Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kant'ın Kategorik İmperatifi: Diğer İnsanların Davranmasını İstediğiniz Şekilde Davranın!

Kant'ın Kategorik İmperatifi: Diğer İnsanların Davranmasını İstediğiniz Şekilde Davranın! Effectiviology
15 dakika
1,445
  • Bilişsel (Kognitif) Biyoloji
  • Etik (Ahlak Felsefesi)
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 71. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Kategorik imperatif (veya biraz daha Türkçe tabiriyle "koşulsuz buyruk"), "aynı zamanda evrensel bir yasa haline gelmesini isteyebileceğiniz bir maksime uygun olarak hareket etmeniz" gerektiğini ifade eden ahlaki bir ilkedir; yani belirli bir davranışta bulunacaksanız diğer herkesin bu davranışı göstermesine rıza vermelisiniz.

Örneğin ilişkiler konusunda kategorik imperatif, herkesin birbirine kaba davranmasını istemediğiniz sürece insanlara kaba davranmaktan kaçınmanız gerektiği anlamına gelir.

Tüm Reklamları Kapat

Kategorik imperatif, Alman filozof Immanuel Kant tarafından yazılan 1785 tarihli ve Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı kitapta ortaya atılmıştır.[1] Kant burada kategorik imperatifin mutlak bir ahlaki ilke olduğunu, yani tüm rasyonel varlıklar tarafından takip edilmesi ve takip edilmesinin başlı başına bir amaç olarak görülmesi gerektiğini savunmaktadır.

Kategorik imperatif, şimdiye kadar formüle edilmiş ahlaki ilkeler arasında en iyi bilinenlerden biridir ve birçok bağlamda fayda sağlayabilmesi sebebiyle anlamak önemlidir. Bu çerçevede makalemizde kategorik imperatife ve ilgili kavramlarına yönelik bilgiler edinecek, pratikte bu bilgileri nasıl kullanabileceğinizi göreceksiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Kategorik İmperatif Örnekleri

Kategorik imperatifin bir örneği, şayet herkesin sözünü tutmasını istiyorsanız tutamayacağınız sözler vermemenizdir.

Kategorik imperatifin farklı kullanımına ilişkin örnekler farklı alanlarda karşımıza çıkmaktadır. Örneğin:

  • İş dünyasında. Bir satış elemanı diğer bütün satış elemanlarının da müşterileri kandırmasını istemiyorsa müşterilerini kandırmamalıdır.
  • Tıp dünyasında. Bir hemşire diğer herkesin düşük kaliteli bir tedavi almasını istemiyorsa hastalarına düşük kaliteli bir tedavi uygulamamalıdır.
  • Çevre konusunda. Bir kimse diğer herkesin çevreyi kirletmesini istemiyorsa çevreyi kirletmemelidir.

Buna ek olarak, aşağıda kategorik imperatifin nasıl uygulanabileceğini gösteren ve Kant'ın önerdiği şekliyle arkasındaki mantığı açıklayan kapsamlı bir örnek yer almaktadır:[1]

Reklam
Yılbaşı indirimi başladı! NordVPN’de %63 indirim
1 ve 2 yıllık planlarla 3 ay ÜCRETSİZ kullanın
  • Önde gelen VPN hizmetini edinin
  • Dosya indirirken kötü amaçlı yazılımları tespit edin
  • Parolalarınızı ve dosyalarınızı koruyun
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Zor durumda kaldığımda, tutmama niyetiyle bir söz vermeyebilir miyim?

...Kendime soruyorum: Eğer benim maksimim (gerçek olmayan bir söz vererek utançtan kurtulma) evrensel bir yasa olarak (kendim için olduğu kadar başkaları için de) geçerli olsaydı, bundan memnuniyet duyar mıydım ve kendi kendime, herkesin başka hiçbir şekilde kurtulamayacağı bir sıkıntıya düştüğünde gerçek olmayan bir söz verebileceğini söyleyebilir miydim?

O zaman çok geçmeden bu söz yalanını iradeyle söyleyebileceğimi ama yalan söylemenin evrensel bir yasa olamayacağını fark ederim; çünkü böyle bir yasaya uygun olarak doğru dürüst söz verilemez. Gelecekteki eylemlerimle ilgili irademi, bu söze inanmayacak olanlara ya da düşüncesizce inanırlarsa yalan borcumu yalanla kapatacak olanlara açıklamak anlamsız olurdu; dolayısıyla benim maksimim evrensel bir yasa haline getirilir getirilmez kendi kendini yok ederdi.

Dolayısıyla, irademi ahlaki açıdan iyi kılmak için ne yapmam gerektiğini bilmek için çok bilgiç bir kurnazlığa ihtiyacım yoktur. Dünyanın gidişatı konusunda deneyimsiz olduğumdan, dünyada meydana gelebilecek tüm olaylara hazırlıklı olamadığımdan, kendime sadece şunu soruyorum: Siz de maksiminizin evrensel bir yasa haline gelmesini isteyebilir misiniz? Eğer isteyemezseniz yasanız menfurdur; sizin ya da bir başkasının yaşayacağı herhangi bir dezavantaj sebebiyle değil, olası bir evrensel yasaya bir ilke olarak uyamayacağı için menfurdur...

Son olarak, kategorik zorunluluğun değerini gösteren ilgili bir kavram da ortak malların trajedisidir. Bu kavram, her biri bağımsız ve kendi çıkarları doğrultusunda hareket eden bireylerin kolektif eylemlerinin, genellikle paylaşılan bir kaynağı tüketerek ya da bozarak bireylerin tümüne zarar verdiği olguları tanımlamaktadır. Bunun yaygın bir örneği, her bir bireyin yakalayabildiği kadar çok balık yakalamaya çalıştığı ve bu nedenle tüm balık popülasyonunu tükettikleri ticari aşırı avlanma vakalarında görülmektedir. Böyle senaryolarda kategorik zorunluluğun uygulanması, bireylerin gerçekleştirdikleri eylemlerin kolektif ölçekte uygulanması takdirinde ne olacağını düşünmelerini sağlayarak ortak malların trajedisi sorununu aydınlatabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Clive Kim

Kategorik İmperatif Nasıl Kullanılır?

Kategorik imperatif düşüncesinden faydalanmak için belirli bir eylemde bulunmadan önce kendinize "Herkesin bu şekilde davranmasına rıza gösteriyor muyum?" sorusunu sorun ve eyleminizi bu sorunun yanıtı etrafında şekillendirin. Bunu düzgün bir şekilde yapabilmeniz için uygulayabileceğiniz bazı ek teknikler de vardır:

  • Kendinize rehber sorular sorun. Örneğin kendinize "Bir başka kimsenin bu şekilde davrandığını görürsem neler hissederim?" diye sorabilirsiniz. Bunu yaparken aynı zamanda kendi kendine mesafelendirme yönteminden de faydalanabilir; böylelikle içinde bulunduğunuz durumu daha dürüst ve akılcı bir şekilde değerlendirebilirsiniz. Kendi kendine mesafelendirme yöntemi, ilgili rehber sorumuzu ikinci veya üçüncü tekil şahıs özneleriyle sormak, yani "Bir başka kimsenin bu şekilde davrandığını görürsem neler hissederim?" sorusu yerine "Bir başka kimsenin bu şekilde davrandığını görürsen neler hissedersin?" sorusunu sormaktır.
  • Herkesin aynı şekilde davrandığını hayal edin. Örneğin bir kişiye yönelik belirli bir davranışınız olacaksa herkesin birbirine, özellikle size veya sevdiğiniz insanlara karşı o şekilde davrandığını hayal edin.
  • Herkesin aynı şekilde davranmasının yaratacağı sonuçları düşünün. Hem kısa vadede, hem uzun vadede herkesin aynı şekilde davranmasının bütün olası sonuçlarını göz önünde bulundurmaya çalışın.

Başkaca tekniklerin de kategorik zorunluluğu içselleştirmenize ve uygulamanıza yardımcı olduğunu görebilirsiniz. Örneğin, bu ilke kapsamında başkaları için belirlediğiniz standartların sizin için de geçerli olduğunu düşünmeniz (yani, ben-öteki çifte standardından kaçınmanız) faydalı olabilir. Alternatif olarak, kategorik imperatifin altın kural ve iyi niyet ilkesi gibi diğer ahlaki ilkelerle genel veya belirli bağlamlarda nasıl bir ilişki içinde olduğunu düşünmek de faydalı olabilir.

Buna ek olarak, kategorik imperatifin ağırlıklı olarak gelecekteki eylemleri değerlendirmek amacıyla kullanılmasına karşın, geçmiş eylemleri değerlendirirken de kullanılabileceğini unutmamalısınız. Kategorik imperatifin bu şekilde geçmişe yönelik kullanımı, örneğin, geçmiş eylemlerinizin ahlaki açıdan doğru mu yanlış mı olduğuna karar vermek istediğinizde ve kendinizle ilgili neleri değiştirmek istediğinize karar vermek söz konusu olduğunda faydalı olabilir.

Çevrenizdeki İnsanları Kategorik İmperatif İlkesini Kullanmaya Teşvik Edin

Belirli durumlarda çevrenizdeki insanları bu ilkeyi kullanmaya teşvik etmeniz faydalı olabilir. Bu teşviki sağlamak için de aşağıdaki tekniklerin herhangi bir kombinasyonunu kullanabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

  • Kategorik imperatifin ne olduğunu açıklayın.
  • Kategorik imperatifin ardındaki mantığı açıklayın.
  • Kategorik imperatifin kullanımını ve önemini vurgulayan, konuyla ilgili örnekler verin.
  • "Bu ilkeyi göz önünde bulundurmalısın." gibi sözlerle kategorik imperatifin kullanımını doğrudan teşvik edin.
  • Kategorik imperatif ilkesinin kullanılmasını sağlayacak sorular sorun. ("Herkes senin şimdi davranacağın gibi davransa kendini nasıl hissederdin?")
  • Kategorik imperatifin kullanımını kolaylaştıran, diğer herkesin belirli bir şekilde davranmasını hayal etmek gibi, tekniklerin kullanımını sağlayın.

Kategorik İmperatifin Formülasyonları

Kant, kategorik imperatife üç ana formülasyon sunmuş ve birinci ve üçüncü formülasyonları daha sezgisel ve daha kolay uygulanabilir hale getirmek için bunlara ek birer varyant eklemiştir, dolayısıyla kategorik zorunluluğun toplam beş formülasyonu vardır.[1]

  • Evrensel Yasa Formülü (FUL) olarak bilinen ilk formülasyon: "Yalnızca, aynı zamanda evrensel bir yasa haline gelmesini isteyebileceğiniz maksime uygun olarak hareket edin."
  • İlk formülasyonun Doğa Yasası Formülü (FLN) olarak bilinen bir varyantı: "Eyleminizin maksimi sizin iradenizle evrensel bir doğa yasası haline gelecekmiş gibi hareket edin."
  • Kendi Başına Bir Amaç Olarak İnsanlık Formülü (FH) olarak bilinen ikinci formülasyon: "İnsanlığı, kendinizde olduğu kadar diğer herkeste de, her zaman bir amaç olarak kullanacak ve asla sadece araç olarak kullanmayacak şekilde hareket edin."
  • Özerklik Formülü (FA) olarak bilinen üçüncü formülasyon: "Her rasyonel varlığın iradesinin evrensel yasa koyan bir irade olduğu fikri" veya "Bir kişinin seçmiş bulunduğu maksimlerin evrensel yasanın istemleriyle uygun şekilde anlaşılabileceği yönde seçim yapmak."
  • Amaçlar Âlemi Formülü (FRE) olarak bilinen ve bazen Amaçlar Krallığı Formülü olarak da adlandırılan üçüncü formülasyon varyantı: "Mümkün amaçlar aleminde evrensel yasama maksimlerine uygun şekilde yaşa."

Bu formülasyonlar arasında en bilineni ilk formülasyon olan Evrensel Yasa Formülüdür.[2]

Bütün bunlarla beraber bir kimsenin davranışlarına rehberlik etme konusunda bu formülasyonların bir arada ele alınması faydalı olabilir. Kant da konu hakkında şu ifadelerde bulunmuştur:[1]

...ahlaki yargıda her zaman katı yönteme göre hareket etmek ve kategorik imperatifin evrensel formülünü temel almak daha iyidir: Aynı zamanda kendisini evrensel bir yasa haline getirebilecek olan maksime uygun hareket edin. Ancak kişi aynı zamanda ahlak yasasına erişmek istiyorsa, o zaman aynı eylemi adı geçen üç kavram aracılığıyla ele almalı ve böylece yapılabildiği ölçüde eylemi sezgiye yaklaştırmalıdır.
Sora Shimazaki

Kategorik İmperatife Yöneltilmiş Eleştiriler

Kategorik imperatife bir bütün olarak kavramsal ve belirli yönlerine ilişkin sorunlar da dâhil olmak üzere çeşitli eleştiriler getirilmiştir. Bu eleştiriler arasında aşağıdakiler yer almaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Aeropress Micro Filtre 350 Adet

AEROPRESS MİCRO FİLTRE KAĞIDI 350 ADET
Aeropress micro filtre kağıdı, aeropressiniz için üretilmiş doğal ve micro gözeneklere sahip bir filtre kağıdıdır.
Demleme esnasında en ufuk partikülleri tutmaya kahvenizin aromasını kaybetmeden kusursuz bir demleme yapabilmenize olanak sağlar.
Kutu içerisinde 350 adet micro filtre kağıdı bulunmaktadır.
AEROPRESS MİCRO FİLTRE KAĞIDI NASIL KULLANILIR ?
Micro filtre kağıdını aeropressin kapağına yerleştirin ve bir miktar su ile ıslatın. Böylelikle filtreniz kapağa tam olarak yapışacak kayma ve düşme yapmayacaktır.
Her bir filtre tek kullanımlıktır ve demleme sorası geri dönüşüm atık kutusuna atılmalıdır.
AeroPress ve birbirinden seçkin demleme ekipmanları, filtre kağıtları ve benzersiz ürünler için Kahve Ambarını keşfedin.

Devamını Göster
₺165.00
Aeropress Micro Filtre 350 Adet

  • "Otorite ihtiyacı" eleştirisi. Alman filozof Arthur Schopenhauer tarafından öne sürülen bu eleştiri, "bir imperatif etiğinin... emirlerin verilebileceği bir 'otorite' gerektirdiğini, ancak bir insanın içinde kategorik zorunluluğun verilebileceği bir otorite yoksa, ancak 'insanın kendisine emir veren ve ona ödül ve ceza bildiren başka bir iradeye bağımlı olduğu ve bundan ayrılamayacağı ön kabulüne' dayanabileceğini" öne sürmektedir.[3] Schopenhauer buna ek olarak Kant'a, kategorik imperatifin merhamet tarafından yönlendirilmesi gerekirken egoizm tarafından yönlendirildiği gibi başka eleştiriler de getirmiştir.
  • "Kötülükle baş edememe" eleştirisi. Bu eleştiri, kategorik imperatifin belirli çıkmaz durumlar karşısında güçsüzlük gibi sorunlara yol açtığını öne sürmektedir.[4] Örneğin Kant'ın, Fransız filozof Benjamin Constant'ın bir makalesine cevaben yazdığı "Özgeci Güdülerle Yalan Söyleme Hakkı Üzerine" başlıklı denemesinden bir örnekte bu tür sorunlar açıkça görülmektedir.[5] Bu örnekte Kant, bir katilin bir kimseye öldürmeyi planladığı masum bir kurbanın nerede olduğunu sorması halinde, yalan söylemek yanlış olduğu için katile yalan söylemenin ahlaken yanlış olacağını belirtmektedir.

John Stuart Mill ve Georg Wilhelm Friedrich Hegel gibi başka filozoflar tarafından da kategorik imperatife yönelik ek eleştiriler getirilmiştir.[6], [7]

Ancak bu eleştirilerle ilgili olarak dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. Birincisi, bu eleştirilerin birçoğu çeşitli şekillerde eleştirilmiş ve çürütülmüştür. İkincisi, bu eleştirilere rağmen kategorik imperatifin yine de yol gösterici bir ahlaki ilke olarak bazı değerlere sahip olduğu konusunda genel bir fikir birliği bulunmaktadır.[8]

Kategorik imperatif faydalı bir kavramdır. Ancak pratik bir bakış açısıyla ele alındığında bu eleştiriler de göz önünde bulundurularak dikkat ve özenle kullanılmalıdır.

Kategorik İmperatif ve Altın Kural

Altın kural, kendinize nasıl davranılmasını istiyorsanız başkalarına da öyle davranmanız gerektiğini ifade eden ahlaki bir ilkedir. Pek çok felsefe ve dinde önemli bir rol oynayan bu ilke, Kant'ın çalışmalarından çok daha öncesine dayanır ve kategorik imperatifle belirli yönlerde benzerliği bulunmaktadır. Bu çerçevede kategorik imperatife yönelik yaygın bir eleştiri, kategorik imperatifin altın kuralla aynı şey olduğu düşüncesidir.[9]

Ancak altın kural ve kategorik imperatifin benzer yönleri olsa da, bu iki ahlaki ilke birbirinden farklıdır. Zira altın kural başkalarına kendinize davranılmasını istediğiniz şekilde davranmanız gerektiğini öne sürer; kategorik imperatif herkesin davranmasını istediğiniz şekilde davranmanız gerektiğini öne sürer.

Dolayısıyla, bu iki ilke farklı sonuçlara yol açabilir. Örneğin kategorik imperatif çerçevesinde başkalarının da aynı şeyi yapmasını istemiyorsanız sokağa çöp atmaktan kaçınırsınız; ancak bu senaryoda davranışınız başka bir kişiye yönelik olmadığı için altın kuralın herhangi bir geçerliliği yoktur.

Kant'ın kendisi de iki ilke arasındaki ayrıma değinmiş ve ahlaki bir ilke olarak altın kurala yönelik kişinin kendisine yönelik ödevler sunmaması, kişisel zevklere ya da arzulara bağlı olması ve kişinin kesin olarak yükümlü olduğu ödevleri belirtmemesi olmak üzere üç temel itiraz dile getirmiştir.[9]

Bütün bunlarla beraber altın kural ve kategorik imperatif, insanların empati kabiliyetini ortaya çıkaran ilkelerdir. Bu çerçevede bu iki ilkeyi bir arada kullanmak, insanların daha yüksek bir empati sergilemesine aracı olarak eylemlerini daha verimli şekilde yönlendirmelerini sağlayabilir.

Ek Bilgiler

Maksim ve İmperatifler

Maksimler ve imperatif kavramları, Kant felsefesinde kategorik imperatif alanında önemli roller oynamaktadır.

Bu kavramlar, özellikle de maksim kavramı için çeşitli açıklamalar öne sürülmüştür.[10] Ancak bu makalede yalnızca Kant'ın konuyla ilgili olarak kendi ifadelerine odaklanılmaktadır:[1]

Tüm Reklamları Kapat

Maksim, iradenin öznel ilkesidir; nesnel ilke (yani akıl arzu yetisi üzerinde tam bir kontrole sahip olsaydı, tüm rasyonel varlıklara öznel olarak da pratik bir ilke olarak hizmet edecek olan) pratik yasadır.

Maksim, eylemin öznel ilkesidir ve nesnel ilkeden, yani pratik yasadan ayırt edilmelidir. İlki, aklın öznenin koşullarına (genellikle cehaletine veya eğilimlerine) uygun olarak belirlediği pratik kuralları içerir ve özne bu çerçevede bu kurallara uygun hareket eder; ancak yasa, her rasyonel varlık için geçerli olan nesnel ve uygun olarak hareket edilmesi gereken ilkedir, yani bir emirdir.

Nesnel bir ilkenin temsili, bir irade için zorunlu olduğu ölçüde, (aklın) 'buyruğu' olarak adlandırılır ve buyruğun formülü de imperatif olarak adlandırılır.

Tüm buyruklar bir gereklilik aracılığıyla ifade edilir ve böylece nesnel bir akıl yasasının öznel yapısında yasanın, (bir gereklilik tarafından) belirlenmesi zorunlu olmayan bir iradeyle ilişkisi açığa çıkar. Bir şeyi yapmak veya yapmaktan kaçınmak iyidir; ancak bu yargılar, sırf 'bu iyidir' diye temsil edildiği için bir eylemde bulunacak bir iradeye yönelik yapılmamaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Buna karşın pratik iyi, iradeyi öznel nedenler yerine nesnel olarak ve aklın temsilleri aracılığıyla, yani her rasyonel varlık için geçerli olan nedenler çerçevesinde belirleyen şeydir ve iradeyi yalnızca öznel nedenlerin etkileri ve şu veya bu kişinin hisleri çerçevesinde etkileyebilen, herkes için geçerli olan akıl ilkelerinden bağımsız, makbul olandan (İng: "agreeable") ayrılır.

Hipotetik ve Kategorik İmperatifler

Kategorik imperatifin anlaşılması bağlamında hipotetik ve kategorik imperatifler arasındaki farkların bilinmesi faydalıdır.[11] Kant bu ayrımları şu şekilde açıklar:

  • Hipotetik imperatif bir koşula veya nihai bir amaca bağlı ahlak yasasıdır. Bunun bir örneği "Eğer başkalarının sana kabalık etmesini istemiyorsan kabalık etme." cümlesidir.
  • Kategorik imperatif ise mutlak ve koşullardan bağımsız ahlak yasasıdır ve belirli bir nihai amaca dayanmaz. Bu imperatif de "kabalık etme" cümlesiyle özetlenebilir.

Bu çerçevede hipotetik ve kategorik imperatifler arasındaki temel ayrım hipotetik ayrımın bir koşula bağlı olması, kategorik imperatifin ise bir koşula bağlı olmamasıdır. Yani bu çerçevede hipotetik imperatifler belirli bir amaca ulaşmak için takip edilirken kategorik imperatifler amaçtan bağımsız olarak her durumda takip edilmektedir. Aynı şekilde "Hapse girmek istemiyorsan hırsızlık yapma." cümlesi hipotetik bir imperatif, "hırsızlık yapma" kategorik bir imperatif olarak değerlendirmektedir. Kant konu hakkında şunları söylemektedir:[1]

Tüm imperatifler hipotetik veya kategorik şekilde işlenmektedir. Hipotetik imperatif, kişinin istediği (ya da istemesi mümkün olan) başka bir şeye ulaşmak için bir araç olarak olası bir eylemin pratik gerekliliğini temsil eder. Kategorik imperatif ise bir başka amaca dayanmaksızın eylemi kendisi için objektif olarak gerekli kılan imperatiftir.

Tüm Reklamları Kapat

Her pratik yasa, olası bir eylemi iyi ve dolayısıyla akıl tarafından pratik olarak belirlenebilir bir özne için gerekli olarak temsil etmektedir. tüm imperatifler bir çerçevede iyi olan bir irade ilkesine uygun olarak gerekli eylemin belirlenmesinin formülleridir. Şimdi, eğer eylem yalnızca başka bir şeyin aracı olarak iyilik niteliği kazanıyorsa imperatif hipotetik; eğer kendi içinde akla uygun bir iradede iradenin ilkesi olarak kendi içinde iyi, dolayısıyla zorunlu olarak temsil edilirse kategoriktir.

Böylece imperatif, benim aracılığımla mümkün olan hangi eylemin iyi olacağını belirler ve bir eylemi doğrudan iyi olduğu için yapmayan bir iradeyle ilgili olarak pratik kuralı temsil eder; bunun da bir parçası öznenin eylemin iyi olduğunu her zaman bilememesi, bir diğer parçası da iyi olduğunu bilse bile imperatifin dikte ettiği maksimlerin pratik aklın nesnel mantığıyla çelişebilmesidir.

Son olarak, koşullu bir şekilde belirli bir süreç çerçevesinde elde edilecek başkaca bir hedefe dayanmaksızın eylemin doğrudan hayata geçmesini buyuran bir imperatif bulunmaktadır. Bu imperatif kategoriktir. Eylemin maddesi veya doğuracağı sonuçlardan bağımsız olarak doğuracağı sonucun biçim ve ilkelerine dayanmaktadır. Sonuç ne olursa olsun bu imperatifin iyiliğini teşkil eden unsur eğilimde yer almaktadır ve bu imperatife ahlaki imperatif denilebilir...

Dolayısıyla kategorik imperatif tektir ve şu şekilde özetlenir: "Yalnızca, aynı zamanda evrensel bir yasa haline gelmesini isteyebileceğiniz maksime uygun olarak hareket edin."

Tüm Reklamları Kapat

Not: Kant hipotetik ve kategorik imperatif kavramlarını öne sürdüğünde yalnızca bir kategorik imperatif olduğunu ifade etmiştir.

Engin Akyurt

Ödev Türleri

Kategorik imperatif tartışmasında Kant, birkaç farklı ödev türü arasında ayrım yapmıştır.

İlk olarak, Kant mükemmel ve kusurlu ödevler arasında bir ayrım yapar.[12] Basitçe ifade etmek gerekirse mükemmel bir ödev, "hiçbir meyil vermediği" için uyulması gereken bir ödevdir; kusurlu bir ödev ise "yasa, kişinin ne şekilde hareket edeceğini ve sorumluluklarını ne denli yerine getireceğini tam olarak belirleyemediği" için bir miktar serbestliğe izin verir.[13]

Kant ayrıca olumlu ve olumsuz ödevler arasında da bir ayrıma gitmektedir.[14] Basitçe ifade etmek gerekirse olumlu bir ödev, bir kişinin yeteneklerini ilerletmesi gibi gerçekleştirmesi gereken bir eylemdir. Olumsuz bir ödev ise bir kişinin hırsızlık yapmak gibi kaçınması gereken bir eylemdir.[13]

Tüm Reklamları Kapat

Kant'ın ödevler konusunda yaptığı son ayrım ise kendimize karşı olan ödevlerimiz ve başkalarına karşı olan ödevlerimiz ayrımıdır.[15]

Diğer Felsefe Teorileriyle Kontrast

Kant'ın felsefi görüşleri Kantçılık olarak adlandırılan felsefi teori kapsamında incelenmektedir.[16] Genel olarak Kant etiği, özel olarak da kategorik imperatif kavramı deontolojiktir, yani eylemlerin sonuçlarından bağımsız şekilde bazı kurallara dayalı olarak doğası gereği doğru ya da yanlış (alternatif olarak izin verilebilir, gerekli ya da yasak) olabileceği fikrine dayanır.[11]

Deontoloji genellikle eylemlerin ahlakiliğinin sonuçlarına göre belirlendiğini öne süren sonuççuluk ile karşılaştırılır.[17] Bu düşünceye göre eylemler, sonuçları olumlu ise ahlaki olarak doğrudur. Buna ek olarak deontoloji, genellikle eylemlerin sonuçlarının herkes için olumlu olması durumunda ahlaki olarak doğru olduğunu öne süren bir sonuççuluk türü olan, eylemlerin en fazla sayıda insan için en fazla miktarda iyilik üretmesi gerektiğini öne süren faydacılık (İng: "utiliarianism") ile karşılaştırılır.[18], [19], [20], [21], [22]

Hem deontoloji hem de sonuçsalcılık, hangi eylemlerin doğru hangilerinin yanlış olduğunu ya da hangi eylemlere izin verilip hangilerinin yasaklanması gerektiğini belirlemeyi konu alan olan normatif etiğin türleridir.[23]

Özet ve Sonuçlar

  • Kategorik imperatif, "yalnızca aynı zamanda evrensel bir yasa haline gelmesini isteyebileceğiniz maksime uygun olarak hareket etmeniz" gerektiğini belirten ahlaki bir ilkedir, yani yalnızca herkesin aynı eylemde bulunacağı bir senaryoya rıza gösteriyorsanız ve bunu kabul ediyorsanız bu eylemde bulunmalısınız
  • Bunun bir örneği, diğer herkesin de aynı şekilde sözlerini tutmamalarını istemediğiniz sürece tutmayacağınız bir söz vermemeniz gerektiğidir.
  • Kategorik imperatifi belirli bir şekilde davranmadan önce kendinize "herkesin aynı şekilde davranmasını ister miydim?" diye sorarak ve ardından eylemlerinizi bu soruya vereceğiniz cevaba göre belirleyerek hayatınızda uygulayabilirsiniz.
  • Kategorik imperatifi kendinize yönlendirici sorular sormak (örneğin, "başka birinin de aynı şekilde davrandığını görseydiniz ne hissederdiniz?"), herkesin aynı şekilde davrandığını gözünüzde canlandırmak ve herkesin aynı şekilde davranmasının sonuçlarını düşünmek gibi ek teknikler kullanarak da uygulayabilirsiniz.
  • Çevrenizdeki insanların kategorik zorunluluğu uygulamasına yardımcı olmak için kategorik imperatifin ne olduğunu açıklayabilir, kavramın kendisini ve önemini vurgulayan örnekler verebilir, rehber sorular sorabilir ve herkesin belirli bir şekilde hareket etmesinin sonuçlarını canlandırmak gibi diğer ilgili tekniklerin kullanımını teşvik edebilirsiniz.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 71. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
28
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • İğrenç! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/02/2023 08:19:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13258

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Galaksi
Gıda Güvenliği
Sosyal
Hızlı
Ölümden Sonra Yaşam
Stephen Hawking
Evrim Kuramı
Doğa Olayları
Filogenetik
Köpekbalığı
Müfredat
Ortak Ata
Dünya
Sosyal Mesafelendirme
Sürüngen
Evrimsel Biyoloji
Oyun
Evrim Teorisi
Sağlık Bakanlığı
Yumurtalık
Manyetik
Yanlış
Egzersiz
İyi
Entomoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Kant'ın Kategorik İmperatifi: Diğer İnsanların Davranmasını İstediğiniz Şekilde Davranın!. (15 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13258
Shatz, I., Karagözoğlu, M. (2022, November 15). Kant'ın Kategorik İmperatifi: Diğer İnsanların Davranmasını İstediğiniz Şekilde Davranın!. Evrim Ağacı. Retrieved February 01, 2023. from https://evrimagaci.org/s/13258
I. Shatz, et al. “Kant'ın Kategorik İmperatifi: Diğer İnsanların Davranmasını İstediğiniz Şekilde Davranın!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, 15 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13258.
Shatz, Itamar. Karagözoğlu, Mert. “Kant'ın Kategorik İmperatifi: Diğer İnsanların Davranmasını İstediğiniz Şekilde Davranın!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, November 15, 2022. https://evrimagaci.org/s/13258.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.