Ateş, Hafıza ve İnsan Zihni: Alevler Bizi Neden Sakinleştirir?

Size de ateşin sıcaklığı ayrı çıtırtısı ayrı huzur veriyor mu?

Ateşin yanına oturup kor alevlerde kendimle yüzleştiğim çok zamanlarım var benim. Elbette bazen öylesine ısınmışımdır elbette bazen rüyalara da dalmışımdır ancak en çok yeni kararlar aldığım anları hatırlıyorum. Beynimi de benliğimi de resetlediğim anları… Alevin koru ile birlikte kül olup giden öfkemi, hayal kırıklıklarımı, kötü anılarımı… Bazen aşklarımı, bazen yok oluşlarımı… Ve fakat her halükarda o kırmızıya çalan turuncunun benliğime yaydığı ısı ile güvende kayboluşlarımı…

Çıtırdayan o eşsiz ses, sürekli değişen ışık, gecenin karanlığıyla mı beynimin karanlığıyla mı bilemem ama ahenkle dans eden o küçük kıvılcımlar garip bir huzur verir bana. Sanki dünyam bir an için de olsa yavaşlar, zihnimin içindeki gürültü biraz sakinleşir.

Modum ne kadar düşük olsa da iyi geliyor ateşin o dinginliği de terapisi de bünyeme…

Biliyor musunuz; daha önce yanıkla ağır sınavlarım da oldu benim… Hatta bir keresinde hamileydim de; koca çaydanlık suratımdan aşağı dökülmüştü de kimyasallar zarar verebilir diye balon gibi şişen suratım ve acıdan neredeyse çıplak gezdiğim bedenime rağmen yine de hiç bir ilaç ya da krem kullanmayı reddetmiştim.

Zaman işte… Yaklaşık 1,5 yılda yeniledi tüm bedenimi, bugün izi bile yok o yanıkların, kime anlatsam adeta inkar edercesine…

Bu satırları size sadece romantik bir duygu yoğunluğuymuş hissi versinler diye kaleme almıyorum. YouTube’a 9 yıl önce yüklenen, 10 saatlik bir şömine videosunun tam olarak 156 milyon kez izlenmesi üzerine karalıyorum. Çünkü ateşin bizde yarattığı bu sakinlik duygusu çok daha eski bir hikâyeye dayanıyor. Bildiğim kadarıyla insanlık tarihi kadar eski…

İnsan türü yüz binlerce yıl boyunca ateşin etrafında yaşamış. Ateşi yalnızca ısınmak için değil, yırtıcı hayvanları uzak tutması, geceyi aydınlatması ve dahası yiyeceklerinin sindirimini de lezzetini de artırması dolayısıyla kullanmışlar. Ama tüm bu amaçlarının yanında belki de en önemlisi, o nesillerden bu güne insanları bir araya getirmesidir. Belki de toplumsal hayatın ilk kıvılcımları tam da o ateşlerin etrafında doğdu.

Hayal ediyorum da; ilk hikâyeler büyük ihtimalle ateşin etrafında anlatıldı. İlk kahkahalar, ilk korkular, ilk mitler… Hepsi o kırmızıya çalan turuncu ve sıcak ışığın çevresinde paylaşıldı.

Bu yüzden ateş, insan beyninde yalnızca bir fiziksel fenomen olmayabilir… Aynı zamanda bir güven sinyali gibidir. Belki de ateşi gördüğümüzde beynimizin ilkel bölgeleri atalarımızdan kodlanmış o içgüdüsel ve mistik mesajı alıyordur; “ortam; merak etme kontrol altında, karnın tok, sırtın pek ve gecen güvenli, tehlikeden uzaksın…”

Belki de bu yüzden ateşe bakarken içimizdeki gerginlik yavaş yavaş çözülüyordur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Ama… Yalnızca evrimsel hafızanın izleri de olmayabilir. Alevlerin hareketinin zihni mistik bir şekilde etkilediğini okumuştum bir yerlerde… Ateş sürekli değişse de içerisindeki odunlar kül olup gitse de bu dönüşümü kaotik bir sistem olarak algılamazmış bilinç. Düzensiz ama anlaşılır fraktal benzeri karmaşık bir sistem misali…

Nedense beyin bu tür hareketleri izlerken yavaşlar, dikkat dağınıklığı ise azalırmış. Hatta meditasyona benzeyen bir moda girermiş zihin. Tıpkı; yağmur damlalarını izlemek ya da denizin dalgalarını seyretmek gibi küçük bir hipnoz etkisi yaratırmış.

Ses de bu deneyimin bir parçasıymış… Sıradan bir ses gibi algıladığımız ateşin çıtırtısı aslında beyaz gürültüye benzeyen bir akustik yapıya sahipmiş. Bu tür seslerin sinir sistemini sakinleştirdiği bilimsel bir gerçeklik… Stresle ilişkili olarak sempatik sistemimiz yavaşlatırken, dinlenme ve gevşeme ile ilgili de parasempatik sistemimiz devreye girermiş. Hatta kalp atışı biraz yavaşlar, nefesimiz daha derinleşir, bedenimiz gevşermiş.

Bir çok uyku ve meditasyon uygulamasında şömine veya kamp ateşi seslerinin kullanılması bu yüzdenmiş.

Ama ateşin etkisinin bedensel bir tarafı da olduğunu söylüyor araştırmalar… Ateşi izleyen insanların stres hormonu olan kortizol seviyelerinde düşüş olduğu gerçekliği, dopamin ve oksitosin gibi kimyasalları artırdığı…

Bu da hem keyif hem de aidiyet duygumuzu güçlendiriyor, öyle değil mi? Özellikle ateş etrafında dostlarla birlikte oturulduğunda.

Demem o ki; insan kültürü aslında ateş etrafında oluşmuştu ama bugün modern şehir hayatında ateş artık hayatımızın merkezinde değil. Bence yine de bu gerçeklik, beynimizin evrimsel hafızasının bu çağrışımları hâlâ taşımadığı anlamına gelmez…

Belli ki ateşin bizi bu kadar derinden etkilemesinin başka bir nedeni daha var… Aynı anda hem yaratıcı hem yıkıcı… Hem yakar hem de yok eder ama aynı zamanda ısıtır, dönüştürür ve yaşamı mümkün kılar. Evrim gibi… İnsan zihni bu ikili gücü “kontrol altındaki kaos” olarak algılarmış. Belki de bu yüzden ateşe bakarken yalnızca huzur değil, aynı zamanda anlam hissi de doğuruyoruz.

Demem o ki ateş bize doğanın en eski gerçeğini hatırlatıyor; kaos ve düzen, yıkım ve dönüşüm, karanlık ve ışık aynı hikâyenin parçalarıdır. Tıpkı kocaman bir hiçlikten öylesine oluşan Big Bang ve koskoca evrenin tek bir hidrojen ile can bulması gibi…

Belki de bu yüzden binlerce yıl sonra bile hâlâ ateşe bakıp sessizce en güzel yok oluşlarımı yine ve yeni benliğimle onurlandırıyorum, kim bilir…

Bazen geriye dönüp baktığımda her şeyin yanıp kül olduğunu hissetsem de bir zamanlar hayat dediğimiz şey sanki sessizce çökmüş, geriye yalnızca gri bir toz bırakmış gibi değil mi sizce de? İlişkiler, hatıralar, planlar, umutlar…

Ve, belki de mesele tam olarak budur.

Kül, son değildir. Kül, dönüşümün başlangıcıdır. Zamanın bilgeliğinin dilime dolayıp beynime fısıldadığı…

Agora Bilim Pazarı

HEYACANLI KUŞ'UN MACERALARI BİRİNCİ OLMAYI ÇOK İSTİYORUM

Devamını Göster

₺415.00

Satın Al Tüm Ürünler

Ateş bu yüzden insanlık tarihinde yalnızca bir araç değil, yakar ama aynı zamanda arındırır. Yok eder ama aynı zamanda dönüştürür. Yaktığı şeyleri tamamen ortadan kaldırmaz; onları kül, gaz, enerji gibi başka bir forma çevirir.

Hiç bir şeyin gerçekten kaybolmadığı, yalnızca biçim değiştirdiği mesajını bu şekilde iletiyordur bize zamanın bilgeliği, kim bilir…

Belki de her şeyi tamir etmeye çalışmak yerine, bazen kaliteli vedalar çok gereklidir, bırakmak belki de biraz durmak evren ile inatlaşmaktan daha iyi gelebilir. Geçmişin ağırlığını bırakmak… Bazı kırılmalardan sonra iyileşmek, affetmek, barışmak ve ya kabul etmek zorunda değiliz… Tamamen farklı bir versiyonumuza dönüşmek de değerlidir. Yeni bir yön bulur, yeni bir anlam kurar, yeni belki de daha iyi bu benliğimizle daha da mutlu yaşamaya bile devam edebiliriz.

Tıpkı evrenin kendi döngüsü gibi…

Bugün bedenimizi oluşturan elementlerin çoğu, milyarlarca yıl önce patlayan yıldızların içinden geldi, biliyor muydunuz… Bir yıldız öldüğünde uzaya karbon, oksijen, demir gibi elementler saçar, sonra bu maddeler yeni yıldızları, yeni gezegenleri ve en sonunda da bizi oluşturur.

Evrenin bu evrim döngüsüne dair tezi Carl Sagan çok güzel bir cümleyle anlatmış: “We are made of star stuff.”

Demem o ki biz gerçekten yıldızların küllerinden yapılmışız. Bugün sebebini hatırlamıyor olsak da bence ve kesinlikle bu yüzden “küllerinden doğmak” fikri bize bu kadar içten ve tanıdık geliyor.

Yıkım. Dönüşüm. Yeniden doğuş…

Belki de mesele geçmişi yok etmek değildir. Belki mesele, küllerin içinden yeni bir yol çizebilmektir.

Demem o ki, bazen en büyük başlangıçlar, en büyük yangınların ardından gelir.