Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Beyin Çipi Nedir? Neuralink Gibi Beyin-Bilgisayar Arayüzleri, Telepati ve Telekineziyi Mümkün Kılabilir mi?

Beyin Çipi Nedir? Neuralink Gibi Beyin-Bilgisayar Arayüzleri, Telepati ve Telekineziyi Mümkün Kılabilir mi?
17 dakika
7,608
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
  • İnsan-Bilgisayar Etkileşimi

Beyin çipi, çoğunlukla felçli hastalarda uygulanmak üzere; oldukça küçük bir tasarıma sahip olan ve beyin yüzeyine yerleştirilen cihazlardır. Bu cihazlar sayesinde beyinde gerçekleştirilen aktivitelerin izlenmesi amaçlanır.

2016 yılında Elon Musk’ın kurduğu Neuralink şirketi ile birlikte sıklıkla konuşulmaya başlayan beyin çipleri aslında ilk defa gerçekleştirilmiş bir çalışma değildir. Aksine, 1960’lı yıllardan itibaren bu konuda yapılmış birçok çalışma bulunmaktadır. Bu konudaki ilk çalışmalar, beyindeki aktiviteleri takip edebilmek ve bunları belirli komutlara dönüştürebilmek için maymunlar üzerinde gerçekleştirildi. Günümüzde beyin çipleri ile ilgili yapılan çalışmalar genellikle 1970’li yılların başlarında ortaya çıkan "beyin-makine arayüzü" terimi ile anılmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Beyin-bilgisayar arayüzü (veya nöral kontrol arayüzü, zihin-makine arayüzü, direkt nöral arayüz, beyin-makine arayüzü), bir beyin ile bilgisayar arasında kurulan kablolu veya kablosuz iletişim teknolojilerine verilen genel bir isimdir. Beyin-bilgisayar arayüzü (yani beyinden bilgisayara bağlantı) ile bilgisayar-beyin arayüzü (yani bilgisayardan beyne bağlantı) teknolojilerini bir arada içeren sistemlere beyin-beyin arayüzü de denmektedir.

Bu teknolojilerin genel amacı, insanların bilişsel fonksiyonları ve duyusal motor fonksiyonları üzerinde araştırmalar yapmak, bunların beyindeki faaliyetlerini haritalandırmak, bu konularda sorun yaşayan kişilere yardımcı olmak veya bu açılardan insan zihninin yapabileceklerini bilgisayar yardımıyla desteklemektir. Bu çalışmaların ek bir çıktısı ise beyinden beyine doğrudan iletişim sistemleri (yani "bilimsel bir telepati aracı"), bir kişinin beyninden diğer bir kişinin kaslarına doğrudan bağlantı (yani "bilimsel bir telekinezi aracı") ve hatta hafıza silme, hafıza oluşturma, rüya görüntüleme gibi sıra dışı araştırma sahalarıdır. Alandaki çalışmalar sayesinde; epilepsi, Alzheimer, Parkinson ve benzeri nörobiyolojik hastalıkların tedavisi yönünde de biyomedikal teknolojiler geliştirilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Şu anda bu yazıyı okuyan sizler sayfayı aşağıya kaydırabilmek için farenizi kullanmak yerine yalnızca düşünerek bunu gerçekleştirebilseydiniz, yani beynimiz ile makineler arasındaki arabirimler tamamen ortadan kalksaydı nasıl olurdu? Bu yazımızda beyin çiplerini çoğunlukla beyin-makine arayüzü çerçevesinde inceleyerek beyin çiplerinin hangi amaçlarla ve nasıl kullanıldığına değineceğiz.

Beyin Çipleri Hangi Amaçlarla Kullanılıyor?

28 Ağustos 2020 tarihinde Elon Musk ve arkadaşları canlı olarak takip edilebilen Neuralink’in beyin-bilgisayar arayüzü teknolojisini tanıttığı bir demo toplantısı gerçekleştirdi. Bu toplantının başlangıcında beyin çipleri sayesinde beyin ve omurilik problemlerinin önüne geçilmesi amaçlandığı söylendi. Bunun beyin çipleri ile ilgili yapılmış önceki çalışmalarda da görebileceğimiz bir şey olduğunu söyleyebiliriz. Gerçekleştirilen demoda; hafıza kaybı, duyma ve görme kaybı, felç, uykusuzluk, depresyon, aşırı ağrı gibi sorunlara bu teknoloji ile çözüm sunulabileceği ifade edildi.

Tüm insanların yaşlandıkça yaşamaktan kaçamadığı sağlık sorunları ile karşılaştığını hepimiz biliriz. Elon Musk, beyin çiplerinin temel amacının bu sağlık problemleri ile mücadele etmek olduğunu söylüyor. Şunun altını çizmek gerekir ki beyin çipleri, sağlık problemlerinin oluşmasını engelleyebilecek bir unsur olmaktan ziyade, teşhis edilen problemlere çözümler sunmaya odaklanır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neuralink teknolojisini giyilebilir teknolojiler gibi düşünebiliriz. Bugün kolumuza aksesuar olarak taktığımız cihazlar ile hareketlerimizi nasıl takip edebiliyorsak, beyin çipleri sayesinde de beynimizdeki hareketleri takip edebilmek mümkün hale gelebilir. Bu sayede gerçekleşecek muhtemel sağlık problemlerinin önceden farkına varılarak erken müdahale edilebilir.

Beyin çipleri ile ilgili yapılmış önceki çalışmalarda da beyindeki aktivitelerin takip edilebilmesi gerçekleştirilmişti. Peki ya takip edilebilir düzeye ulaştığımız beyin sinyallerini yerleştirilen çipler sayesinde düzeltebilirsek sağlık problemlerinin de önüne geçebilir miyiz? Elon Musk bunun mümkün olabileceğini ve gelecekte bu çalışmalarla bunun başarılabileceğini ifade ediyor.

Neuralink’den önce bu alanda yapılan çalışmalarda da benzer sorunlara çözümler getirilmesinin amaçlandığını biliyoruz. Hatta daha önce felçli bireylerin beyin sinyalleriyle protez kolları kullandığı çalışmalar ortaya konmuştu. Bu ve benzeri çalışmaların daha ileriye taşınması ile felçli bireylerin akıllı protezleri kontrol ederek kullanamadığı uzuvlarının eksikliğini kapatabileceğini söylemek mümkün. Facebook gibi büyük şirketlerin de bu alanda çalışmalar yürüterek herhangi bir arabirim kullanmaksızın yalnızca düşünerek hızlı bir şekilde yazı yazmaya olanak sağlayacak teknolojiler ortaya koymayı amaçladığını biliyoruz.

Beyin çipleri ile ilgili gelecekte yapılacak çalışmalarda beynimizde gerçekleşen aktiviteler doğru şekilde anlaşılabilir ise yalnızca beynimizi kullanarak iletişim kurmamız mümkün hale gelebilir. Örneğin felçli bir birey ellerini kullandığını düşünerek beyninin belirli bölgelerinde sinyaller oluşturabilir ve bu sinyalleri okuyabilen akıllı cihazlar veya protezler de bu düşünceleri eyleme dönüştürebilir.

Beyin Çipiyle Telepatik Bir İletişim Örneği

Bu alanda yapılan çalışmalara bir örnek verelim: Hindistan'ın Trivandrum (veya yeni ismiyle Thiruvananthapuram) kentinden 1 katılımcı ile Fransa'nın Strazburg kentinden ise 3 katılımcının yer aldığı bir deneyde, Hindistan'daki deneğin beyni, elektroensefalografi, ya da kısaca EEG adı verilen bir cihazla, bir bilgisayara bağlandı.[1]

Tüm Reklamları Kapat

Yukarıdaki komik görünümlü şapka, deneğin beynindeki elektriksel faaliyeti anlık olarak takip etmeye yaramaktadır. Bir kasınızı kasmak istediğinizde veya herhangi bir şey düşündüğünüzde, beyninizin belli bölgeleri ateşlenir. Asırlara yayılan sinirbilim araştırmaları sayesinde, hangi beyin bölgelerinin hangi durumlarda ateşlendiğine yönelik geniş bir bilgimiz mevcuttur. İşte uzmanlar, EEG yardımıyla bu sinyalleri okuyabilmektedirler.

Pong Oyunu
Pong Oyunu

Hindistan'daki deneğe, bir bilgisayar ekranında oynanan bir Pong oyunu izletildi (yukarıdaki oyunun sadece sağ yarısını hayal edebilirsiniz). Sol taraftan bir top, ekrana giriyordu ve sabit bir hızla sağ taraftaki çubuğa doğru yol alıyordu. Eğer top, çubuğa ekranın alt kısmında çarparsa, deneğin ayaklarını hareket ettirdiğini hayal etmesi istenmişti. Ama burada kritik nokta şu: Kişinin, ayaklarını gerçekten hareket ettirmesi istenmemişti; sadece hayal etmeleri istenmişti.

Bu "hayal" veya "düşünce", EEG tarafından bir sinyal olarak algılanıyordu. İşte bu sinyal, bu deney kapsamında, bilgisayar dilindeki 0 bitine karşılık gelecek şekilde ayarlandı. Eğer top, ekranın üst yarısında çubuğa çarparsa, o zaman deneğin ellerini hareket ettirdiğini hayal etmesi istendi. Yine, denekler gerçekten ellerini hareket ettirmediler, sadece hayal ettiler! Bu da EEG tarafından algılandı. Bu da bilgisayar dilinde 1 bitine karşılık getirildi. İşte bu iki biti kullanarak, bir bilgisayara istediğimiz her mesajı kodlamamız mümkündür ve bu deneyde de yapılan budur.

Bu deneyde, 0 ve 1'lerle kodlanan mesaj, e-posta yoluyla Fransa'nın Strazburg kentindeki deneklere gönderildi. Örneğin İspanyolcada "merhaba" demek olan "hola" sözcüğü ile, İtalyancada merhaba ve "hoşçakal" anlamına gelen "ciao" sözcükleri, bu şekilde sadece düşünme yoluyla bilgisayara kodlandı ve 7772 kilometre uzaktaki Strazburg'a gönderildi. Fransa'daki deneklerin beyni ise, EEG'ye değil de transkranyal manyetik uyarıcısı, ya da kısaca TMS adı verilen bir diğer cihaza bağlıydı. Bu cihaz, elektromanyetik alanı kullanarak nöronların elektrik faaliyetini değiştirebilmektedir; yani onları dışarıdan ateşleyebilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu deneklere, Hindistan'daki beyinden "1" sinyali geldiğinde, beyinlerine manyetik bir şok gönderildi ve beynin görüntü işleme bölgesindeki sinirler ateşlendi. Bu denekler, bu sinyallerin dışarıdan ateşlenmesi sonucunda gözleri önünde fosfen adı verilen beyaz ışıklar gördüler. Eğer "0" bilgisi gelirse, gözleri önünde o ışıklar çakmadı. Böylece, o ışıkları görme veya görmeme durumuna göre Fransa'daki denekler, Hindistan'dan gelen veri bitlerini tek tek okuyabildiler.

Bu deneyde denekler, gönderilen mesajı, kaslarını bile kıpırdatmadan, sadece zihin yoluyla okumuş oldular. Üstelik bu deneklerin beyinlerinin açılmasına gerek bile kalmamıştı; çünkü EEG de, TMS de tamamen kafanın dışından veri okuyup yazan cihazlardır.

Bu veri okuma ve yazma işini hızlandırmayı başardığımızda, neler olacak dersiniz? Burada akla, Arthur C. Clarke'ın o meşhur sözü gelmektedir:

Yeterince gelişmiş bir teknoloji, sihirden ayırt edilemez.

Beyin Çipleri Nasıl Yerleştirilecek ve Nasıl Çalışacak?

Beyin çiplerinin beyine yerleştirme sürecinin çok hassas olduğunu söylemek gerekir. Çiplere ait kabloların beyine dikim aşamasında damarlara denk gelebilecek herhangi bir temas büyük sorunlara ve travmalara yol açabilir. Beyin çipleri üzerine çalışan Neuralink, beyne gerçekleştirilecek bu operasyonları gerçekleştirmesi için de ayrıca bir robot tasarladığını belirtti. Operasyon sürecinde yüksek çözünürlüklü kameraya sahip olan robot, beynin gelişmiş taramasını yaparak damarların yerini tespit edebiliyor. Böylece elektrotlar herhangi bir damara temas etmeden dikilebiliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Kahve Ambarı Damla Sakızlı Türk Kahvesi 250 gr

Damla Sakızlı Türk Kahvesi 225 gr
Damla sakızı aromalı Türk Kahvesi sevenler için titizlikle seçtiğimiz çekirdekleri özenle kavurduk, damla sakızının nefis aromasıyla harmanladık ve Damla Sakızlı Türk Kahvesi’ni ortaya çıkardık.

Kahve Ambarı’ndan satın aldığınız Türk Kahvesi çeşitleri haftalık olarak kavrulur. İçerisindeki asidin ve gazların azalması için bir iki gün dinlendirilir. Böylelikle kahvenin içerisindeki aroma ve tatlar daha yoğun bir şekilde ortaya çıkar. Kavrulmuş kahve siparişiniz sonrasında öğütülüp özel korunaklı ambalajıyla paketlenir ve en taze haliyle size ulaşır.

Devamını Göster
₺86.00
Kahve Ambarı Damla Sakızlı Türk Kahvesi 250 gr

Neuralink’in ilk paylaştığı bilgilere göre; beyne yerleştirilen çipler, derinin altından dikilerek kulağın arkasındaki bir cihaza bağlı olacaktı. Ancak daha sonraki çalışmalarından sonra çipin bozuk para büyüklüğünde olacağı ve kafanın içine görünmez bir şekilde yerleştirileceği ifade edildi. Ayrıca çipin yerleştirilmesi için gerçekleşecek operasyonun anestezi uygulanmadan 1 saatten daha kısa sürede tamamlanabileceği ve operasyonu geçiren kişilerin aynı gün hastaneden ayrılabilecekleri söyleniyor.

Beyin Çipi Boyutu
Beyin Çipi Boyutu
Neuralink

Neuralink’in yaptığı çalışmaların ilk veya daha önce yapılan diğer çalışmalardan farklı olmadığını söyleyebiliriz. Ancak beyine dikilen kabloların görünmez olması bunu diğerlerinden ayıran en önemli unsur olduğuna da dikkat çekilmesi gerekiyor.

Beyin-Bilgisayar Arayüzü Teknolojisinin Ana Araştırma Sahaları

Beyinden Veri Okuma

Beyin-Bilgisayar Arayüzleri sahasındaki ana araştırma sahalarından birisi, beyinden kaslara giden sinyalleri yakalayıp, o sinyalleri başka şekillerde yönetmeyi hedeflemektedir. Buna, "beyni okumak" diyebiliriz; tıpkı bir CD'deki veriyi okumak gibi...

Örneğin omuriliği hasar gördüğü için felç olan, dolayısıyla kollarını ve bacaklarını hareket ettiremeyen biri, kolunu hareket ettirecek sinyalleri beyninde üretebilir ama omurilik hasarlı olduğu için o sinyal kaslara iletilemez. Halbuki kaslarda da bir sorun yoktur, eğer sinyal gelebilecek olsa, kaslar kasılacak ve hareket edebilecektir. Aradaki köprü olan omurilik sinirleri çalışmamaktadır. İşte eğer ki beyindeki sinyali toplayıp, omuriliği es geçerek bu sinyali doğrudan kaslara iletebilseydik, felcin birçok türünü büyük oranda ortadan kaldırabilirdik. Bu yönde çok kıymetli çalışmalar, oldukça olumlu sonuçlar vermektedir.[2]

Felçli Bireylerde Uzuv Kontrolü

Omurilik yaralanması ve uzuv kaybı yaşayan engelli bireylerin günlük eylemlerini gerçekleştirmesine olanak sağlayan teknolojiler ortaya koymak için çalışan BrainGate’in geçmiş yıllarda yaptığı çalışmalarda felçli bir kişi kendi kollarını kullandığını hayal ederek robotik kollar ile uzanma ve tutma eylemlerini gerçekleştirebilmişti. Hatta bu robotik kollar sayesinde kahvesinden pipet ile bir yudum alabilmişti.

2019’un Ocak ayında Johns Hopkins Üniversitesi’ndeki araştırmacılar sörf kazası sonucunda felç kalan Robert "Buz" Chmielewski’nin beyninin iki tarafına elektrotlar yerleştirmişti. Robert, beyninin her iki tarafından gelen sinyaller ile protez kolu hareket ettirerek bir çatal ve bıçağı kullanmış ve pastanın tadına bakabilmişti.

Neuralink ve Maymun Deneyi

Neuralink, bir maymun ile gerçekleştirdiği çalışmayı 9 Nisan 2021’de bir video olarak paylaşmıştı. Bu çalışmada daha öncesinde beynine çip yerleştirilmiş bir maymun önünde bulunan ekrandaki imleci konsol yardımı ile turuncu karenin üzerine götürdüğünde metal bir çubuktan meyveli bir içecek veriliyordu. Bunu hızlıca fark eden maymun, ne yapması gerektiğini gayet iyi biliyordu.

Bu çalışmadaki önemli nokta, öğrenen taraf maymun gibi gözükse de aslında bilgisayar olmasıdır. Maymun imleci turuncu kareye götürdüğünde beyninde gerçekleşen aktiviteler bilgisayar tarafından analiz ediliyordu. Maymun bu oyunu sürdürürken bilgisayar da maymunun beyninin nasıl çalıştığını öğrenmeye devam ediyordu. Maymunun konsolu hareket ettirmek için beyninde gerçekleşen aktiviteler analiz ediliyor, sinyaller arasındaki örüntüler inceleniyor ve buna uygun modeller oluşturuluyordu. Sinyaller arasındaki ilişki öğrenildikten bir süre sonra konsol ile bilgisayar arasındaki kablo sökülerek maymunun aynı oyunu beyin sinyalleriyle oynaması mümkün hale gelmişti. Bu aşamadan sonra artık elini hiçbir şekilde kullanmayan maymun sadece beyniyle pong oynamayı başarabilmişti.

Neuralink Monkey MindPong
Neuralink Monkey MindPong
Neuralink

Ayrıca yukarıdaki şekilde görülebileceği gibi maymunun beyninde gerçekleşen aktiviteler eş zamanlı olarak Bluetooth aracılığı ile bir akıllı telefondan takip edilebiliyordu. Şekilde görülen mavi elektrotlar yukarı doğru yapılan hareketleri tespit ederken kırmızı elektrotlar aşağıya doğru yapılan hareketleri tespit ediyordu.

ALS Hastaları ve Bilgisayar Kullanımı

Aynı şey, Stephen Hawking'in ömrü boyunca mücadele ettiği ALS motor nöron hastalığı için de geçerlidir. Nöronlar işlevlerini yitirse de, henüz işlevini yitirmemiş nöronlardan gelen sinyalleri bilgisayar yardımıyla konuşmaya veya harekete dönüştürmek mümkün olabilir. Örneğin 2020 yılında, ALS hastası olan iki kişi, beyinlerini kullanarak ve tamamen kablosuz iletişimle, bildiğiniz Windows 10 işletim sistemi üzerinden sevdiklerine mesajlar ve e-postalar gönderebildiler, alışveriş ve banka işlemleri yapabildiler.[3] Üstelik bunu doğrudan beyni açarak yapmak zorunda da kalmadılar, damara yerleştirilen bir stent ile, beynin birincil motor korteksinden gelen sinyalleri okuyabildiler.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Rüya Okuma

Daha da ilginci, örneğin rüyalar sırasında ne tür sinyaller üretildiğini ve bunların görsel kortekste nasıl görüntüye dönüştüğünü anlayabilirsek, rüyaları görüntüye dönüştürüp kaydetmek mümkün olabilir. Bununla ilgili iki ayrı araştırma, çok sayıda fotoğraf, karakter ve videoyu deneklere gösterip, beyinlerinin bunlara bakarken nasıl ateşlendiğini takip etmiştir.[5], [6] Sonrasında sadece beyindeki ateşlenmelere bakarak, o kişilerin gördüklerini yeniden inşa etmek mümkün olmuştur.

Şu anda bu teknoloji kusursuz değildir, ama yukarıdaki videolarda gördüklerinizin ne kadar düzey teknolojilerin önünü açabileceğini hayal edebilirsiniz. Benzer şekilde, bu teknolojiyi kullanarak, Locked-in Sendromu'nda olduğu gibi, bilinci yerinde olan ama vücudu tamamen felç olmuş kişilerle iletişim kurabiliriz.[7], [8], [9] Cep telefonlarımıza, televizyonlarımıza, bilgisayarlarımıza ve hatta arabalarımızdaki direksiyona dokunmadan onları kontrol edebilecek teknolojiler geliştirebiliriz. Ya da kelimeleri düşündüğünüz anda yabancı dile çeviren evrensel çeviriciler geliştirebiliriz, böylece Dünya'daki herkesle onların dilinde konuşmak mümkün olabilir.

Tüm bunları önce sinirbilim alanında, sonra insan medeniyetinde yaratacağı devrim açıktır. Sadece zihin gücünüzle arabanızı veya bir oyundaki karakteri kontrol edebildiğinizi bir hayal edin!

Bir İnsanın Beyninden Diğerinin Kaslarına Gerçek Telekinezi!

Telepati ve telekinezi hakkında daha önceden yazdığımız yazılarda da anlattığımız sebeplerle, beyin sinyallerini sadece odaklanarak, meditasyon yaparak veya sadece "çok isteyerek" diğer bir insana iletemezsiniz. Modern bilim çerçevesinde bildiklerimiz dâhilinde, bu tür bir şeyi başarabilmek için teknolojiye ihtiyacınız vardır.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak beyin görüntüleme teknolojilerindeki, yapay zeka alanındaki ve sinirbilim sahasındaki atılımlar sayesinde bu teknolojiler, giderek daha erişilebilir hale gelmektedir. Çünkü beyin sinyallerini daha hızlı okuyabildikçe, yapay zeka algoritmalarını kullanarak, hangi kasların hangi beyin bölgeleriyle ilişkili olduğunu makinalara öğretebiliriz.

Örneğin eğer amacınız telekinezi ise, yani uzaktan bir diğer insanın vücudunu kontrol etmek istiyorsanız, o kişinin kaslarına veya sinirlerine elektrotlar yerleştirebilirsiniz. Bu elektrotları, ilk kişinin beyin sinyallerine göre ateşlerseniz, o kişi düşündüğünde, diğer kişinin kasları hareket edebilir. Bu, temel düzeyde telekinezi olarak görülebilir. Sahtebilimsel anlamıyla bir telekinezi değildir; ancak en azından sahtebilimcilerin iddia ettiğiniz aksine, bu türden bir telekinezi gerçektir!

Buna da hemen bir telekinezi örnek verelim. Aşağıda Türkçe altyazılarıyla izleyebileceğiniz video, bir TED konuşması sırasında canlı canlı bilimsel telekineziyi gösteren Greg Gage'e aittir. Bir sinirbilimci olan Gage, bir gönüllünün direkt beyninden değil ama, beyninden bilek kaslarına giden sinirlerden topladığı sinyalleri, ikinci bir gönüllünün aynı kaslarına giden sinirlerine, bir bilgisayar aracılığıyla bağlamaktadır. Bunun sonucunda, ilk gönüllü bileğini kastığı anda, ikinci gönüllü de tamamen istemsiz bir şekilde aynı kaslarını kasmaktadır. Ama ilk gönüllü kaslarını beyninden gelen bir sinyalle değil de, Gage'in dışarıdan müdahalesiyle kasacak olursa, ikinci gönüllünün kasları kasılmamaktadır. Çünkü sinyalin normalde beyinden kola gittiği sinirlerinden sinyal geçmemiş olmaktadır. Sensör, bunu algılayamadığı için bilgiyi iletememektedir ve ikinci gönüllünün parmakları kasılmamaktadır.

İşte beynin ve nörobiyolojinin bu temel prensibinden faydalanarak üretilen bilim ve teknoloji sahasına Beyin-Bilgisayar Arayüzleri ve Beyin-Beyin Arayüzleri diyoruz. Gerçek dünyada telepatiye en çok yaklaşabileceğimiz teknolojiler bunlardır. Bu sahada, 1970'lerden beri çok sayıda atılım yaşanmıştır. Bu yazıda tüm araştırmalara ve her birinin sonuçlarına girmemiz elbette imkansız, ama burada sahanın ana hedeflerinden bahsedeceğiz. Çünkü bilimkurgu sandığımız bazı şeyler, bilim ve teknoloji sayesinde her gün biraz daha mümkün olmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Beyne Veri Yazma

Beyin-Bilgisayar Arayüzleri'nin ikinci amacı ise, vücudun dört bir yanına yayılmış reseptörlerden, yani etrafı algılamamızı sağlayan sensör nöronlardan gelen veriyi toplayıp, beyne yapay olarak iletmektir. Bunu, ilk hedefin tam tersi olarak düşünebilirsiniz. Bu defa beyni okumak değil de, beyne bir şeyler yazmak istiyoruz, tıpkı CD'ye veri yazar gibi...

Biyonik Hisler

Bu sahayı da iki alt hedefe ayırabiliriz: İlki biyonik araçlardan, mesela kolu ampüte edilerek kesilmiş bir hastanın kullandığı robotik kollardan gelen sinyalleri doğrudan beyne yazmak... Çünkü ilk anlattığımız beyin okuma teknolojileriyle, beyin sinyallerini toplayıp o biyonik kolu kontrol edebilirsiniz; ama, o kolun, mesela biyonik parmak uçlarının algıladıklarını beyne hissettirmek bambaşka bir zorluktur.[10], [11] Bu sayede o kolun dokunduğu şeyden aldığı hisleri, beyinde yeniden yaratabiliriz. Böylece uzuvlarının yitirmiş kişilerin sadece bir şeyleri tutmalarını sağlamakla kalmayız, aynı zamanda tuttukları şeyleri yeniden hissetmelerini sağlayabiliriz. Bu, muazzam bir başarı olurdu ama bunu yapabilmek, ilk kısımdan biraz daha zordur; çünkü beyne bir şeyler yazabilmek, beyni ve nasıl çalıştığını çok daha iyi tanımamızı gerektirmektedir. 

Anı Yaratımı

Beyne veri yazabilmenin ikinci alt amacı ise, beyne çeşitli anılar yazmak veya var olan anıları silmek gibi daha bilimkurgusal uğraşlardır. Örneğin 2014 yılında araştırmacılar, farelerin beyinlerine, aslında daha önce hiç elektrik şokuna maruz kalmadıkları bir ortamda, sanki elektrik şokuna maruz kalmışlar gibi sahte anılar yazmayı başarmışlardır.[12] Aynı yıl yapılan bir başka araştırmada, bu elektrik şokuyla ilişkilendirilen bir ortamda korku tepkisi gösteren farelerin beyinlerinden, bu korku tepkisine neden olan anılar başarıyla silinmiştir.[13] Tüm bunlar, insanların beyne hükmetmesi konusunda muhteşem başarılardır.

Elbette bu, her teknoloji gibi art niyetli olarak da kullanılabilir. Ancak işin fayda tarafında, travma sonrası stres bozukluğu gibi milyonları etkileyen hastalıkları kökünden çözmek de bulunmaktadır.[14] Benzer şekilde, eğer bu teknolojiyi çok uç düzeyde geliştirebilirsek, belli başlı fonksiyonları Matrix'te olduğu gibi beyne tanıtmak mümkün olabilir. Belki Kung Fu gibi kas gücü de gerektiren yetenekleri beyne yazamayız veya yazsak da kaslarımızdaki eksiklerden dolayı bu pek bir işe yaramaz; ama, en azından, dil öğrenme gibi daha bilişsel fonksiyonları hızlandırabilir ve kolaylaştırabiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

Beyinde Eş Zamanlı Olarak Veri Okuma ve Yazma

Bu sahadaki üçüncü bir hedef de bu iki amacı birleştirmektir: Hem beyni okumak, hem beyne yazmak. Bu konudaki bir videomuzu aşağıdan izleyebilirsiniz:

Bu tür bir başarıya erişebilirsek, beyne yerleştirilecek bir çip ile epilepsi nöbetleri sırasında beyinde kontrolsüz bir şekilde üretilen hatalı sinyalleri anlık olarak tespit edip, daha o sinyaller kaslara ulaşmadan, zıt yönlü sinyalleri beyne göndererek o hatalı sinyalleri sönümleyebiliriz. Böylece vücudu kontrolsüzce kasacak o sinyaller asla kaslara ulaşamamış olur ve nöbet, daha başlamadan bitirilir. Bu tür bir uygulamada hem beyni okuma, hem de beyne yazma vardır.

Evrimsel Takas İlkesi ve Sinyal Evrenselliği

Örnekleri oldukça arttırmak mümkün; ancak burada daha fazla ilerlemeden, dikkat çekmek istediğimiz önemli bir mevzu, sinir sistemlerinin tür içi (hatta çoğu durumda türler arası) evrenselliğidir: Örneğin Greg Gage'in TED konuşmasında veya bu yazı boyunca verdiğimiz diğer videolarda izlediğiniz sinyal iletiminin (ve bundan doğan kas hareketinin) mümkün olabilmesinin tek yolu, kasların ve hatta beynin sinyalin nereden geldiğini objektif olarak anlamasının mümkün olmamasıdır.

Yani nasıl ki bilgisayarınız, bir hacker'ın sinyallerini ayırt edip de "Aaa bu bir hacker, bunu dinlemeyeyim." diyemiyorsa, vücudunuz da sinyalin kaynağının yabancı olduğunu fark edip de işlememezlik edememektedir. İşlenebilir ve doğru bir sinyal olduğu müddetçe, ne sinyal gelirse gelsin vücutta işlenmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu, telekineziyle ilgili daha önceki yazımızda ele aldığımız takas ilkesi ile de uyumludur: Sinir sistemleri, evrimsel tarih boyunca neredeyse hiçbir durumda, yabancı sinyalleri algılayabilmeyi ve bloke etmeyi gerektirecek veya vücut içindeki sinyallerin "eşsizliğini" veya "özgünlüğünü" sınayacak bir seçilim baskısı altında kalmamıştır. Çünkü hiçbir tür, bir diğerinin sinir sistemini bir bütün olarak ele geçirememektedir (nadir görülen "zombileştirici türler" haricinde). Dolayısıyla evrimsel süreçte bu tür bir önlem mekanizmasının evrimleşmesi için bir gerekçe bulunmamaktadır. Bu, sözünü ettiğimiz bu tür teknolojileri mümkün kılan ana detaydır.

Sonuç

Sonuç olarak Bilgisayar-Beyin Arayüzleri sahası, modern teknolojinin en heyecan verici sahalarından birisidir. Beyin çiplerinde yapılacak çalışmalarla birlikte felç gibi çok ciddi sağlık sorunlarına önemli çözümler getirebileceğini de öngörmek mümkün. Ayrıca tıbbi alanda başarıya ulaşması durumunda sağlık problemi bulunmayan kişilerde de kullanılabilir ve günlük hayatta yerini alabilir. Belki de yakın bir gelecekte böyle bir yazıyı klavye kullanmadan yazacağız.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
30
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 10
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Umut Verici! 7
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ C. Grau, et al. (2014). Conscious Brain-To-Brain Communication In Humans Using Non-Invasive Technologies. PLOS ONE, sf: e105225. doi: 10.1371/journal.pone.0105225. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. R. Hochberg, et al. (2006). Neuronal Ensemble Control Of Prosthetic Devices By A Human With Tetraplegia. Nature, sf: 164-171. doi: 10.1038/nature04970. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Bryson. Stentrode Device Allows Computer Control By Als Patients With.... (5 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 22 Eylül 2021. Alındığı Yer: ALS News Today | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. J. Oxley, et al. (2020). Motor Neuroprosthesis Implanted With Neurointerventional Surgery Improves Capacity For Activities Of Daily Living Tasks In Severe Paralysis: First In-Human Experience. BMJ, sf: 102-108. doi: 10.1136/neurintsurg-2020-016862. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Nishimoto, et al. (2011). Reconstructing Visual Experiences From Brain Activity Evoked By Natural Movies. Current Biology, sf: 1641-1646. doi: 10.1016/j.cub.2011.08.031. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Y. Miyawaki, et al. (2008). Visual Image Reconstruction From Human Brain Activity Using A Combination Of Multiscale Local Image Decoders. Neuron, sf: 915-929. doi: 10.1016/j.neuron.2008.11.004. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. R. Kennedy, et al. (2003). Restoration Of Neural Output From A Paralyzed Patient By A Direct Brain Connection. Ovid Technologies (Wolters Kluwer Health), sf: 1707-1711. doi: 10.1097/00001756-199806010-00007. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ G. Gallegos-Ayala, et al. (2014). Brain Communication In A Completely Locked-In Patient Using Bedside Near-Infrared Spectroscopy. Neurology, sf: 1930-1932. doi: 10.1212/WNL.0000000000000449. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ U. Chaudhary, et al. (2017). Brain–Computer Interface–Based Communication In The Completely Locked-In State. PLOS Biology, sf: e1002593. doi: 10.1371/journal.pbio.1002593. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. R. Hochberg, et al. (2012). Reach And Grasp By People With Tetraplegia Using A Neurally Controlled Robotic Arm. Nature, sf: 372-375. doi: 10.1038/nature11076. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. L. Collinger, et al. (2013). High-Performance Neuroprosthetic Control By An Individual With Tetraplegia. The Lancet, sf: 557-564. doi: 10.1016/S0140-6736(12)61816-9. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Ramirez, et al. (2013). Creating A False Memory In The Hippocampus. Science, sf: 387-391. doi: 10.1126/science.1239073. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. T. Rich, et al. (2019). Plasticity At Thalamo-Amygdala Synapses Regulates Cocaine-Cue Memory Formation And Extinction. Cell Reports, sf: 1010-1020.e5. doi: 10.1016/j.celrep.2018.12.105. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Hu, et al. (2017). Selective Erasure Of Distinct Forms Of Long-Term Synaptic Plasticity Underlying Different Forms Of Memory In The Same Postsynaptic Neuron. Current Biology, sf: 1888-1899.e4. doi: 10.1016/j.cub.2017.05.081. | Arşiv Bağlantısı
  • A. N. Pisarchik, et al. (2019). From Novel Technology To Novel Applications: Comment On “An Integrated Brain-Machine Interface Platform With Thousands Of Channels” By Elon Musk And Neuralink. JMIR Publications Inc., sf: e16356. doi: 10.2196/16356. | Arşiv Bağlantısı
  • CNET. Watch Elon Musk's Entire Live Neuralink Demonstration. (29 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2021. Alındığı Yer: YouTube | Arşiv Bağlantısı
  • S. Vassanelli. (2011). Brain-Chip Interfaces: The Present And The Future. Procedia Computer Science, sf: 61-64. doi: 10.1016/j.procs.2011.12.020. | Arşiv Bağlantısı
  • L. Sanders. Can Privacy Coexist With Technology That Reads And Changes Brain Activity?. (11 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2021. Alındığı Yer: Science News | Arşiv Bağlantısı
  • BrainGate. Braingate | Brain Science. Alındığı Tarih: 13 Eylül 2021. Alındığı Yer: BrainGate | Arşiv Bağlantısı
  • NIHNINDS. Thought Control Of Robotic Arms Using The Braingate System. (16 Mayıs 2012). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2021. Alındığı Yer: YouTube | Arşiv Bağlantısı
  • Neuralink. Monkey Mindpong Picture-In-Picture. (9 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 13 Eylül 2021. Alındığı Yer: Youtube | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/12/2022 22:03:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11013

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Biliş
Abiyogenez
Kas
Kuantum Fiziği
Hukuk
Doğa
Beyaz
Ses
Komplo
Kimyasal
Şempanzeler
Kimya
Öğrenme Teorileri
Balık
Şempanze
Bakteri
İklim Değişikliği
Element
Evrimsel Biyoloji
Yeşil
Felsefe
Antropoloji
Tercih
İspat
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı, et al. Beyin Çipi Nedir? Neuralink Gibi Beyin-Bilgisayar Arayüzleri, Telepati ve Telekineziyi Mümkün Kılabilir mi?. (23 Eylül 2021). Alındığı Tarih: 2 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11013
Bakırcı, Ç. M., Kocabey, . (2021, September 23). Beyin Çipi Nedir? Neuralink Gibi Beyin-Bilgisayar Arayüzleri, Telepati ve Telekineziyi Mümkün Kılabilir mi?. Evrim Ağacı. Retrieved December 02, 2022. from https://evrimagaci.org/s/11013
Ç. M. Bakırcı, et al. “Beyin Çipi Nedir? Neuralink Gibi Beyin-Bilgisayar Arayüzleri, Telepati ve Telekineziyi Mümkün Kılabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 23 Sep. 2021, https://evrimagaci.org/s/11013.
Bakırcı, Çağrı Mert. Kocabey, . “Beyin Çipi Nedir? Neuralink Gibi Beyin-Bilgisayar Arayüzleri, Telepati ve Telekineziyi Mümkün Kılabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 23, 2021. https://evrimagaci.org/s/11013.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.