerektirir. Çoğu durumda daha önceki grip virüslerine yakalanmanın verdiği karşılıklı koruma sayesinde ve aşılarla sağlanabilir.[10]

Doğal Yollarla Sürü Bağışıklığı, Milyonlarca Ölüme Neden Olur!

Enfeksiyon ölüm oranı %0.3-1.3 arasında hesaplanan COVID-19 salgınında[1], [5], doğal enfeksiyon yoluyla sürü bağışıklığına ulaşmanın maliyeti aşırı yüksek olacaktır; hele ki henüz iyi bir hasta tedavi yöntemleri ve ciddi komplikasyon yaşama ihtimali olan bireylerin verimli şekilde korunmasına yönelik yöntemler bulunmazken... Optimistik bir sürü bağışıklığı limiti olan %50 sınırını varsaysak bile, Fransa ve ABD gibi ülkelerde bu durum, alt sınırı 100.000-450.000 arası olan, üst sınırı 500.000-2.100.000 arası olan bir ölü sayısı demek olacaktır. Erkekler, yaşlı breyler ve diğer komorbiditeleri (altta yatan hastalıkları) olan bireyler bu salgından orantısız olarak etkilenmektedir. 60 yaş üstünde enfeksiyon ölüm oranları %3.3 dolaylarındadır ve diyabet, kalp hastalığı, kronik solunum hastalığı veya obez olan bireylerde oran, ortalamadan daha yüksektedir. Daha genç popülasyonlarda beklenen etki dikkate değer miktarda daha az olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Sürü Bağışıklığına Aşıyla Ulaşmak Gerekir!

Etkili bir aşı, sürü bağışlıklığına erişmenin en güvenli yoludur. Ağustos 2020 itibariyle SARS-CoV-2'ye karşı geliştirilen en az 6 aşı Faz-3 klinik deneylere geçmiştir; dolayısıyla 2021'nin başları itibariyle bir aşının kabul göreceğini beklemek olasıdır. Ancak bu aşının güvenliği ve ne kadar etkili olduğunun belirlenmesi gerekecektir. Başlangıçta aşının üretiminin ve dağıtımının kısıtlı olacağı öngörülecek olursa, hastalığa fazlasıyla açık popülasyonlara ve aşırı ölüm oranlarına sahip gruplara öncelik vermek önemli olacaktır.

Aşılar, sürü bağışıklığı kazandırmak için özellikle iyi bir stratejidir, çünkü hastalıklara daha açık olan popülasyonlara (örneğin sağlık çalışanlarına veya müşterilerle düzenli temasa geçen kişilere) öncelik verilebilir. Dahası, özellikle hastalığa açık bireylere öncelik vererek, ölü sayıları da azaltılabilir; ancak aşıların daha yaşlı kişilerde daha az etkili olması beklenmektedir.

Dolayısıyla aşılar, viral dolaşımı azaltmak konusunda en büyük etkiye sahip olacaktır; hele ki doğal olarak kazanılan koruyucu bağışıklığın yeniden enfeksiyonlarla güçlendirilmesi gerektiği anlaşılacak oluras (eğer gerekirse, aşılar tekrar tekrar yapılabilir). Ayrıca, hafif/orta geçen COVID-19 vakalarında bile uzun dönem komplikasyonları raporlayan araştırmaların sayısının arttığı gözetilecek olursa, aşıların "risk altında olmadığı" düşünülen bireyleri korumak için de daha güvenli bir yöntem olacağı söylenebilir.

Kuzey yarımküredeki ülkelerde viral dolaşımın artması beklendiği için, yaklaşan güz ve kız mevsimleri özellikle zorlayıcı olacaktır. Bu durum, nezle sezonuna giren Güney Yarımküre'de yakın geçmişte gözlenmiştir. Bu evreye kadar, virüs dolaşımını kontrol almak konusunda sadece sosyal mesafelendirme, hasta izolasyonu, yüz maskeleri ve el hijyeni gibi farmasötik-olmayan önlem yöntemlerinin etkili olduğu gösterilmiştir; dolayısıyla bunlar katı bir şekilde uygulanmalıdır. Viral yükü azaltacak ve dolayısıyla bulaşma oranlarını düşürecek olan potansiyel antiviral ilaçlar ve komplikasyonlar ile ölümleri önleyecek terapötik yöntemler, gelecek aylarda salgının önüne geçmek için daha da önemli hale gelebilir. Tüm bunlar, en güvenli bir şekilde sürü bağışıklığına erişmemizi sağlayacak olan aşılar erişilebilir hale gelene kadar devam edecektir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c H. Salje, et al. (2020). Estimating The Burden Of Sars-Cov-2 In France. Science, sf: 208-211. doi: 10.1126/science.abc3517. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Britton, et al. (2020). A Mathematical Model Reveals The Influence Of Population Heterogeneity On Herd Immunity To Sars-Cov-2. Science, sf: 846-849. doi: 10.1126/science.abc6810. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. Goldstein, et al. (2020). On The Effect Of Age On The Transmission Of Sars-Cov-2 In Households, Schools And The Community. medRxiv, sf: 2020.07.19.20157362. doi: 10.1101/2020.07.19.20157362. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b O. Byambasuren, et al. (2020). Estimating The Seroprevalence Of Sars-Cov-2 Infections: Systematic Review. medRxiv, sf: 2020.07.13.20153163. doi: 10.1101/2020.07.13.20153163. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b S. Flaxman, et al. (2020). Estimating The Effects Of Non-Pharmaceutical Interventions On Covid-19 In Europe. Nature, sf: 257-261. doi: 10.1038/s41586-020-2405-7. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Sekine, et al. (2020). Robust T Cell Immunity In Convalescent Individuals With Asymptomatic Or Mild Covid-19. Cell. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Sette, et al. (2020). Pre-Existing Immunity To Sars-Cov-2: The Knowns And Unknowns. Nature Reviews Immunology, sf: 457-458. doi: 10.1038/s41577-020-0389-z. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ I. Sermet, et al. (2020). Prior Infection By Seasonal Coronaviruses Does Not Prevent Sars-Cov-2 Infection And Associated Multisystem Inflammatory Syndrome In Children. medRxiv, sf: 2020.06.29.20142596. doi: 10.1101/2020.06.29.20142596. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Service de santé des armées. Investigation De L’épidémie De Covid-19 Au Sein Du Groupe Aéronaval. (1 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2020. Alındığı Yer: Service de santé des armées | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. A. Miller, et al. (2009). The Signature Features Of Influenza Pandemics — Implications For Policy. The New England Journal of Medicine, sf: 2595-2598. doi: 10.1056/NEJMp0903906. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/06/2022 16:12:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9338

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Canlılık Cansızlık
Yiyecek
Epidemik
Balık Çeşitliliği
Risk
Doğru
Yıldız
Uçuş
Güve
Evrim
Kırmızı
Uzun
Ağız Sağlığı
İnfografik
Evrim Kuramı
Koku
Bitki
Parçacık
Gelişim
Olasılık
Memeli
Oyun
Tarih
Cinsiyet
Hidrotermal Baca
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.