Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Manyetizma Nedir? Manyetik Etkiler, Elektriksel Yüklere Mi Özgüdür?

Manyetizma Nedir? Manyetik Etkiler, Elektriksel Yüklere Mi Özgüdür? Medium Websitesi
3 dakika
884
  • Blog Yazısı
Blog Yazısı
Tüm Reklamları Kapat

Manyetizma, mıknatıslar, manyetik alan gibi terimler günümüzde fiziğe ilgili olsun olmasın herkes tarafından tanınmaktadır. Teknolojide, astronomide, mühendislikte ve daha birçok alanda adı geçen bu kavramlar genellikle elektrikle beraber Elektromanyetizma başlığı altında gruplandırılır. Bunun sebebi elektriksel ve manyetik etkilerin aslında kaynağının aynı olmasıdır. Onları ayıran şey ise, bakış açısıdır.

Özel Göreliliğe Duyulan İhtiyaç

Lise seviyesi derslerde bile görebileceğiniz bir formül olan elektromanyetik kuvvet formülü şu şekildedir:

F⃗=q(E⃗+v⃗×B⃗)\vec{F}=q(\vec{E}+\vec{v}\times\vec{B})

Tüm Reklamları Kapat

Burada bulunan hız ifadesi aslında bizim için bir ipucu olabilir, çünkü hız göreceli bir kavramdır. Öyleyse bu formülü kullanan iki farklı gözlemci hız ve dolayısıyla kuvvet için farklı büyüklükler bulabilir diyebilmemiz gerekir ki bu da ortada bir sorun olduğunu gösterir. Neyse ki durum bu değil, amaçlarından biri de bu formülün temelinin dayandığı Maxwell Denklemleri'nin gözlemciler arası geçerliliğini koruyabileceği bir dönüşüm formülasyonu ortaya koymak olan Özel Görelilik Teorisi burada günü kurtarıyor. Özel Görelilik Teorisinin bu konuda sunduğu başka bir şey ise, elektrik ve manyetik alanların aynı kavramın farklı referans sistemlerine göre yorumlanması olduğu gerçeğidir.[1]Özel Görelilik Teorisi ile elektromanyetizmanın uyumunu basit bir düşünce deneyi ile de görebiliriz:

V hızı ile birbirlerine paralel şekilde hareket eden zıt yük miktarına sahip iki parçacık birbirlerine doğru elektromanyetik kuvvet ile çekilirler ve bir süre sonra çarpışırlar. Bu süreye t diyelim.

Burada da aynı olayın önceki gözlemciye göre V hızı ile sağa gitmekte olan bir gözlemci tarafından nasıl göründüğünü görüyoruz. Yüklerin bu gözlemciye göre bir hız değeri bulunmadığı için bu sefer yalnızca elektrik alan rol oynuyor ve önceki gözlemde elektriksel kuvvetlere ters düşen manyetik kuvvetler olmadığı için F2 değeri F değerinden daha büyük oluyor. Daha büyük bir kuvvetle birbirlerine çekilen parçacıklar daha fazla ivmelenip daha çabuk çarpışıyor, bu sefer geçen süreye t2 diyelim. Dolayısıyla t2<t eşitsizliği ortaya çıkıyor. Ama nasıl olur da iki farklı gözlemci bir olayın yaşandığı zamanı farklı bulurlar? Burada Özel Görelilik Teorisi devreye giriyor. Hareketli düzeneği hareketsiz gören, dolayısıyla hareketli olan ikinci gözlemcinin zamanı genleşiyor (süre daha yavaş geçiyor) ve bu eşitsizlik destekleniyor.[2]

Kütleçekimsel Manyetizma

En son bahsettiğimiz düşünce deneyinde geçen sürelerin farklı olmasına ve bu sayede Özel Görelilik Teorisi ile uyuşmaya sağlayan farklı değerlerdeki kuvvetler tabiki de elektriksel kuvvet olmak zorunda değil. Aynı tarzda bir çekim kuvvetini (ya da en azından ivmesini) bildiğimiz üzere kütleler de ortaya çıkarabilir. Deney düzeneğinde + ve - yükleri kaldırıp kütlelerinin ortaya çıkardığı etkiye odaklanırsak yine t2 süresi içinde çarpışacak olan iki parçacık elde ederiz:

Tüm Reklamları Kapat

Aynı deneyi parçacıkları hareketli olarak gören bir gözlemci için incelersek:

Bu seferki çarpışma için gereken süreye de yine t dersek (t ve t2, F ve F2 önceki deneydekiler ile aynı değerde olmak zorunda değil) Özel Görelilik Teorisine göre yine t değeri t2 değerinden fazla olmalı, fakat bu sefer kuvvetler sadece aynı kütlelerin kütleçekim kuvvetleri ve eğer durum buradaki gibi olsaydı Özel Görelilik Teorisi ile bir uyuşmazlık söz konusu olurdu. Fakat başlıkta da bahsedildiği üzere manyetik etkiler sadece elektriğe özel değil. Hareketli kütlelerin de kütleçekim kuvvetlerinin yanında kütleçekimsel manyetik kuvvetleri etki ediyor ve bir önceki deney ile aynı senaryo oluşuyor.

Elektromanyetizma ve Kütleçekimsel Manyetizma Arasındaki Benzerlikler

  • Elektromanyetizmanın Maxwell Denklemleri gibi, kütleçekimsel manyetizmanın aynı formatta Genel Görelilik Teorisi kullanılarak türetilmiş bir dizi denklemi bulunmaktadır.[3]
Wikipedia
Okundu Olarak İşaretle
21
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Raporla
Mantık Hatası Bildir
Yukarı Zıpla
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ Veritasium. How Special Relativity Makes Magnets Work. (23 Eylül 2013). Alındığı Tarih: 13 Ekim 2022. Alındığı Yer: YouTube | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. May. What Is Time Dilation?. (17 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 13 Ekim 2022. Alındığı Yer: LiveScience | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Wikipedia. Approximate Theory Of Gravity Analogous To Electromagnetism. (9 Şubat 2006). Alındığı Tarih: 13 Ekim 2022. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/06/2024 05:49:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13056

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Çevre
Evrim Tarihi
Diş Hekimi
2019-Ncov
İklim
Karar
Modern
Diş Hekimliği
Nükleer
Cinsel Seçilim
Tohum
Kök Hücre
Damar
Sinirbilim
Hava
Kuantum
Gıda
Roma
Radyoaktif
Tutarlılık
Kadın Doğum
Koaservat
Antropoloji
Safsata
Mars
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close