HAFIZA AŞK VE TARİH: FERNAND BRAUDEL

Fernand Braudel, 24 Ağustos 1902’de Fransa’nın kuzeydoğusundaki Meuse köyünde dünyaya geldi. Babası bir köy öğretmeniydi. Belki de tarihe olan merakı, Verdun yakınlarında, savaşın ve geçmişin izlerinin derin olduğu o topraklarda büyümesiyle başladı.

Eğitim hayatı çok başarılıydı. Paris'teki Lycée Voltaire’de klasik eğitim aldıktan sonra Sorbonne Üniversitesi’ne girdi. 1923 yılında, henüz 21 yaşındayken mezun oldu. Ancak Braudel’in asıl ilgi alanı, mezuniyetten sonra öğretmenlik yapmak için gittiği Cezayir’de şekillenecekti. Akdeniz’in ışığıyla orada tanıştı ve hayatının geri kalanını adayacağı bu muhteşem coğrafyaya aşık oldu.

Braudel’in hayatında iki büyük liman vardı: Biri hayat arkadaşı Paule, diğeri ise üzerinde binlerce yılın yükünü taşıyan Akdeniz. Paule ile tanışması, onun entelektüel dünyasını tamamlamıştı. Paule sadece bir eş değil, Braudel'in kafasındaki karmaşık tarih haritalarını anlayan, düzenleyen ve koruyan bir sırdaştı.

Braudel’in hikayesini efsanevi kılan olay, 1940 yılında Nazilere esir düşmesiyle başlar. İkinci Dünya Savaşı sırasında teğmen olarak görev yaparken esir alınan Braudel, beş yılını Almanya’daki toplama kamplarında geçirdi. Elinde hiçbir kaynak yoktu, kütüphane yoktu, sadece beton duvarların arasında hafızasına ve Paule’e olan güvenine sığındı. Braudel, ünlü eseri Akdeniz ve II. Filip Döneminde Akdeniz Dünyası'nı, hiçbir kitaba bakmadan tamamen hafızasındaki bilgilerle okul defterlerine yazmaya başladı. Yazdığı her bir defter sayfasını, mektup aralarına gizleyerek veya izin verilen paketlerle karısı Paule’e gönderiyordu. Paule, dışarıda Nazi işgali altındaki Fransa'da bu notları biriktiriyor, kocasının hayatta kalma motivasyonu olan o sayfaları saklıyordu.

Braudel kamptayken dışarıda dünya yıkılıyor, savaşlar oluyor, insanlar ölüyordu. Bu durumların hepsini Kısa Süreli Olaylar olarak tanımladı. Ama duvarların ötesinde Akdeniz hâlâ oradaydı; dalgalar aynı kıyıya vuruyor, dağlar yerinde duruyordu. İşte bu bakış açısı, tarihçilikte çığır açan Uzun Süre teorisini doğurdu. Braudel'e göre tarih, sadece savaşlar ve krallar değil; coğrafya, iklim ve insanların değişmeyen alışkanlıklarıydı. Belki de hücresindeyken karısı Paule’e duyduğu özlem de onun için böyle bir uzun süreli gerçeklikti.

1945'te özgürlüğüne kavuştuğunda, elinde Paule’ün biriktirdiği o defter yığını vardı. 1947’de bu notlarla doktorasını savundu ve dünya tarihçiliği bir deha kazandı. Braudel'in insanlığa en büyük mirası şudur: En zor şartlarda dahi eğer zihniniz özgürse ve dışarıda her koşulda sizi bekleyen biri varsa, dünyayı yerinden oynatacak eserler üretebilirsiniz.