Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Parkinson Yasası: Aslında Çok Daha Kısa Sürebilecek İşler Neden Hep Son Geceye Kalıyor?

Parkinson Yasası: Aslında Çok Daha Kısa Sürebilecek İşler Neden Hep Son Geceye Kalıyor? Sanata Başla
Salvador Dali'nin The Persistence of Memory isimli eseri.
12 dakika
1,047
  • Kişilik Psikolojisi
  • Sosyal Psikoloji

Parkinson yasası, "yapılan iş, işin bitirilmesi için ayrılmış süreyi dolduracak şekilde genişler" olarak tarif edilebilecek durumu tanımlamak için kullanılır. Bu yasa, yapılacak iş için ayrılan süre ne kadar uzunsa, işi tamamlamak için geçecek olan sürenin de (aslında daha az sürede yapılabilecek olmasına rağmen) o denli uzayacağını belirtir.

Örneğin Parkinson yasasına göre eğer bir işin tamamlanması için 1 hafta zaman verilmişse ama işin bitirilmesi gerçekte yalnızca 1 gün alacaksa, çoğunlukla iş yine de uzatılır ve sonuç olarak tamamlanması bütün bir haftayı bulur.

Bu Reklamı Kapat

Parkinson yasasının hem yaratıcılığı arttırmak, hem de insanların davranışlarını öngörmek gibi çeşitli durumları kapsayan önemli sonuçları vardır. Bu makalede, Parkinson yasasıyla ilgili daha fazla bilgi edinecek ve bu yasayı anlamanın pratikte size nasıl fayda sağlayabileceğini göreceksiniz.

Parkinson Yasasının Örnekleri

Parkinson yasasının en iyi bilinen örneği, bu konseptin ilk defa tanımlandığı 1955 yılında The Economist dergisinde yayımlanmış ve C. Northcote Parkinson tarafından kaleme alınmış makalede geçer:[1]

Bu Reklamı Kapat

Bu yasa, yapılacak işin kendisi için ayrılmış olan sürenin tamamına yayıldığına dair basit bir gözlemdir. Örneğin, zamanı olan yaşlı bir teyze veya amca, tüm gününü başka bir şehirde yaşayan yeğenine kartpostal yazarak geçirebilir. Bir saat kartpostalı arayarak geçecektir, diğer saat ise gözlüğünü arayarak, bir yarım saat de doğru adresi bulmaya çalışarak, bir saat ve on beş dakika kartpostalı düzenleyerek, yirmi dakika da hemen yan caddede bulunan posta kutusuna giderken şemsiye alıp almamak üzerine düşünerek... Aynı iş, meşgul bir çalışanın sadece üç dakikasını alacaktır, başkasının kaygı ve zahmetle geçen tüm bir gününü alabilecek olsa bile...

Dahası, Parkinson yasasının insanların davranışlarını nasıl etkilediğine dair çeşitli başka örnekler de vardır. Örneğin öğrenciler, ödevlerini bitirmek için kendilerine verilmiş olan sürenin tamamını kullanmaya meyillidir. Verilen süre bir hafta, bir ay, hatta tüm bir dönem de olsa o ödev, yine de verilen sürenin sonunda bitecektir. Yine benzer olarak müteahhitler, işlerini çok daha kısa bir sürede bitirebilecek olsalar da işin bitmesi, verilen sürenin sonuna denk gelir. Son olarak, herhangi bir proje üzerine çalışılmak istendiğinde bu projenin geliştirilmek istenilen bir iş fikri veya yazılmak istenilen bir hikaye olmasından bağımsız olarak bu işe başlamak ve işi bitirebilmek, özellikle elde net bir son tamamlama tarihi yoksa, aslında ihtiyaç duyulan süreden çok daha uzun sürecektir.

Parkinson Yasası Nasıl İşler?

"Parkinson yasası" adı altında açıklanan bu fenomen, çeşitli bilimsel araştırmalarda gözlemlenmiştir.[2] Bu araştırmalar gösteriyor ki bir işi tamamlamak için ek süre verildiğinde, hem ihtiyaç olmamasına hem de daha iyi performansa yol açmamasına rağmen genellikle verilen bu süreden faydalanılır.[3] Dahası, bu etki aynı işi ilerde tekrar yaparken de devam eder.[4] Yani bir işi ilk kez yaparken insanlara ek zaman verilmişse, aynı iş tekrarlanırken bu defasında ek süreye değinilmemiş olunsa bile işin bitmesi aslında gereken süreden yine de daha fazla zaman alacaktır.

Bu araştırmalar insanların tamamlamaları gereken bir iş olduğunda, "İşi bitirmek için ne kadar süreye ihtiyacım var?" yerine, "İşi bitirmek için ne kadar sürem var?" şeklinde düşündüklerini gösteriyor. Bu şekilde düşünmek gereksiz yere vakit harcamaya ve verimsiz bir çalışma tarzının ortaya çıkmasına yol açıyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bununla birlikte, işleri tamamlamak için daha fazla vakit harcamaya neden olan başka faktörler de mevcuttur. Bunlardan en göze çarpanı erteleme davranışıdır: Erteleme davranışıyla mücadele eden insanlar, işi tamamlamak için ne kadar süreleri olduğundan bağımsız olarak, son tamamlama tarihi çok yaklaşana kadar işe başlamayı erteleme eğilimi gösterip işe daha erken başlamakta zorlanırlar.[5], [6]

Buna benzer bir diğer konsept ise "demirleme" eğilimidir (İng: "anchoring"). Demirleme eğilimi, işi bitirmek için verilen süreyi baz alarak yapılan, "Ben bu işi ne kadar sürede bitirebilirim?" tahmininin esnetilmesi aracığıyla, bu işin daha uzun sürede bitirilmesine neden olabilir.

Parkinson Yasasıyla Başa Çıkmak

Parkinson yasasının etkileriyle başa çıkmak için bir işi planlamadan ve işe başlamadan önce bu işi ne kadar sürede tamamlayacağımızı belirlemeliyiz. Bunu yaparken ne kadar vaktimiz olduğundan ziyade işin kalitesinden ödün vermeyecek bir şekilde, işi ne kadar sürede tamamlayabileceğimize odaklanmalı ve gerçekçi bir tahminde bulunmalıyız. Sonrasındaysa işi bu zaman aralığında tamamlamak için elimizden geleni yapmalı, eğer başka birisi için planlama yapıyorsak onları da ayrılan süre içinde işi tamamlamaya teşvik etmeliyiz.

Bunu başarmak için bize verilmiş olan son tamamlama tarihi yerine, kendimiz bir tarih belirleyebiliriz.[7] Örneğin, herhangi bir işi tamamlamak için önümüzdeki ayın sonuna kadar zamanımız varsa ve aslında bu işi birkaç günde bitirebileceğimizi biliyorsak son tamamlama tarihini kendimize göre düzenlemeliyiz. Genel olarak son tamamlama tarihleri aşağıdaki şekillerde düzenlenebilir:

  • İşe ayrılması gereken süreyi belirleyerek: Örnek olarak, bir işe ayrılabilecek on saatiniz de olsa gayet de yeterli gelebilecek bir saat ayırmayı seçmek.
  • İşin bitmiş olması gereken tarihe karar vererek: Örnek olarak, bir işi tamamlamak için bir ayınız da olsa haftanın sonunda işi bitirmiş olmaya karar vermek.

Son olarak değinilmesi gereken bir diğer nokta ise herhangi bir sebepten ötürü işin tamamlanması için öngörmüş olduğunuz sürenin dışına çıkmanızın mümkün olmasıdır. Eğer bitmesi gereken işi kabul edilebilir bir seviyede tamamlayabilmek için tahmin etmiş olduğunuz süreden daha fazlasına ihtiyacınız varsa, beklentilerinizi yeniden düzenleyin, işe ihtiyacınız kadar ek süre tanıyım ve iş bitene kadar çalışmaya devam edin. Tam tersinin de yaşanması mümkün: İş için tahmin ettiğinizden daha az süre gerekiyorsa beklentilerinizi yine benzer bir şekilde düzenleyip işi erkenden bitirin, oyalanmayın.

Bu Reklamı Kapat

Özetlemek gerekirse, Parkinson yasasıyla başa çıkmak için ilk olarak işi planlamadan önce gerçekçi bir şekilde bu işin ne kadar sürede en iyi şekilde yapılabileceği kestirilmeye çalışılmalıdır. Vakit harcamamak için de kendiniz bir son tamamlama tarihi seçebilirsiniz. Bu son tarihi işe ayrılacak süre (örneğin on beş dakika) veya işin bitmesi gereken tarih (örneğin ayın sonu) olarak belirleyebilirsiniz.

Genişletilmiş Parkinson Yasası

Parkinson yasası, genelde işleri bitirmek için gereken süreye odaklanmış olsa da, yasanın altında yatan prensip, zaman yönetimi ve verimli çalışmadan fazlasını açıklamak için kullanılabilir.

Özellikle Parkinson yasasının genişletilmiş ve genelleştirilmiş bir versiyonu şöyle açıklanabilir: "Yapılan iş, sahip olunan kaynakları kullanıp tüketecek şekilde genişler." Yani bu demektir ki insanlar, ihtiyaçları olmadığında bile zaman, para, efor gibi kaynakları kullanırken mevcut tüm kaynağı tüketme eğilimindedir.

Parkinson yasasının bu genelleştirilmiş versiyonunu destekleyen bilimsel kanıtlara çeşitli alanlarda rastlanabilir. Örneğin, kamu yönetimi üzerine yönetilmiş bir araştırmada sonuçlar, "sözleşme, oluşturulması ve yürütülmesi için elde var olan yönetim kaynaklarını tüketecek şekilde genişler" şeklinde bir çıkarıma ulaştırmıştır.[8] Yani insanlar bir işi bitirmek için nasıl ellerindeki tüm süreyi kullanıyorsa sözleşmeciler de sahip oldukları tüm kaynakları, bunlara ihtiyaçlarının olup olmamasından bağımsız olarak kullanmaya meyillidirler. Parkinson yasasının bu genişletilmiş versiyonunun yol açabileceği durumlarla da aynı şekilde başa çıkılabilir. Farklı yapılan tek şey, kaynak olarak sadece zamanı değil, diğer potansiyel kaynağı veya kaynakları da göz önünde bulundurmaktır.

Bu Reklamı Kapat

Özellikle, yapılması gereken bir işi planlarken sahip olunan tüm farklı kaynakları kullanmaktan kaçınıp, "Bu iş için ne gibi kaynaklara ihtiyacım var?" sorusu sorulmalıdır. Şüpheye düşerseniz, bir kaynağı belirli bir noktayı geçecek şekilde kullanmanın getireceği faydanın, gerçekten de dezavantajlarından fazla olup olmadığını düşünüp tartabilirsiniz. Eğer kaynağın kullanımının dezavantajları daha fazlaysa o kaynağın kullanımını sınırlamanız gerekir. Bu kaynak limitlerini işe başlamadan önce de belirleyebilirsiniz. Örneğin, bir projeye harcayacak 500 TL'niz var, fakat 100 TL'ye de gayet güzel bir iş ortaya koyabileceğinizi biliyorsanız gereksiz para harcamamak için limitinizi 100 TL olarak belirleyebilirsiniz.

Parkinson Yasasını Sağduyuyla Uygulamak

Parkinson yasasının etkileriyle başa çıkmak için unutulmaması gereken en önemli şey, yapılacak iş için ne kadar zaman veya kaynak gerektiğini hem vakit harcamaya yol açmayacak, hem de kaliteyi mümkün olan en iyi düzeyde tutmaya yetecek düzeyde belirlemektir. Yani gerçekçi bir süre (veya başka bir kaynak) kısıtı konulmalıdır ve mümkün olduğunca buna uyulmalıdır.

Bu yöntem, iş için asgari bir süre belirlemekle karıştırılmamalıdır. Bir iş için asgari miktarda bir süre belirlendiğinde çok fazla zaman harcamamak garantilenmiş olsa da işin kalitesi istenilenden kötü durumda kalabilir. Örneğin, bir işi bitirmenizin yaklaşık olarak 10 dakika alacağını biliyorsanız ve 2 dakikada ne bu işi bitirebileceğinizi, ne de iyi bir iş çıkarabileceğinizi düşünüyorsanız, bunu denememelisiniz. Bunun yerine hedefiniz işin 10 dakika alacağı gerçeğini kabullenmek ve süre limitini bu şekilde koymak olmalıdır.

Bu konsept, Parkinson yasasının Stock-Sanford önerme sonucuyla (İng: "The Stock-Sanford Corollary to Parkinson's Law") da örneklenir:

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Arzunun Botaniği

Hepimiz arı ile çiçeğin dansını biliriz; bal yapmak için nektar ve polen toplayan arı ve arıya istediklerini vererek genlerini uzaklara yayan çiçek. Büyük resmi göremeyen arı muhtemelen bahçede kendisini özne, yağmaladığı çiçeği ise nesne sanıyor. Meselenin aslı ise şu; çiçek arıyı, polenini çiçekten çiçeğe taşıması için zekice kullanmakta.

THE NEW YORK TIMES BESTSELLER
Kabul edelim, bitikilerin bizi de aynı şekilde kullanabiliyor olması aklımızın ucundan geçmiyor. İnsan doğa ilişkisi üstüne yazılmış en etkileyici kitaplardan biri kabul edilen Arzunun Botaniği’nde Michael Pollan insanlarla evcilleşmiş bitkiler arasındaki çıkar temelli ilişkiyi büyüleyici bir şekilde sergiliyor. Dört temel insan arzusunu – tatlılık, güzellik, sarhoşluk ve kontrol- bunları tatmin eden dört bitki -elma, lale, kenevir ve patates- ile ilişkilendirip bu bitkilerin nasıl insanoğlunun en temel dürtülerini hoşnut etmek için evrildiğini gösteriyor. Ve sayfalar ilerledikçe görüyoruz ki, tıpkı bizim bu bitkilerden faydalandığımız gibi, bitkiler de bizden faydalanıyor bu karşılıklı oyunda.

Bu kitap İnsan ve Doğa hakkında farklı türde bir hikâye anlatıyor; bizi Yerküre’de yaşam denilen bu karşılıklı büyük ağın içine geri yerleştirmeyi amaçlayan bir hikâye bu.

“Okuduğunuz okuyacağınız her şeyden daha büyüleyici.” Entertainment Weekly
“Pollan sadece doğal yaşam üstündeki etkilerimize değil, kendi doğamıza da ışık tutuyor. Nefes kesici.” The New York Times

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺68.00
Arzunun Botaniği

Son dakikayı beklerseniz işi bitirmeniz sadece bir dakikanızı alır.

Not: Parkinson yasasının Stock-Sanford önerme sonucu bir döngüsel raporlama (İng: "circular reporting" veya "citogenesis") örneğidir. Bu önerme sonucu, literatürde ilk kez Parkinson yasası hakkındaki Wikipedia makalesinde görülmüş ve anonim bir yazar tarafından referans gösterilmeden eklenmiştir.[9] Sonrasındaysa başka makaleler Stock-Sanford önerme sonucundan bahsederken Wikipedia makalesini referans göstermeye başlamıştır ve bu makaleler de sonuç olarak Wikipedia'da Stock-Sanford önerme sonucuna bir referans olarak yer almıştır.

Parkinson Yasasının Kökeni: Bürokratik Angaryanın Verimsizliği

Parkinson yasasına ilk kez 1955 yılında The Economist dergisinde yayımlanmış olan, İngiliz yazar ve tarihçi C. Northcote Parkinson tarafından kaleme alınmış "Parkinson's Law" isimli makalede değinildi. Makalenin giriş cümlesindeki söylem, "Yapılan işin, işin bitirilmesi için ayrılmış süreyi dolduracak şekilde genişlediğine dair genel bir gözlem" zaman içinde Parkinson yasası olarak bilinmeye başlanmıştır.

Fakat bilinenin aksine, Parkinson yasası aslında başka bir fenomeni açıklamak için ortaya atılmıştır. Bu fenomen, bürokratik veya idari bir organın büyüdükçe verimliliğinin düşmesidir.[10] C. Northcote Parkinson şöyle der:

İşlere, özellikle kağıt işlerine gereken süre oldukça esnektir. Buna dayanarak söylenebilir ki yapılması gereken iş ve gerekli personel sayısı arasında bir ilişki yoktur veya bu ilişki zayıftır... Yani diyebiliriz ki yapılacak işin miktarı ile gerekli çalışan sayısı hiç de alakalı değildir. Gerekli görülerek istihdam edilenlerin sayısı, Parkinson yasasının etkisi altındadır ve bu sayı, yapılan işin artması, azalması, hatta yok olmasıyla bile değişmeyecektir.

Parkinson, bu söylediğini iki faktöre dayandırır: yetkililerin rakiplerinin değil de astlarının sayısını arttırma isteği ve birbirlerine angarya yaptırmaya eğilimli olmaları. Parkinson, söylediklerini desteklemek için şu verileri örnek olarak gösterir ve şöyle anlatır:

Bahsedeceğim istatistikler Deniz Kuvvetleri Komutanlığı 1914 ve 1928 yılları verilerinden alınmıştır. Zamanında dile gelmiş eleştiriler, savaşmaya gönüllü kişilerin sayısındaki keskin düşüşle, sadece idari işleri yapmaya gönüllü olan kişilerin sayısındaki ciddi artış farkını hedef almıştır... Dikkat edilmesi gereken nokta şudur ki 1914 yılında idari personelin sayısı 2000 iken 1928 yılında bu sayı 3569'a çıkmıştır ve bu artış, iş yükünden tamamen bağımsız olarak gerçekleşmiştir. Hatta ordu personel bakımından üçte bir, gemi sayısı bakımındansa üçte iki küçülmüşü. 1922'den itibaren ordunun gücünde artış yaşanması beklenmiyordu, çünkü toplam gemi sayısı Washington Deniz Kuvvetleri Antlaşması (İng: "Washington Naval Agreement") ile kısıtlanmıştı (personel sayısında bir kısıtlama yoktu). Yine de bu koşullara rağmen yıllık ortalama %5.6 ve 14 yıl içinde toplam %78.45 oranında bir personel sayısı artışı yaşanmıştı...

Parkinson, ek olarak aşağıdaki bulgulara da değinir:

Artış oranının ne olduğunu göstermeden önce, personelin bu yirmi yıllık süreçteki sorumluluklarının sabit olmadığı göz önünde bulundurulmalı. 1935-1939 yılları arasında, koloniler ne toprak ne de nüfus açısından değişmişti. 1943 yılına doğru düşman eline düştüklerinden kolonilerin sayısı azalmıştı. 1947 yılında koloni sayıları tekrar bir artış göstermiş olsa da, takip eden yıllarda bu sayı, kolonilerin bağımsızlık kazanmalarıyla istikrarlı bir şekilde düşüş göstermeye başladı. Parkinson yasasının keşfinden önce, İmparatorluğun faaliyet alanındaki bu değişimin, merkezi yönetimin büyüklüğüne yansıyacağını varsaymak mantıklı olabilirdi. Fakat verileri incelediğimizde toplam personel sayısının otomatik bir şekilde artışa geçtiğini görebiliyoruz. Ve diğer departmanlarda da gözlemlenen bu artışın, İmparatorluğun sınırlarının genişliğiyle, hatta İmparatorluğun varlığıyla bile alakası yoktu. Artış yüzdelerine dönecek olursak, bu yüzdeleri hesaba katmak için II. Dünya Savaşı'nın sebebiyet verdiği personel sayısındaki ani artış ve bu artışla birlikte gelmiş olan azalan sorumlulukları yok saymalıyız. Bunun yerine barış dönemindeki artışa odaklanmalı. 1935 ve 1939 yılları arasında bu oran %5.24, 1947 ve 1954 yılları arasında da %6.55 idi. Yani yıllık ortalama %5.89 oranında bir artış gözlemleniyor. Bu yıllık ortalama artış oranının 1914 ve 1928 yılları arasındaki Deniz Kuvvetleri Komutanlığı personel sayısındaki artış oranına olan benzerliği dikkat çekicidir."

Not: Bu makalede bahsedilmiş olan Parkinson yasası, benzer bir fenomeni açıklayan Parkinson'un önemsizlik yasası (İng: "Parkinson's law of triviality") ile karıştırılmamalıdır. Bu yasa, insanların küçük ve önemsiz işlere aşırı düzeyde vakit, enerji ve diğer kaynakları harcamaları fenomenini açıklar.

Özet ve Sonuç

  • Parkinson yasası, "yapılan iş, işin bitirilmesi için ayrılmış süreyi dolduracak şekilde genişler" şeklinde bahsedilen, yapılacak işe ayrılan süre arttıkça, aslında daha kısa sürede bitirilebilecek de olsa, işi bitirmek için geçecek sürenin de artacağını vurgulayan bir yasadır.
  • Örneğin, Parkinson yasasına göre eğer bir işi bitirmek için kişilere bir hafta süre verilmişse ve bu iş aslında sadece bir gün alacaksa, gereksiz bir şekilde yapılan iş uzatılır ve sonuç olarak bir haftada tamamlanmış olur.
  • Parkinson yasasının altında yatan davranış, çeşitli faktörler tarafından güdülenir. Örneğin, insanların bir işi bitirmek için ihtiyaçları olan süreye odaklanmalarından ziyade, ne kadar süreleri olduğuna odaklanma eğilimleri. Bununla birlikte, yaygın bir şekilde karşılaşılan, işi son ana kadar erteleme eğilimi de bu faktörler arasında gösterilebilir.
  • Parkinson yasasıyla baş etmek için bir işi planlamadan veya işe başlamadan önce bu işin tamamlanması için ne kadar süreye ihtiyaç olduğu gerçekçi bir şekilde belirlenmelidir. Ayrıca bu süre belirlenirken performanstan ödün vermemeye dikkat edilmelidir.
  • İş üzerine çalışırken zaman harcamamayı garantilemek için kendinize son tamamlama tarihleri koyabilirsiniz. Bunu yaparken işe ayrılacak süreyi kısıtlamayı (örneğin işe on beş dakika ayırmak) veya işin bitmesi gereken tarihi (örneğin işi ay sonuna bitirmeyi planlamak) belirlemeyi seçebilirsiniz.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/08/2022 07:15:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12202

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Eşeyli Üreme
Kuyruksuz Maymun
Factchecking
Hücre
Sıvı
Depresyon
Nükleotit
Dilbilim
Ateş
Kadın Doğum
Kemik
Renk
Kan
Viral
Canlı Cansız
Klinik Mikrobiyoloji
Astrofotoğrafçılık
Dil
Balık
Dağılım
Sağlık Bakanlığı
Entropi
Yeşil
Periyodik Tablo
Uzay
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.