Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Temel İlişkilendirme Hatası: Bir Durumu Etkileyen Diğer Faktörleri Görmezden Gelirseniz, Hata Yaparsınız!

Temel İlişkilendirme Hatası: Bir Durumu Etkileyen Diğer Faktörleri Görmezden Gelirseniz, Hata Yaparsınız!
10 dakika
2,136
  • Kişilik Psikolojisi
  • Sosyal Psikoloji
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 45. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Temel ilişkilendirme hatası, insanların, insan davranışları üzerinde çevreden kaynaklanan faktörlerin etkisini hafife alarak, kişilik bazlı ruhsal faktörlerin etkisini abartmasına neden olan bilişsel bir önyargıdır.

Aslında bu şu anlama gelir: Temel ilişkilendirme hatası, insanların, başka insanların eylemlerinin çevresel faktörlerden gerçekte olduğundan daha az etkilendiğini ve bu eylemlerde kişinin karakterinin daha fazla etkili olduğunu varsaymasına yol açar.

Bu Reklamı Kapat

Örneğin temel ilişkilendirme hatası; bir insanın, tanımadığınız birini kızgınken gördüğünüzde, o kişi gerçekte bir başkasının kendisine kaba davranması gibi bir sebeple geçici olarak öfkelenmiş olsa bile, bu kişinin genelde de öfkeli bir yapıya sahip olduğunu varsaymanıza sebep olabilir.

Temel ilişkilendirme hatası, siz de dahil olmak üzere, insanların başkalarını nasıl yargıladığını önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle onu anlamak önemlidir. Bu nedenle, aşağıdaki makalede temel ilişkilendirme hatası hakkında daha fazla bilgi edinecek ve onu doğru bir şekilde anlamak için neler yapabileceğinizi göreceksiniz.

Bu Reklamı Kapat

"Temel ilişkilendirme hatası" terimi, Stanford profesörü Lee Ross tarafından, Ross'un daha önceki çalışmalarda elde edilen bulgulara dayanarak bu fenomeni tartıştığı, "Sezgisel psikolog ve eksiklikleri: yükleme sürecindeki çarpıtmalar" başlıklı 1977 tarihli bir makalede kullanılmıştır.[1], [2] Bu terim genellikle 'TAH' olarak kısaltılır.

Temel İlişkilendirme Hatası Örnekleri

Temel ilişkilendirme hatasının dikkate değer bir örneği, 1967'de Duke Üniversitesi'nde iki araştırmacı olan Edward Jones ve Victor Harris tarafından bu fenomene odaklanan ilk çalışmayla ortaya çıkmıştır.[3]

Çalışmanın ilk ve en bilinir deneyinde katılımcılara bir öğrenci tarafından yazıldığına inandıkları Fidel Castro’nun Kübası başlıklı politik bir makale verildi. Bazı katılımcılara Castro'yu destekleyen, bazılarına ise desteklemeyen makaleler verildi. Ardından, her birinden makaleyi yazan kişinin politik görüşünü yargılaması istendi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Deney, temel ilişkilendirme hatasının varlığını kanıtlamıştır: Çünkü katılımcılara, makaleyi yazan öğrencinin konuyu seçme şansı olmadığı söylenmesine rağmen, Castro'yu destekleyen makaleyi okuyan katılımcıların, anti-Castro makalesini okuyanlara kıyasla, onu yazan öğrencinin Castro'yu desteklediğini varsayma olasılığı önemli ölçüde daha yüksek bulunmuştur. Bu bulgular, katılımcıların konuyla ilgili bir üniversite tartışması için bir açılış konuşmasının ilk taslağı olduğunu düşündükleri şeyi okudukları bir takip deneyinde tekrarlanmıştır.

O zamandan beri başka araştırmalar da çeşitli alanlarda temel ilişkilendirme hatasını bulmuştur. Örneğin TV dizilerini izleyen insanlar, dizideki oyuncuların davranışlarını senaryodan ziyade onların kişiliklerine bağladıklarında, temel ilişkilendirme hatasına düşmüş olurlar. Esasen bu, insanların bir oyuncunun canlandırdığı karakterin davranışının, bazen senaryo tarafından onlar için dikte edilenden ziyade gerçek kişiliğini yansıttığını varsaydıkları anlamına gelir. Ayrıca, temel ilişkilendirme hatasını sergileyen kişi aynı aktörü iki farklı rol oynarken izlediğinde bile bu etkinin tutarlı kaldığı gösterilmiştir; bu gibi durumlarda, insanların izlediği son sahne genellikle oyuncu hakkındaki değerlendirmelerini belirleyen sahnedir.[4]

Bir diğer araştırmada öğrenciler, öğretmenlerinin öfkelenme sebeplerinin içsel nedenlerini abarttıklarında, genellikle temel ilişkilendirme hatasında bulunmuşlardır. Aslında bunun anlamı; öğrencilerin, öğretmenlerinin öfkeli olduğunu gördüklerinde, öğretmenlerinin çevresel nedenlerden dolayı öfkelendiğini değil, genel olarak öfkeli bir insan olduğunu varsaymalarıdır. Öğrenciler, yanlış davranarak, kasıtlı olarak öğretmeni kışkırtarak ve hatta kendi vurdumduymazlıkları gibi nedenlerle öğretmenlerini öfkelendirdiklerini kabul etseler bile bu bilişsel hataya düşebilirler.[5]

İnsanların temel ilişkilendirme hatasında bulunmasının ana sebebi, bunun bir tür sezgisel analiz (höristik) olarak hizmet etmesidir. İnsanlar bunu hızlı bir şekilde yargıda bulunmak ve karar almak için sezgisel bir zihinsel kısayol olarak kullanırlar.

Daha spesifik olarak izah edecek olursak, temel ilişkilendirme hatası bir sezgisel analiz olarak görülebilir, çünkü insanların davranışlarının sebebini etkileyebilecek çeşitli durumsal faktörleri hesaba katarak kişilerin eylemlerini niyetlerinden ayırmaya çalışmaktansa, bu davranışlarının yalnızca nispeten istikrarlı içsel özelliklere dayandığını varsaymak daha kolay ve daha hızlıdır.[6] Buna göre, bu önyargının ortaya çıkma olasılığı, insanların durumsal faktörlerin insan davranışları üzerindeki etkisini tam olarak değerlendirmek için gereken bilişsel kaynaklara veya motivasyona sahip olmadığında daha yüksektir.[7]

Bu Reklamı Kapat

Ayrıca, insanların değerlendirme sürecini hızlandırma ve bu süreçte kişilerin bilişsel yüklerini azaltmanın yanı sıra, bu tür bir sezgisel analizi kullanmanın başka potansiyel faydaları da vardır. Örneğin, temel ilişkilendirme hatasının potansiyel bir yararı, hatalı bir şekilde birinin eylemlerinin durumsal faktörlerden ziyade eğilimleri tarafından belirlendiğini varsaymanın maliyetinin, bazı durumlarda, bunun tersini varsaymaktan daha düşük olmasıdır.[8] Esasen bu, birinin eylemlerini değerlendirirken, davranışlarının gerçekte olduğundan daha fazla kişiliklerinden etkilendiğini varsaymanın, tersini varsaymaktan daha fazla tercih edildiği anlamına gelir.

Ek olarak, başka nedenler de insanları temel ilişkilendirme hatasında bulunmaya sevk edebilir. Örneğin, sinirbilimsel bir çalışma, insanların bu önyargıyı sergilemelerinin olası bir nedeninin, diğer insanların niyetlerini anlamaya çalıştıklarında, o kişinin zihinsel durumunu kendiliğinden işleyerek ne düşündüklerini anlamaya çalışmaları olduğunu göstermiştir.[9]

Son olarak, insanların temel ilişkilendirme hatasına düşme olasılığını ve aynı zamanda bunu gösterme derecesini etkileyen çeşitli faktörlerin olduğuna dikkat edilmelidir.[10] Bu, önyargıda bulunan kişinin uyruğu ve de ruh hali gibi faktörlerin yanı sıra, eylemlerinin olumlu veya olumsuz olarak algılanıp algılanmadığı gibi yargılanan kişiyle ilgili olan faktörleri de içerir.[11], [12], [4] Bu durum, sürecin çeşitli şekillerde ve çeşitli nedenlerle önyargılı olabileceğini ve çeşitli durumsal ve kişisel faktörlerden etkilenebileceğini gösteren, "genel ilişkilendirme süreci" üzerine yapılan araştırmalarla uyumludur.[13], [14], [15], [16]

Kısaca insanlar, temel ilişkilendirme hatasını, genelde bu tarz bir düşünme biçimini onlara daha hızlı ve daha kolay karar vermelerini sağlayan mental bir kısayol olarak hizmet ettiği için sergilerler. Ayrıca, diğer faktörler de insanları temel atıf hatalarını göstermeye yönlendirebilir; örneğin, kişiliğe dayalı faktörlerin insanların davranışları üzerindeki etkisini küçümsemek yerine, gereğinden fazla etkisi olduğunu varsaymanın tercih edilmesi gibi...

Bu Reklamı Kapat

Temel İlişkilendirme Hatası Nasıl Önlenir?

Temel ilişkilendirme hatasından kaçınmak için yapabileceğiniz birkaç şey vardır. İlk olarak, böyle bir olgunun var olduğunu öğrenmek ve farkındalık oluşturmak, bu hataya düşme ihtimalini bir dereceye kadar azaltmaya yardımcı olabilir.[17]

İkincisi, birini yargılarken bu bilişsel hatayı sergilediğinizi fark ettiğiniz durumlarda, insanların bir tavrı sergilerken durumsal faktörlerden güçlü bir şekilde etkilendiğinin açık olduğu benzer durumları düşünerek bu düşünceyi azaltabilirsiniz.[17] Bunu yaparken, benzer koşullar altında daha önce benzer şekilde davranıp davranmadığınızı kendinize sorabilir ve ardından bu şekilde davranmanızın nedenlerini inceleyebilirsiniz.

Üçüncüsü, yargıladığınız kişinin davranışı için -durumsal olanlar da dahil olmak üzere- olası bir çok açıklama bulmaya çalışabilirsiniz.

Ayrıca, bir kişiyi ilgilendiren yargınızın ardındaki mantığı etkin bir şekilde açıklamak, temel ilişkilendirme hatasına düşme olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir. Bu, hem akıl yürütmenizden kendinizi daha fazla sorumlu hissetmenizi sağlar, hem de ilk etapta bu önyargıyı sergilemenize yol açan zihinsel kısayolları belirlemenize ve bunlardan kaçınmanıza yardımcı olarak çalışır.[18]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dünya Küresi: Çocuklar İçin (Hayvanlı), 15 cm, Işıksız

Hayvanlar aleminin coğrafi dağılımını gösteren küremiz, sevimli grafikleri ile çocuklarımıza yaban hayatın hayvanlarını eğlenceli bir şekilde öğretmektedir.

  • Harita Türü: Çocuklar İçin Hayvanlı
  • Çap: 15 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
Devamını Göster
₺52.00
Dünya Küresi: Çocuklar İçin (Hayvanlı), 15 cm, Işıksız

Son olarak, muhakeme sürecinizi yavaşlatmak gibi genel önyargı azaltma tekniklerini kullanabilirsiniz. Özellikle, benmerkezci önyargı ve empati boşluğu gibi benzer bilişsel önyargı türlerine karşı da etkili olduğu bilinen önyargı azaltma tekniklerinden sıklıkla yararlanabilirsiniz. Örneğin durumu karşı tarafın bakış açısından bakarak değerlendirmeyi deneyebilirsiniz.

Genel olarak, temel ilişkilendirme hatasından kaçınmak için, başkalarını yargılarken bu bilişsel önyargıyı aklınızda tutmalı ve ilgili geçmiş durumları dikkate alma, insanların davranışları için birden fazla açıklama bulma ve kararınızın arkasındaki mantığı açıklama gibi teknikleri kullanmalısınız. Ayrıca muhakeme sürecinizi yavaşlatmak gibi genel önyargısızlaştırma tekniklerini de kullanabilirsiniz.

Not: Temel ilişkilendirme hatasından kaçınmak için akılda tutulması gereken yararlı bir ilke, birisi olumsuz bir sonuca yol açan bir şey yaptığında, davranışları için makul bir alternatif açıklama olduğu sürece bu kişinin zarar verme arzusuyla hareket ettiğini varsaymaktan kaçınmanız gerektiğini öne süren Hanlon'un Usturası ilkesidir.

Temel İlişkilendirme Hatasına Nasıl Yanıt Verilir?

Eğer bir başkasının bu hataya düştüğünü fark ederseniz, bu önyargıdan kaçınmak için kendiniz üzerinde kullanacağınız benzer teknikleri kullanarak, onun önyargısını ortadan kaldırmaya çalışabilirsiniz. Örneğin, bu önyargıyı sergileyen kişiyi, durumsal faktörler nedeniyle yargıladığı kişi gibi davrandığı benzer durumları düşünmeye teşvik edebilirsiniz. Benzer şekilde, bu önyargıyı sergileyen kişiden, söz konusu kişinin yargılanmakta olan davranışına neden olmuş olabilecek çevreye dayalı sebepleri düşünmesini isteyebilirsiniz.

Bu tür yöntemlerin öncelikle bilişsel bir önyargı olarak, yani istemeden temel ilişkilendirme hatasını gösteren kişilerde işe yaradığını belirtmek gerekir. Fakat bazı insanlar çeşitli nedenlerle kasıtlı olarak bu önyargıya benzeyen yanıltıcı akıl yürütme kalıplarını kullanırlar. Örnek vermek gerekirse, bir kişi başka insanları temel ilişkilendirme hatasını teşvik etmek için, olumsuz bir şey yapan belli bir kişinin, bu hareketi çevresel şartlar tarafından yapmaya zorlanmış olmasından ziyade sadece kötü bir insan olduğu için yaptığını iddia edebilir.

Bu gibi durumları ele almak için en iyi yol, söz konusu argümanı mantık kullanarak açıklamaktır. Birkaç farklı yaklaşım kullanarak bu tür bir mantığın yanlışlığını karşınızdaki kişiye gösterebilirsiniz, örneğin insanların eylemlerinin mutlaka sadece kişilikleri tarafından yönlendirilmediğini açıklamak ve bu iddiayı destekleyen örnekler vermek gibi.

Bunun olası bir istisnası, bu tür yanlış argümanların kullanıldığı bir tartışmaya seyircinin olduğu ve bu argümanı kasıtlı olarak kullanan kişinin fikrinden ziyade, öncelikle dinleyicinin fikrine önem verdiğiniz durumlardır. Bu gibi durumlarda, mantıksal sorunları bu tür argümanlarla göstermek yerine -veya buna ek olarak- daha önce bahsedilen önyargı azaltma tekniklerini kullanarak izleyici üyelerini önyargılarından arındırmaya odaklanmayı seçebilirsiniz.

Temel İlişkilendirme Hatasıyla İlgili Uyarılar

Benzer psikolojik fenomenlerde de olduğu gibi, temel ilişkilendirme hatasıyla ilgili dikkate alınması gereken birkaç önemli uyarı bulunmaktadır.

İlk olarak, konuyla ilgili bazı araştırmaların, insanların temel ilişkilendirme hatasını ve bu ilişkilendirmedeki aktör-gözlemci asimetrisi gibi ilgili fenomenleri sergileme derecesinin geçerliliğini sorguladığını belirtmek önemlidir.[19], [20], [21], [22] Ayrıca bu tür araştırmalar, insanların bu tür bir fenomeni sergilemesinin birincil nedenlerini sorgulamaktadır.[23], [24]

İkincisi, bunun çeşitli faktörlerden etkilenebilecek karmaşık bir fenomen olduğunu akılda tutmak önemlidir. Bu nedenle, durumsal faktörlerin etkisini ne kadar güçlü bir şekilde hafife aldıklarına bağlı olarak, insanların bu fenomeni tam olarak gösterme biçimleriyle ilgili önemli bir değişkenlik olması beklenen bir durumdur.

Bu Reklamı Kapat

İlgili Konseptler

Temel ilişkilendirme hatasıyla ilgili olduğu için sıklıkça karşımıza çıkan birkaç psikolojik fenomen vardır. Bunlar arasından en önemli olanlar şunlardır:

  • Tekabül Önyargısı: Tekabül önyargısı, durumsal faktörlerle açıklanabilen davranışlara dayalı olarak, insanların bir kişinin eğilimi hakkında sonuçlar çıkarmasına neden olan bilişsel bir önyargıdır.[25], [26] Bazı insanlar "temel ilişkilendirme hatası" ve "tekabül önyargısı" terimlerini birbirinin yerine kullanır, ancak iki terim birbiriyle yakından ilişkili olsa da iki ayrı fenomene atıfta bulunur.[24], [27]
  • İlişkilendirmedeki aktör-gözlemci asimetrisi: İlişkilendirmedeki aktör-gözlemci asimetrisi, insanların kendi davranışlarını çevresel nedenlere fakat diğer insanların davranışlarını kişisel eğim faktörlerine bağlamalarına neden olan bilişsel bir önyargıdır.[22]
  • Kendine hizmet eden yanlılık: Kendine hizmet eden yanlılık insanların kendi başarılarını ve olumlu davranışlarını mizaç faktörlerine atfederek kredilendirmelerine fakat olumsuz ve başarısız davranışlarını ise durumsal faktörlere atfederek sorumluluğunu reddetmelerine neden olan bilişsel bir önyargıdır.[22], [28] Buna ek olarak, "kendine hizmet eden önyargı" terimi, bazen bir kişinin benlik saygısını artırma arzusunun yol açtığı her türlü bilişsel önyargıyı ifade etmek için kullanılır.
  • Nihai ilişkilendirme hatası: Nihai ilişkilendirme hatası, insanların olumlu eylemleri kendi gruplarından biri yerine dış gruptan biri tarafından yapıldığında durumsal faktörlere atfetme olasılığını artıran ve aynı zamanda insanların olumsuz eylemlerinin iç gruptan biri tarafından değil de dış gruptan biri tarafından yapıldığında o kişinin mizaç faktörlerine atfetme olasılığını artıran bilişsel bir önyargıdır.[29], [30], [31] Bu konuda daha fazla bilgiyi Sosyal Kimlik Teorisi ile ilgili yazımızdan alabilirsiniz.
  • Adil dünya inancı: Adil dünya inancı, insanların eylemlerinin her zaman adil sonuçlara yol açtığını varsaymalarına neden olan bilişsel bir önyargıdır, yani iyilik yapanlar eninde sonunda ödüllendirilirken, kötülük yapanlar ise cezalandırılır. Fakat adil dünya hipotezi, bir kişi trajik bir talihsizlik yaşadıysa, o zaman bunu hak edecek bir şey yapmış olduğunun varsayılmasına neden olabilirden olabilir.

Ek olarak, temel ilişkilendirme hatasıyla ilgili olduğundan sıklıkla bahsedilen üç çerçeve vardır:

  • Durumculuk, konu insan davranışını açıklamaya geldiğinde, durumsal faktörleri büyük ölçüde destekler.
  • Eğilimcilik, insan davranışını açıklarken kişisel yatkınlık faktörünü önemli bulur.
  • Etkileşimcilik ise, konu insan davranışını açıklamaya geldiğinde hem durumsal hem de eğilimsel faktörlerin önemli olduğunu öne sürer.

Çoğu araştırmacı, hem durumsal hem de eğilimsel faktörlerin insan davranışını yönlendirmede önemli bir rol oynadığı inancı altındadır ve diğer fenomenlerden ziyade etkileşimciliği destekler.[32], [33]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 3
  • Umut Verici! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 45. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/08/2022 01:59:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10787

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kimyasal Evrim
Paleontoloji
Doğa Olayları
Albert Einstein
Metal
Yapay
Güneş
Modern
Maske Takmak
Yavru
Grip
Ergen
Astronot
Makale
Koaservat
Şehir
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Kurbağa
Kamuflaj
Cinsellik
Parçacık
Nasa
Gen İfadesi
Etik
Bilgi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.