Evrene Açılan Pencereler

İnsanın gözü sadece görünür ışığı algılar. Bu görünür ışık 400 nanometre(mor) ile 700 nanometre(kırmızı) arasında olan elektromanyetik ışımaya duyarlıdır. Doğada farklı ışık türleri olduğunu keşfetmemiz uzun zaman almıştır. Işığın farklı dalga boyları, onları farklı renkte algılamamıza yardımcı olur. Yani dalga boyu aslında ışığın rengini belirler.

Mavi: 450-500 nm

Yeşil: 500-570 nm

Sarı: 570-590 nm

Turuncu: 590-620 nm

Kırmızı: 620-750 nm

William Herschel kızılötesi ışımayı, Johann Ritter morötesi ışımayı, Wilhelm Röntgen ise X-ışınlarını keşfetmiştir. Tüm bu farklı ışıma türler Evren'de de yayılır. Yalnızca evrendeki görünür dalga boylarını incelemek büyük bir resme küçük bir delikten bakmak gibidir.

https://www.muhendisbeyinler.net/dalga-boyu-bantlari/

Çoğu nesneler ve olgular görünür ışık tayfından farklı bir tayfta gözlemlenir. Radyo gökbiliminin ortaya çıkması, ilk kez Evren'deki yüksüz , büyük ve soğuk hidrojen bulutlarının haritasını çıkarabilmemize olanak sağlamıştır.

https://sarkac.org/2021/04/gokyuzunun-renkleri-farkli-dalga-boylarinda-astronomi/

Radyo dalgaları ile kızılötesi ışıma arasında yer alan milimetre ve milimetre altı ışıma soğuk gaz ve toz bulutları tarafında üretilir. Bu dalga boyları sayesinde ölçümler yapmak bize gökadaların, yıldızların ve gezegenlerin doğumuna ilişkin bilgi edinmemize yardım eder. Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması, Büyük Patlama'dan sonraki yaklaşık 400.000 yıllık sürenin 100.000 yıl kadarlık bir süresi boyunca Evren'in her yanında oluşan ve yayılan radyasyondur. Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması'nı da en iyi bu dalga boylarında inceleyebiliriz.

https://www.space.com/33892-cosmic-microwave-background.html

Kızılötesi ışıma (ısı ışıması) çoğunlukla yaklaşık oda sıcaklığındaki cisimler tarafından yayılır. Gökbilimciler toz bulutlarındaki yıldız oluşumu bölgelerini incelemek için kızılötesi teleskoplardan yararlanır. Çok uzaktaki gökadaları gözlemlemek için kızılötesi teleskoplar mükemmel bir araçtır.

Yüksek enerjili, kısa dalga ışınımlar (morötesi ışık, X-ışını ve gama ışınları) yalnızca uzaydan gözlemlenir. Neyse ki dünyadaki canlıları bu zararlı ışınlardan koruyan atmosferimiz var.

Evren'deki en sıcak ve en yüksek enerjili olguları(hızla dönen nötron yıldızları, karadelik tarafından yutulan maddeler ve süpernova patlamaları gibi) gözlemlemek için X-ışını teleskopları kullanmak gerekmektedir. Süpernovalar doğadaki en yüksek enerjili ışıma olan gama ışınlarını da üretir.

Evren kozmik ışınlarda üretir: Bunlar, uzaydan Dünya'ya ulaşan yüksek enerjili, elektrik yüklü parçacıklardır. Bu ışınların henüz nereden geldiklerini kesin olarak bilmiyoruz. Bu bilinmezlik sadece yer altı detektörleri tarafından ölçülebilen kozmik nötrinolar için de geçerlidir. Şimdiye kadar saptamayı başaramadığımız bir kozmik sinyal türü daha var: Kütle çekim dalgaları.

https://bilimvegelecek.com.tr/index.php/2017/11/22/ligo-ve-virgo-isbirligi-ile-gozlemlenmis-ilk-kara-delik-birlesmesi/