Milyoner Bir Çikolatacının Vicdanı: KitKat’ın Mucidi Seebohm Rowntree Yoksulluk Sınırını Nasıl Çizdi?

Seebohm Rowntree, 7 Temmuz 1871’de İngiltere’nin tarihi ve çikolatası ile ünlü şehri York’ta doğdu. Babası Joseph Rowntree, sadece başarılı bir çikolata üreticisi değil, aynı zamanda vizyoner bir hayırseverdi. Rowntree ailesini dönemin diğer zenginlerinden ayıran en büyük özellikleri, Quaker inancına mensup olmalarıydı.

Quakerlar, lüksten kaçınan, savaşa karşı olan ve her insanın içinde tanrısal bir ışık olduğuna inanan radikal bir topluluktu. Bu nedenle evde ne lüks partiler vardı ne de kibirli aristokrasi. Seebohm, babasının şu felsefesiyle büyüdü: Zenginlik bir ayrıcalık değil, topluma hizmet etmek için omuzlarına yüklenmiş bir sorumluluktur.

Seebohm, kimya eğitimi aldıktan sonra babasının fabrikasında işe başladı. Ancak asla odasında oturan patronlardan olmadı. Bütün gün işçilerin arasında, üretim bandında zaman geçirdi. İşte bu süreçte, hayatının aşkıyla karşılaştı. Lydia Pott ile 1897 yılında evlendiler. Bu evlilik, dönemin yüksek sosyetesinin beklediği gibi stratejik bir servet birleşimi değil, karşılıklı sevgi ve saygıya dayanan derin bir aşktı.

Lydia ve Seebohm’un bu mutlu evlilikten beş çocuğu oldu. Lydia, Seebohm’un en büyük destekçisiydi. Eşi geceleri York’un en fakir mahallelerinde ev ev gezip veri toplarken, Lydia evde hem çocuklarını büyütüyor hem de eşinin getirdiği verileri kağıda dökmesine yardım ediyordu. Bir milyoner olarak yaşayabilecekleri şatafatlı hayatı reddedip, kendilerini toplumsal bir dönüşüme adamışlardı.

Seebohm’un hayatı bu anlamda büyük bir çelişkidir. Gündüzleri binlerce işçiyi yöneten, büyük cirolar yapan dev bir kapitalistti. Bugün bildiğimiz Kit Kat markasının temelleri bu süreçte atıldı. Gece olduğunda ise elinde bir defter ve kalemle, York’un arka sokaklarındaki yoksulluğun kol gezdiği bölgelerde geziyordu.

1901 yılında yayımladığı Yoksulluk: Şehir Hayatı Üzerine Bir İnceleme adlı kitabı dünyayı sarstı. Çünkü Seebohm, o güne kadar kimsenin yapmadığını yapmıştı. Kimyager titizliğiyle, bir insanın sadece fiziksel olarak hayatta kalabilmesi için minimum ne kadar paraya ihtiyacı olduğunu kuruşu kuruşuna hesapladı.

Literatüre Mutlak Yoksulluk Sınırı kavramını kazandırdı. Ve o dönem İngiltere’nin en zengin şehirlerinden biri olan York’taki işçilerin neredeyse %30'unun bu sınırın altında yaşadığını bilimsel olarak kanıtladı. Bir aristokrat olmasına rağmen zenginlerin yüzüne yoksulluk gerçeğini çarptı.

Seebohm; sadece teşhis koymakla kalmadı, aşkla bağlı olduğu fabrikasını ve işçilerini birer uygulama alanına dönüştürdü. Dönemin diğer patronları işçileri günde 14-16 saat çalıştırırken, Rowntree fabrikasında çalışma saatlerini düşürdü. İşçiler için İngiltere’nin ilk özel emeklilik fonlarından birini kurdu. Ayrıca fabrikaya ücretsiz sağlık hizmeti getirdi ve bir işçi konseyi kurarak işçilerin yönetimde söz sahibi olmasını sağladı.

Diğer sanayiciler doğal olarak Seebohm'un batacağını düşünüyordu. Ancak tam tersi oldu. Mutlu ve güvende hisseden işçiler daha verimli çalıştı, fabrikanın kârı katlandı. Böylece Seebohm, dünyaya insani şartların kapitalizme engel olmadığını kanıtlamıştı.

Bu başarı Seebohm'u bir iş insanının ötesine taşıyarak, devletin zirvesindeki bir danışman konumuna getirdi. Dönemin Maliye Bakanı David Lloyd George ile yakın dost oldu. Lloyd George, modern İngiliz refah devletinin temellerini atarken, işsizlik sigortasını ve yaşlılık ücretini yasalaştırırken tamamen Seebohm’un raporlarını ve verilerini esas aldı. Yani bugün Avrupa'da gördüğümüz sosyal devlet modelinin temelinde Seebohm'un çalışmaları vardır.

Seebohm Rowntree, 1954 yılında hayatını kaybettiğinde arkasında dev bir çikolata fabrikasının yanında milyonlarca insanın hayatını değiştiren bir vizyon bıraktı. Seebohm'un hayat hikayesi; paranın doğru bir vicdanla dünyayı daha adil bir yer haline getirmek için bir kaldıraca dönüşebileceğinin göstergesidir.