Evrenin Oluşumu: Hidrojenden Suya, Yıldız Tozundan İnsana Varoluş Hikâyesi

Kaostan Doğan Düzen

Bunca düzenin, bir yokluğun tepkimesi olarak hiçlikten doğduğunu artık yüksek sesle dile getirebiliyoruz. Karanlık olmadan ışığın anlamını, ölüm fikri olmadan yaşamın değerini, yokluk olmadan varlığı; bilincin evreni karşıtlıklar aracılığıyla okuma biçimi olan düalite ilkesi olmasa tam olarak kavrayamayız.

Ve biz bugün; adına hayat dediğimiz bu büyük tesadüfün içerisinde, hâlâ o ilk belirsizliğin çocukları olarak dolaşıp duruyoruz.

Neden mi?

Başlangıçta ne deniz vardı ne de bir taş. Ne ağaç vardı ne de bir insan… Bilim insanlarının “kaos” dediği şey vardı sadece. Biraz enerji, belki karanlık, belki de genişleyen, derinleşen ama kendi sesini dahi henüz duymamış bir sessizlik vardı.

Sonra; Big Bang dediğimiz o meşhur büyük genişleme gerçekleşti. Zaman böylece algıladığımız hâliyle akmaya başladı… Benim dilimde ise evren, “yeni metamorfozunu tamamlamak için kendini deneyimleyerek anlam üretmeye, hatta evrim yasası ilkeleri gereği gelişmeye” başladı.

Böylece madde doğdu. Evren soğudukça ilk elementler oluştu. Sade ve ilkel olmasına rağmen en eski ama en mucizevi olanı hidrojendi. Ona kozmik tarihin ilk harfi dendi; evrenin yazdığı ilk cümlenin birinci harfi… Yıldızların mayası, ışığın atası, ateşin görülmeyen ilk tohumu belli ki…

Çünkü yıldızlar ilk onunla doğdu, güneşler ilk onunla yandı, galaksiler onunla şekillendi.

Bugün gökyüzünde gördüğümüz ışığın büyük kısmı, hidrojenin içinde saklı olan o kadim gücün serbest kalmış hâli. Bu yüzden hidrojeni sadece bir element olarak nitelendirmek haksızlık olur. O, kozmik başlangıcın adeta hafızası gibi.

Fakat başlangıç demek hiçbir zaman “tek başına hayat” anlamına indirgenmemeli. Çünkü hidrojen vardı ama henüz su yoktu. Işık vardı elbet ama henüz onu görecek göz yoktu. Madde vardı ama henüz ona dokunan yoktu. Ateş vardı ama henüz can yoktu.

Çünkü yaşamın var olması için belli ki başka bir hikâye gerekiyordu.

Böylece, evrenin milyonlarca yıl sürecek olan bekleyişi başladı.

Yıldızların Ölümü, Yaşamın Tohumu

İlk yıldızlar doğdu. O yıldızların merkezinde ise hidrojen sıkıştı, birleşti, yandı ve dönüştü. Bu dönüşümde ateşin kalbinde yeni elementler pişti; karbon, azot, demir, oksijen ve sair oluştu. Hidrojenin aksine oksijen, Big Bang’in değil yıldızların çocuğuydu yani…

Zamanla, patlayan bu dev yıldızlar öldü. Ölümün o bilinen yok edici tanımına direnircesine, içlerinde taşıdıkları elementleri sonsuz boşluğa fütursuzca savurdular; kendi sonları yeni başlangıçların doğmasına vesile olsun diye…

Belki de evrenin etiği burada başladı: hiçbir ölüm yalnızca ölüm değildi. Belki de her ölüm, başka hayatların varoluşunun malzemesini kendiliğinden getirdi.

Su: Evrenin Akışkan Hafızası

Böylece evrenin en eski hafızası ve harfi “hidrojen” ile yıldızların yeni tohumu “oksijen” karşılaşabildi. Sessiz ama mucizevi bu birleşimden H₂O meydana geldi. İki hidrojen, bir oksijen:

Su…

Su, evrenin en sade ama en keskin, hatta en mucizevi hecesi olmalı. Çünkü hidrojenin yaktığı yıldızların yerine, ölen yıldızların tohumlarından türeyen oksijenin hidrojenle birleşiminden doğan bu yeni molekül, artık hücreleri uyandıracaktı. Evren belki ilk cümlesini hidrojenden başlayarak yazdı; fakat bu cümleyi anlamlı kılan şey su oldu.

Görünen o ki ateş önce yaktı, pişirdi bizi; sonra da küllerimizi sonsuz boşluğa savurdu. Tohumlarımızı ekti bir nevi; başlayalım diye… Ama su, bizi devam ettirdi. Küllerimizden adeta doğurup yoktan var etti. Çünkü yaşam yalnızca yanmakla mümkün değildi, akması da gerekti.

Su bu yüzden yalnızca bir sıvı değildir. Evrenin hafızası hidrojen ise, su evrenin hafızasının akışkan hâlidir.

Çözer, taşır, dengeler, korur… Isıyı düzenler. Kimyasal tepkimelere alan açar. Maddenin katılığını yumuşatır. Belki de hayatın kendi kendini denemesine izin verendir.

İlk hücreler, ilk bölünme, ilk çoğalma, ilk genetik deneme, ilk evrimsel cesaret; yaşamın suyla temas ettiği o kadim ortamlarda doğdu. Bu sebeple okyanusları sadece su kütlesi olarak görmek de haksızlık olur. Evren ölçeğinde bilemem lakin Dünya’da yaşamın belli ki ilk rahmi oldu.

Agora Bilim Pazarı

10.SINIF ENERJİ KİMYA KONU ÖZETLİ SORU FASİKÜLLERİ (6 FASİKÜL)

Devamını Göster

₺975,00

Satın Al Tüm Ürünler

Ve şimdi biz; hâlâ o ilk rahmin hatırasını benliğimizde taşıyoruz.

Bedenimiz büyük oranda su ile kaplı. Kanımızda su var, beynimizde su var… Kaslarımızda, gözyaşımızda, nefesimizin buharında dahi suyun izi var. Hücrelerimizin içindeki yaşam, adeta birer küçük iç okyanusta sürüyor gibi.

Dolayısıyla biz susadığımız için su içmeyiz sadece; su içtikçe kökenimize döneriz.

Demek istiyorum ki bir bardak su, bazen yalnızca susuzluğu gidermez; bedenin içindeki kadim düzeni de yeniden hatırlatır. Çünkü susuz kaldığımızda yalnızca dudaklarımız kurumaz; zihnimiz bulanır, bedenimiz ağırlaşır, ruhumuz bile adeta kendi akışını kaybeder.

Belki doğrudan mucizevi bir ilaç değildir ama bedenin kendini iyileştirme düzeninin sessiz ortağıdır. Hücre yenilenirken oradadır. Kan dolaşırken oradadır. Beden ısısını dengelerken oradadır. Toksinler atılırken oradadır. Göz ağlarken oradadır, yara kapanırken oradadır. Bedenin içindeki görünmez bir işçi misali…

Dahası ruhumuz, benliğimiz için de böyledir.

Neden deniz kenarında rahatlarız, yağmur sesi içimizi yumuşatır?

Neden uzun bir duş bazen terapi gibi gelir?

Ya da ağladıktan sonra neden hafifleriz?

Belki de su, bilinçaltımızdaki yeni başlangıcı tetikliyordur: arınmayı, boşalmayı, yenilenmeyi, akışı, yeniden doğuşu… Belki bırakmayı, biraz da yumuşamayı…

Sert, kuru bir tohumu düşünün; dışarıdan bakıldığında cansız gibidir. Ama içerisinde koca bir orman saklıdır, biliriz. Yine de su değmeden uyanmaz, uyanamaz.

İnsan da biraz böyledir. İçimizdeki nice güç susuzluk nedeniyle uyur. Nice duygumuzu kuraklığımız kurutur. Umutlarımız hep bir hareket, hep bir akış bekler. Nice öfkemiz kuraklıktan toprak olur, taş olur, çatlar da biz onu düsturumuz, duruşumuz, karakterimiz zannederiz.

Oysa bazen insanın öfkesi bile su ister: denizin dalgalarında yürümek, yağmurun altında sırılsıklam ıslanmak, çeşmeden akan suyun sesi, duş almanın bünyede yarattığı ferahlık, yağmura kavuşan toprağın o mağrur kokusu…

Belki de varoluşun en eski mesajını anımsattığı için benliğimize iyi geliyordur, kim bilir. Çünkü bir ihtimale göre yıldız tozundan var olmuş olabiliriz.

Yine de içimizden akan şey sudur.

Ateş bizi yoğurdu, su bizi canlandırdı, toprak bizi taşıdı, hava bizi konuşturdu… İnsan dört elementin kavşağında duran tuhaf bir varlık işte.

Yıldızlardan Gelen İçsel Yanma: Ateş

Nitekim; mayamızda ateş var.

Yıldızların kalbinde pişmiş elementlerden buralara geldik. Bedenimizdeki demir, karbon, oksijen, kalsiyum; hepsi bir zamanlar gökyüzüne bakınca hayran olduğumuz yıldızların içindeydi. Bu yüzden mi acaba içimizde hep bir yanma ya da patlama hâli mevcut? Arzumuz, öfkemiz, acımız, isyanımız, aşkımız?

Yana yana dönüşüp yeniden mi var oluyoruz, yoksa topyekûn yıkım mı gerçekleştiriyoruz; burası biraz karışık… Bazen bir devrim oluyor öfkemiz, bazense şiddetli bir yıkım. Bazen ayağa kaldırır, bazense içimizi küle çevirir.

Bu yüzden mi tehlikeli bulduk da kutsadık ateşi acaba?

Kabul; ateş başlangıcımız… Ama yalnızca ateşle de yaşanmaz ki. Yanmayı bilmek kadar sönmeyi de bilmek gerekir. İsyan etmek kadar durulmak da önemlidir. Işık saçmak için elbette önce yanmak gerek; fakat parlamak için can yakmamak da önemli değil midir?

İşte su galiba burada gereklidir. Ateşin taşkınlığını dengelesin diye… İçimizde cayır cayır yanan ne varsa akıp gitsin diye. Öfkeye durul, kibre yumuşa, acıya çözül der belki de; beden benliğine dönsün diye.

Bedenlenmenin Dili: Toprak

Peki ya toprak?

İşte ona, benliğin bedenlenmesi denebilir. Evrenin sonsuzluğundan gelip de bir bedene yerleşmek, bir yere ait olmak, bir evin kapısından içeri girmek, bir mezarın başında susmak, bir ağacın gölgesinde dinlenmek, çıplak ayakla yere basınca sakinleşmek… Bunların hepsi toprağın dilidir.

Bize sınırı öğretir. Ağırlığı, sabrı, dönüşümü… Çünkü öfke ile kalkmaz toprak. Acele de etmez. Bir anda tohumu ormana çevirmediği gibi, ölü bir bedeni de hemen unutturmaz.

Toprak bekler. Saklar. Dönüştürür. Galiba bu sebeple insanın evrenle en derin iletişimi toprak üzerinden kurulur.

“Senin bir bedenin var” der; “ağırlığın, gölgen, kökün…”

Haddini bildiren bir elementten ziyade, varoluşun en dürüst aynası gibi…

“Göğe bakabilirsin ama ayağın yere sağlam bassın” der gibi.

“Yıldızlardan gelmiş olabilirsin ama ekmeğini topraktan çıkar” der gibi.

“Ruhun sonsuzluğu arar ama bedenin toprağa dönecek, unutma” der gibi…

Özgürlüğün Görünmez Elementi: Hava

Hava…

Görünmez olsa da onsuz hiçbir şey var olmaz.

Nefes alırız ki yaşadığımızı anlayalım.

Dahası; derin bir nefesle beynimize, benliğimize reset atarız. Dilimizden öylece dökülüp havaya karışan bir cümlenin yankısı, başka birinin kalbine ilham olur bazen. Bazense bir iç çekiş, yaşamın tüm ağırlığını beyan eden görünmez bir ağıt olur.

Ateş bile yanmak için havaya ihtiyaç duyar. Su buhar olup havaya karışır. Toprak, havayla nefes alır. İnsan ise, havayı ne zaman içine çekse evrenle alışveriş yapar; yaşamla sessiz bir anlaşma imzalar gibi. Her nefes, hâlâ burada olduğunu; tamamlanmayan hayaller için dönüşümün devam ettiğini hatırlatır.

Belki de bu yüzden özgürlüğün elementidir hava. Tutamazsın. Sahiplenemezsin. Bir kavanoza kapatsan bile o artık aynı hava değildir. Bazı şeylerin ancak serbest bırakıldığında yaşayabildiğini anlatır.

Sevgi gibi.

Aşk gibi.

Düşünce gibi.

İnanç gibi.

Yazı gibi.

Ruh gibi.

İnsan da biraz böyle değil midir?

Fazla sıkarsan boğulur, fazla bırakırsan savrulur. Ve fakat her doğru nefeste, kendi ritmini bulur.

…

Galiba hayat dediğimiz şey, dört element arasında kurulan bu hassas denge.

Ateş olmadan başlayamadığımız ilkesinden hareketle; su olmadan canlanamayız, toprak olmadan köklenemeyiz, hava olmadan ise asla sürdüremeyiz. Ateş bize gücü, su şifayı, toprak anlamı, hava nefesi verir.

Ve insan; tüm bunların arasında, kendi varoluşunu anlamaya ve anlamlandırmaya çalışan bir ara varlıktır. Bir yanı yıldızdır, bir yanı çamur, bir yanı okyanus, bir yanı rüzgâr.

Yanarken ağlaması, kök salarken bir yandan da gitmek istemesi, bir anlık sussa bile gözleriyle, bedeniyle mesajını iletmesi, gözü yükseklerde olsa da hep toprağa düşmesi; hep bu elementlerin iz düşümü gibi.

Bize iyi gelen o elementlerin kadim dili tam da bu yüzden tesadüf değildir. Çünkü biz doğanın kendisiyiz; düşünen, ağlayan, yazan, isyan eden, anlam arayan hâlleriyiz.

Bazen öfkeli, bazen kırılgan, bazen yanan, bazen kuruyan, bazen susan, bazen dağılan… Ama bir bardak suyla huzur bulan. Bir deniz manzarasında hülyalara dalan, bir ağacın gölgesinde derin nefesler alan… Yıldızların ateşinden, okyanusların rahminden, toprağın sabrından ve havanın görünmez nefesinden yapılmış olan.

Peki ya İnsan?

Senin mayanda kaos olsa da içinde düzen arayan bir bilinç var. Bedeninde su, ruhunda ateş var. Toprağa basıyorsun ama gözlerin gökte… İnsan olmanın bütün trajedisi ve güzelliği de burada işte.

Ve ne gariptir ki; her gün, her nefeste, her gözyaşında, her susuzlukta, her öfkede, her sakinleşmede aynı kadim döngüyü tekrar ediyorsun.

Demem o ki; evren ilk cümlesini hidrojenle yazmış olabilir ama sen o cümleye gözyaşı, nefes, toprak ve anlam kattın.

Ve belki de bütün mesele tam olarak burada başlıyor, çünkü sen yalnızca yıldız tozu değilsin. Yalnızca su, yalnızca toprak, yalnızca nefes de değilsin. Sen; evrenin kendine dönüp ilk kez sorduğu sorunun kendisisin.

Bu nedenle ne zaman suya baksan ne zaman derin bir nefes alsan ne zaman toprağa dokunsan ya da içindeki o ateşi harlasan; hatırladığın şey sadece doğa değil, kendin.