Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Sonradan Anlama Önyargısı (Hindsight Bias) ve "Bunun Olacağını Biliyordum!" Etkisi

Sonradan Anlama Önyargısı (Hindsight Bias) ve "Bunun Olacağını Biliyordum!" Etkisi Nir Eyal
8 dakika
5,090
  • Toplum Psikolojisi
  • Kişilik Psikolojisi
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 46. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Sonradan anlama önyargısı (İng: "hindsight bias"), geçmiş hakkında düşünen insanların, belirli olayların yaşanma/gerçekleşme ihtimalini, o geçmiş zamanda yaşarken aynı olayların olayların yaşanma/gerçekleşme ihtimaline nazaran daha olası bulmasına yönelik bir bilişsel önyargıdır.[1], [2] Bir diğer deyişle insanlar, bir olay gerçekleştikten sonra, o olayın gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğunu "zaten başından beri bildiklerini/düşündüklerini" zannetmeye meyillilerdir.[3] Halbuki bu kişilere o olay gerçekleşmeden önce olayın gerçekleşme ihtimali sorulduğunda, olay gerçekleştikten sonra yaptıkları geçmişe dönük olasılık değerlendirmesine göre çok daha düşük bir beklenti içerisinde oldukları görülmektedir.[4] Bu nedenle insanlar, "Bunun olacağını biliyordum!" diyerek kendilerini kandırmaya açıktırlar.[5]

Bu tür bir önyargıyı, geçmişten bugüne dek birçok sahada görmek mümkündür: Tarihçiler, belirli savaşların sonuçlarına yönelik tahminlerini yazarken, hekimler klinik deneylerin sonuçlarına yönelik tahminlerinden söz ederken, adalet sistemi içerisinde bireyler belirli kazaların gerçekleşme ihtimaline yönelik tahminlerini gözden geçirirken sıklıkla bu önyargıya kapılırlar.[6], [7]

Bu Reklamı Kapat

Önyargılar Neden Evrimleşti?

Bu önyargıyı daha iyi anlayabilmek için, beynin ve daha önemlisi evrimsel sürece tabi olan biyolojik yapılar üzerine etki eden birkaç önemli prensibi hatırlamakta fayda vardır: Bunlardan ilki, doğal seçilimin kâr/zarar ilişkisini ve enerji verimliliğini neredeyse her zaman oldukça üstte (ve en azından rekabet ortamına uygun düzeyde) tutma eğilimidir. Her ne kadar kullanılmayan yapılar enerji sarfiyatına sebep oldukları nedeniyle zamanla körelip yok olsa da, bu prensip günümüzde oldukça kullandığımız aktif yapılarda da enerjiyi koruma ve daha verimli hale getirme yönünde gerçekleşir. Bu, evrimsel biyolojide genellikle takas ilkesi altında değerlendirilir.

Sinirbilim açısından bu ilke, öğrenme (yani sinirbilimsel olarak nöronların yeniden düzenlenmesi) ile evrimleşme (yani sinirbilimsel olarak sabit nöral bağlantıların genetik olarak belirlenmesi ve bunların nesiller içerisinde değişmesi) arasındaki dengeyi sağlamak şeklinde olur. Bir tehdit unsurundan korunmanın yollarından birisi, bu tehdit unsurunu öğrenmek ve sonrasında bundan kaçınmaktır. Bu, dediğimiz gibi, "öğrenme" yoluyla olur ve bireyin beynindeki nöronlar, o tehdit unsuru karşısında belirli bir davranış sergileyecek biçimde, bireyin ömrü içerisinde (gelişim süreci boyunca) yeniden bağlantılar kurarlar ve kaçınma davranışını öğrenirler. Öte yandan bir tehdit unsuru bir tür için sabit bir tehlike yaratıyorsa, o tehdit unsurunu genetik sebeplerle en erken teşhis edebilen bireyler en kolay hayatta kalıp en çok üreyecekleri için, her nesilde o tehdit unsurunu teşhis edebilecek genetik altyapıyı gelecek nesillere daha çok bırakırlar. Bu genetik altyapının her nesilde o tehdidi teşhis etmek konusunda daha da fazla seçilmesi sonucunda, artık öğrenmeye gerek kalmaksızın, türün evrimleşmesi yoluyla "doğuştan gelen" bir savunma mekanizması ortaya çıkmış olur. Bu tür bir değişim, evrimsel bir değişimdir.

Bu Reklamı Kapat

Beynimizden buna bir örnek vermemiz gerekirse, doğada hayatta kalmaya çalışan her bir insanın, zaman içinde yılanların zararlı olduğunu her karşılaşmada yeniden öğrenmesindense, doğuştan gelen genetik ve bundan doğan sinirbilimsel nedenlerle, her bir insanın hareketli ve kıpırdayan uzun çubuklara karşı genel bir korku hissetmesi, enerji verimliliği açısından çok daha avantajlı olacaktır. Çünkü hareketli bir çubuğun yılan olmaması halinde o âni (ve öğrenilmemiş) irkilme pek masraflı değildir; ancak eğer ki o hareketli çubuk gerçekten bir yılan çıkarsa, âni (ve öğrenilmemiş) irkilmeyi yaşayıp kaçabilenler, genetik ve sinirbilimsel nedenlerle bu hareketi umursamayanlara nazaran her zaman daha avanatjlı olacaklardır; çünkü ölmeyeceklerdir. Özellikle bebeklerin yılan ve örümcek benzeri canlılara karşı gösterdiği doğuştan gelen irkilme tutumu, buna bir örnek teşkil etmektedir.

Ne var ki bu "fazla düşünmeden tehditten kaçınma" tutumu, sadece tehdit unsuru olan biyolojik varlıklara karşı işlemez. Aynı sinir devresi, modern insan yaşantısında karşımıza çıkan karmaşık insan ilişkilerinden, dünya olaylarına kadar pek çok durumda işlev göstermektedir. Örneğin insan ilişkilerinde karşılaştığımız birey ve gruplara karşı, her ne kadar buna engel olmaya çalışsak da, gerek önceki karşılaşmalarımızdan, gerekse yetiştiğimiz çevreden doğan ve beynimize "yüklenmiş" pek çok önyargıya sahibizdir. Bu önyargılar, çoğu zaman istatistiksel anlamda absürt olacak düzeyde kapsayıcıdırlar.

Ters Halo Etkisi

Bunu bir örnekle açıklarsak: Fanatik destekçilerin rakip takıma karşı aldığı tutumlar oldukça aydınlatıcı olacaktır. Bir A ve B takımı olduğunu varsayıp, bu takımların birbirleriyle yoğun bir şekilde rekabet ettiğini düşünelim. Bu durumda A takımının yoğun bir destekçisi B takımından (fanatik ya da değil) herhangi birine karşı oldukça güçlü önyargılar besleyecektir ve bu durumun, B takımının destekçisinin kendi karakteri ve nitelikleriyle bağlantısı son derece azdır. İşte bunun gibi tek bir özelliğin diğer pek çok özelliği baskıladığı durumlara, psikolojide kısaca Ters Halo etkisi adı verilir (çünkü Halo Etkisi, genellikle, diğer açılardan negatif özelliklere sahip bir kişi veya firmanın, spesifik bir özelliğini pozitif bir şekilde öne çıkararak diğer olumsuzluklarına karşı da pozitif bir algı yaratma çabasıdır). Bu, düşünce yapımızın temellerini oluşturan etki ve yanılgılardan sadece biridir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İşte en kısa tanımıyla sonradan anlama önyargısı, bir kişinin bir olay yaşanmadan önce o olayı tahmin ettiği konusunda kendisini sahte bir biçimde ikna etmesidir. Bir diğer deyişle sonradan anlama önyargısı, büyük bir olay olmadan önce herhangi bir temelli çıkarım olmaksızın, olay gerçekleşince bu olayın gerçekleşeceğine dair güçlü his ve çıkarımların bulunduğunu söyler.

Borsa Analistleri Arasında Sonradan Anlama Önyargısı

Bu durum, borsa analistleri arasında da çok sık görülür: Aslında büyük oranda öngörülemez bir doğaya sahip olan borsada belli bir yönde hareket yaşandığında, o hareket yaşanmadan öncekine nazaran çok daha fazla sayıda analist, bu hareketin kaçınılmaz olduğunu veya bariz bir öngörü olduğunu söyler.[8] Buna en iyi örnek 2008 Ekonomik Krizi gösterilebilir. Pek çok ekonomistin bu krizin "kaçınılmaz" olduğu konusundaki kanısına rağmen, 2008 krizi öncesinde bunu gerçekten öngörebilen pek az kişi olması (bugün "bu tür bir krizin kaçınılmaz" olduğuna nazaran kat kat az sayıda ekonomistin ve uzmanın olması), bu sahada ciddi bir sonradan anlama önyargısı olduğunu gösterir.

Elbette bu önyargıya birçok sahada rastlamak mümkündür; bundan yazımızın başında söz etmiştik. Özellikle de siyasi ve ekonomik konularda karşımıza sıklıkla çıkıyor olması, veri-odaklı gerçeklerden ziyade bireysel yargıların bu sahalarda çok daha ön planda olmasından kaynaklanıyor olabilir. Sonuçlara yönelik yatırımlarımız (örneğin desteklediğimiz partinin kazanması veya para yatırdığımız hisse senedinin artması), gerçeğe olan sadakatimizden daha yüksek olduğunda, beklentilerimiz doğrultusunda veya aksinde bir olay yaşandığında "Bunu zaten biliyordum, çok barizdi." diyerek başarılı tahminimizi övmemiz veya başarısız tahminimizi azımsamamız kaçınılmaz olacaktı. "Tabii ki bu seçimi kazanacaktı, ne bekliyorduk ki?" veya "Tabii ki o hissenin fiyatları uçacaktı, bu çok bariz değil miydi?" gibi cümleler, bu önyargının en yaygın göstergeleridir.

Sonradan Anlama Önyargısı Neden Var?

Beynimizin geçmişi hatırlamakta mükemmel olmayışı, sonradan anlama önyargısının oluşmasında en büyük etmen olarak gösterilebilir. Bir ekonomist olduğumuzu ve günde onlarca, belki de yüzlerce işlem yaptığımızı düşünelim ve o gün içerisinde belirli bir çıkarım, yaptığımız şirketin haftanın ilerleyen bir gününde ani bir çıkış yaptığını hayal edelim. Bir bireyin bundan bir hafta önce ne yediğini dahi hatırlaması oldukça zorken, herhangi bir gün içindeki pek çok işlemden spesifik olarak bir tanesini hata olmaksızın hatırlamasının ne kadar zor olacağı oldukça göz önündedir. Buna ek olarak, beynin genellikle katıldığı ve iyi olduğunu düşündüğü durumlara kendini daha kolay inandırmasını sağlayacak bir doğrulama önyargısının (İng: "confirmation bias") olduğunu da dikkate alırsak örnek verdiğimiz şirketin yükselişini öngördüğümüze kendimizi inandırmamız hiç zor olmayacaktır.

Sonradan anlama önyargısının, özellikle savaşlar ya da sözünü ettiğimiz 2008 Buhranı gibi yıkıcı ve beklenmedik olaylar karşısında insan beyninin bilişsel sağlığının korumak açısından görevi (ve dolayısıyla evrimsel süreçte ortaya çıkma sebebi) son derece anlaşılır olsa da, bu ve diğer yanılgılar günümüzün hareketli ortamında pek çok hatalı düşünceye sebep olmaktadır. Bu etmenlerden en yaygın ikisi özellikle yüksek oranda zarar durumlarında kendimizi olması gerekenden fazla avutmamıza, aynı zamanda gelecekle ilgili çıkarımlarımızda fazla özgüvene neden olmaktadır. Her ne kadar geleceğimizin de geçmişimiz kadar tutarlı ve beklenilir olmasını istesek de durum çoğu zaman birbirinden bağımsız bir olay örgüsünden başka bir şey değildir. Bunun üzerine beynin anlamlı ya da anlamsız bağlantılar kurmaya yönelik yoğun eğilimi de göz önüne alınınca yanlış yanılgılardan bilinçli bir şekilde kaçınmak bireye düşmektedir. Aksi takdirde olup biten hakkında bolca komplo teorisi üretilmekte ve gerçekler çarpıtılarak hayali bir dünya yaratılmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Sonradan Anlama Önyargısıyla Nasıl Başa Çıkmalı?

Önyargılarla mücadelenin altın kuralı, önyargının farkında olmaktır. Bu farkındalığa eriştiğiniz anda, o önyargı tetiklendiği anda bundan haberdar olacaksınız ve davranışlarınızı bu farkındalığa bağlı olarak gözden geçireceksiniz. Çünkü bu farkındalıkla birlikte, ister istemez aksini düşünme stratejisi de devreye girecek ve sonradan anlama önyargısının ve aynı zamanda bu yazımızda bir kısmından bahsettiğimiz daha pek çok diğer önyargının kötü etkilerini en aza indirmeniz mümkün olacaktır.

Ayrıca kendinizi daha fazla sayıda, daha geniş perspektiflere maruz bırakmanız da ufkunuzu genişletecek ve bir olayın yaşanmasını etkileyen faktörleri daha doğru tespit ederek, daha isabetli analizler yapmanızı sağlayacaktır. Bu sayede spesifik bir sonucu oluşturacak çok sayıda unsur olduğunu anlamanız ve bir olayla ilgili tüm olasılıkları etraflıca değerlendirmeniz mümkün olacaktır. Bu da, daha önceden aslen üzerinde durmadığınız bir olasılık yaşandığında, "Aslında ben bunu biliyordum!" diyerek yalan söylemenizin ve kendinizi kandırmanızın önüne geçecektir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 25
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 9
  • İnanılmaz 6
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İğrenç! 1
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 46. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2022 04:10:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9831

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sıcaklık
Biyografi
Doğa Gözlemleri
Obezite
Toplumsal Cinsiyet
Sağlık Bilimleri
Test
Carl Sagan
Sürüngen
İfade
Yumurta
Uzay
Tahmin
Elektrik
Maske
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Kozmoloji
Depresyon
Orman
Nükleer Enerji
Çin
Antibiyotik
Mit
Süt
Diş Hekimi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.