Değer-Eylem Tutarsızlığı: İnsanlar Neden İnandıkları Değerlere Göre Hareket Etmezler?

Değer-Eylem Tutarsızlığı: İnsanlar Neden İnandıkları Değerlere Göre Hareket Etmezler? LoopUp
Yazar Itamar Shatz Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
7 dakika
1,406 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Değer-Eylem Tutarsızlığı, insanların inançlarına ters düşecek şekilde davranmalarını içeren bir fenomendir. Yani insanlar, değerlerini desteklemeyen veya değerlerine ters düşen bir eylemde bulunduklarında, Değer-Eylem Tutarsızlığına kapılırlar. Örneğin birçok insan çevresel sorunlarla ilgilenmelerine rağmen, sorunları çözecek eylemlerde bulunmaz, yani Değer-Eylem Tutarsızlığı gösterirler.

Değer-Eylem Tutarsızlığı, yaygın bir fenomendir ve birçok alanda önemli etkileri vardır. Bu nedenle anlaşılması önemlidir. Bu makalede Değer-Eylem Tutarsızlığının ne olduğunu ve gereken durumlarda nasıl azaltılabileceğini öğreneceksiniz.

Değer-Eylem Tutarsızlığına Örnekler

Değer-Eylem Tutarsızlığına bir örnek, insanların sağlıklı olmaya dikkat etme konusunda söyledikleriyle daha sağlıklı olmak için yaptıklarının genelde tutarsız olmasıdır.[1]

Reklamı Kapat

Başka bir örnek, tüketici alışkanlıklarında görülür. Birçok insan aldıkları ürünü üreten işçilerin çalışma koşullarını önemsediğini söylese de sadece bazıları tercihlerini bu kriter doğrultusunda yapar, özellikle de bu tercihin biraz daha yüksek bir fiyat gibi dezavantajları varsa...[2], [3], [4]

Ek olarak, insanların genelde inançlarına uygun hareket etmediği çevresel sorunlar bağlamında Değer-Eylem Tutarsızlığına birçok örnek gösterilebilir:[5], [6], [7]

  • İnsanların geri dönüşüme ne kadar önem verdiklerini söylemeleri ile, gerçekten ne kadar geri dönüşüm yaptıkları tutarsızlık gösterir.[8]
  • Organik gıdaların daha iyi olduğunu söyleyen insanlarla, gerçekten organik gıda tüketen insanların sayısı birbirine uymaz.[9]
  • Karbon emisyonuyla ilgilendiğini söyleyen insanların sayısı ile, pratikte karbon emisyonunu azaltmak için alışkanlıklarını değiştiren insanların sayısı farklıdır.[10]

Değer-Eylem Tutarsızlığının Sebepleri

Değer-Eylem Tutarsızlığı birçok nedenden ötürü ortaya çıkabilir:

  • Değerlere uygun hareket etmek için niyetli olmamak.
  • Değerlere uygun hareket etmek için fırsatları görememek.
  • Motivasyon karmaşası. Mesela farklı eylemleri destekleyen iki farkı değerin mevcut olması gibi.[11]
  • Sosyal ikilemler. Birçok insanın desteklemediği bir değer yargısının desteklenmemesi gerektiği düşüncesi gibi.[11]
  • Değerlere uygun hareket etmenin işe yarayacağından duyulan şüphe. Bir ürünü geri dönüşüm kutusuna atsanız bile geri dönüştürüleceğine inanmamak gibi.[11]
  • Değerlerden daha ağır basan teşvikler. Daha etik koşullarda üretilen bir ürünün muadillerinden daha pahalı olması gibi. (Burada durum bir nitelik değiş tokuşudur, ürünün daha etik üretilmiş olması ile daha pahalı olması arasına seçim yaparsınız.)[11], [12], [13]
  • Seçenek eksikliği veya seçimin zorluğu. Mesela ihtiyacınız olan ürünün çevre dostu bir versiyonunu bulamamak.[11]
  • İnsanları değerleri dışında davranmaya iten dış etkenler. Sağlıksız ürünleri öne çıkaran pazarlama teknikleri gibi.[14]

İnsanların inanç ve değerlerini eylemlere dönüştürmesi gerekir. Yukarıdaki sorunlar bu süreci geciktirdiği veya tamamen bozduğu için Değer-Eylem Tutarsızlığının altında yatan nedenler olabilirler. Genelde insanların belli bir eylemi gerçekleştirecek noktaya gelmesi için aşağıdaki adımları sırayla takip etmeleri gerekir:

  • Öncelikle belirli bir konu hakkında gerekli bilgileri edinmek.
  • Bu bilgileri değer oluşturacak şekilde işlemek.
  • Sonrasında oluşturdukları değerleri harekete geçmek üzere niyetlere dönüştürmek.
  • Son olarak niyetleri eylemlere dönüştürmek.

Ek olarak bazen, eyleme geçmek için bir fırsat olduğunu görmek gibi bazı fazladan adımlara ihtiyaç duyulabilir.[15]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yani bilgi, değer ve niyetlerini eylemlere dönüştürmek için çaba göstermek gerekir. Bazen insanlar eylemden alıkoyan belirli bir sorun yokken sadece bu çabada başarılı olamadıkları için eyleme geçemeyebilirler.[16], [17]

Genel olarak, Değer-Eylem Tutarsızlığı oluşur çünkü değerleri eylemlere dönüştürmek için birçok adımdan geçmek gerekir ve bu süreç çelişen değerler, teşvikler ve seçenek eksikliği gibi sebeplerce bozulabilir.

Not: Bazı durumlarda Değer-Eylem Tutarsızlığı başka sebeplere de bağlı olabilir. Örneğin insanlar değerleriyle ilgili sorulara sosyal olarak kabul edilebilir değerlere sahip olduklarını göstermek için önyargılı cevaplar verebilirler. Yani insanların değerleri söylediklerinden farklı olabilir ve asıl değerleri taklit ettiklerine göre daha çok eylemlerine yansıyabilir.[11]

İlgili Konseptler

Değer-Eylem Tutarsızlığı aralarında bazı farklar olsa da Tutum-Eylem, Tutum-Davranış veya İnanç-Davranış Tutarsızlığı gibi benzer isimlerle ifade edilir.[18] Buna göre tutum ve davranışları arasındaki tutarlılığı yüksek seviyede olmayan kişilerin değerlerine göre hareket etmesi daha az olası olduğundan Değer-Eylem Tutarsızlığı tutum ve davranışlar arasında düşük tutarlılık olarak da açıklanabilir.[19], [20], [21]

Reklamı Kapat

Ek olarak Değer-Eylem Tutarsızlığıyla bağlantılı bazı başka tutarsızlıklar da mevcuttur.[22] Örnek olarak Niyet-Eylem Tutarsızlığı veya bireysel, kurumsal veya toplumsal düzeyde gözlenebilen Bilgi-Tavır-Eylem Tutarsızlığı verilebilir.[23], [24], [25], [26], [27]

Bu tutarsızlıklar Değer-Eylem Tutarsızlığıyla hem neden hem de sonuçlar açısından çeşitli benzer ve farklı yönler taşımaktadırlar.

Dahası, Değer-Eylem Tutarsızlığı, yukarıdaki tutarsızlıklardan biriyle birlikte de görülebilir. Örneğin insanların değerlerine dayanarak niyetler oluşturduğu, ancak niyete bağlı eyleme geçmediği durumlarda, Niyet-Eylem Tutarsızlığıyla birlikte görülebilir.

Değer-Eylem Tutarsızlığının Açıklaması

Değer-Eylem Tutarsızlığını açıklayabilmek, kendinizin veya başkalarının eylemlerini tahmin etmek veya anlamak açısından önemlidir. Örneğin önceden bu tarz bağışlar yapmış insanlardan hayır amaçlı para toplamak istiyorsanız, ne kadar insanın bağış yapacağını tahmin etmenizde yardımcı olabilir.

Reklamı Kapat

Değer-Eylem Tutarsızlığını açıklamanın anahtarı, insanların her zaman değerlerine uygun davranmadığını göz önünde bulundurmaktır. Yani birisi belirli bir değere olan desteğini ifade etse de bu değer yönünde eyleme geçmeyebilir.

Ayrıca, aşağıdaki faktörlere bakarak gelecekteki bir olay için Değer-Eylem Tutarsızlığının ne derecede olacağını tahmin edebilirsiniz:

  • İnsanlar ilgili değere bağlılıkları,
  • İnsanların bu değeri eyleme dönüştürmesi için yapması gerekenler,
  • Değer-Eylem Tutarsızlığına sebep olabilecek durumlar (Çelişen değerler veya teşvikler gibi).

Bu tahmini yaparken, insanların geçmişte benzer durumlara nasıl tepki verdiğine bakarak gelecekte verecekleri tepkiyle ilgili bir öngörü edinebilirsiniz.

Değer-Eylem Tutarsızlığını Nasıl Azaltabilirsiniz?

Kendinizde veya başkalarında Değer-Eylem Tutarsızlığını azaltmanın yolu asıl sebebi bulmak ve sorunu tanımaktan geçer. Örneğin birisi değerlerine uygun davranmak için eline geçen bir fırsatı fark edemediğinden Değer-Eylem Tutarsızlığı gösteriyorsa bu fırsatları kişiye açıkça göstererek sorunu çözebilirsiniz.

Ek olarak Değer-Eylem Tutarsızlığını azaltmanın genel yolları da vardır:

  • İnsanlara değerlerini hatırlatın. Bu insanların değerlerine uygun davranma olasılıklarını artıracaktır, özellikle de bu hatırlatmayı ortada bir fırsat varken yaparsanız.[21], [28] Örneğin birine tam araba almadan önce çevresel sorunlara olan duyarlılığını hatırlatırsanız, çevre dostu bir araba alma ihtimallerini artırmış olursunuz.
  • İnsanların değerlerine daha çok önem vermesini sağlayın. Belli bir değere daha çok önem vermek kişinin bu değere uygun davranma ihtimalini artırır. İnsanların değerlerine daha çok önem vermesini sağlamak için ilgili değerin ahlaki açıdan ne kadar önemli olduğunu veya benlik algılarıyla nasıl örtüştüğünü anlatabilirsiniz.[1]
  • İnsanları eyleme geçmeye teşvik edin ve bu konuda yardımcı olun. Örneğin birinin değerlerine göre hareket etmesini sağlayacak bir plan oluşturmasına ve uygulamasına yardım edebilirsiniz.
  • Değerlerle uyumlu eylemleri kolaylaştırın. Değerlere uygun hareket etmek ne kadar kolaysa bu eylemler o kadar çok tercih edilirler. Örneğin gazlı içecekler içmemek için, işe giderken yanınıza bir şişe su alabilirsiniz.
  • Değerlerle uyumsuz eylemleri zorlaştırın. Belli bir değere aykırı hareket etmek ne kadar zorsa insanlar o kadar değere uygun hareket edecektir. Örneğin insanlar bir değere uygunsuz hareket etmeyi düşündüğünde olumsuz bir tepki vererek değere uygun eylemde bulunma şanslarını artırabilirsiniz.[29], [30]

Genel olarak Değer-Eylem Tutarsızlığını azaltmak için tutarsızlığın nedenlerini bulmalı ve tanımalısınız. Ayrıca insanlara değerlerini hatırlatmak, eyleme geçmek için teşvik ve yardım etmek, insanların değerlerine daha çok önem vermesini sağlamak, değerlere uygun eylemleri kolaylaştırmak veya değerlere aykırı eylemleri zorlaştırmak gibi genel yöntemleri de kullanabilirsiniz.

Not: Değer-Eylem Tutarsızlığını azaltmak için önerilen çözümler genelde "Dürtme"lerden yararlanır.[5] "Dürtme"ler, herhangi bir seçeneği yasaklamadan veya teşvikleri önemli ölçüde değiştirmeden insanların davranışlarını tahmin edilebilir bir şekilde değiştiren hamlelerdir.

Özet ve Sonuç

  • Değer-Eylem Tutarsızlığı, insanların değerlerine uymayan davranışlarda bulunması fenomenidir.
  • Sağlığa önem vermelerine rağmen fast-food tüketenler, çevreye değer vermelerine rağmen yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanmayanlar veya işçilere değer vermelerine rağmen etik olmayan koşullarda üretilen ürünleri satın alan insanlar Değer-Eylem Tutarsızlığına örnek davranışlar sergilemiş olurlar.
  • Değerleri eylemlere dönüştürmek için genelde birkaç adımdan geçmek gerektiği ve çelişen değerler, teşvikler veya seçenek eksikliği gibi çeşitli sebeplerle bu süreç bozulabildiği için insanlar Değer-Eylem Tutarsızlığına düşerler.
  • Değer-Eylem Tutarsızlığını açıklamak insanların ve kendinizin davranışlarını anlamak ve tahmin etmek açısından yararlı olabilir. Ayrıca geçmişteki tutarsızlıklara bakarak veya belirli bir değerin eyleme dönüşmesi için gerekli aşamaları düşünerek gelecekteki olası tutarsızlıkları tahmin edebilirsiniz.
  • Değer-Eylem Tutarsızlığını azaltmak için sebeplerini bulmalı ve tanımalı, belki de insanlara değerlerini hatırlatmak, insanların değerlerine daha çok önem vermesini sağlamak, insanları eyleme geçmek için teşvik ve bu konuda yardım etmek, değerlere uygun davranışları kolaylaştırıp değerlere uymayan davranışları zorlaştırmak gibi genel teknikleri kullanmalısınız.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Umut Verici! 4
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Effectiviology | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/10/2021 08:20:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10978

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Manyetik
Abd
Saç
Teyit
Yapay
Hastalık Kataloğu
Kelebek
Sinir Hücresi
Vücut
Taksonomi
Antropoloji
Güneş
Değişim
Mantık
Avrupa
Uyku
Evrim
Türlerin Kökeni
Şempanze
Gazetecilik
Konuşma
Veri
Film
Transkripsiyon
Yeme
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın