Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Süper Kütleli Kara Delikler Nasıl Oluştu?

Süper Kütleli Kara Delikler Nasıl Oluştu?
7 dakika
2,796
  • Ekstragalaktik Astronomi
Evrim Ağacı Akademi: Kara Delikler Yazı Dizisi

Bu yazı, Kara Delikler yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Kara Delik Nedir? Kara Delik Nasıl Oluşur?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bu müthiş hikâyeye kara deliklerden bahsederek başlayalım.

Çoğu kara delik, ölmekte olan yıldızların yakıtlarının bitimiyle birlikte, kabuktan patlamayla (süpernova), daha sonra çekirdeğin kütle çekimine daha fazla dayanamamasıyla içe çöküşü sonucu oluşur. Etraflarındaki uzay-zamanı bükerler ve muazzam çekim güçlerine karşı koyabilen neredeyse hiçbir madde yoktur. 

Bu Reklamı Kapat

Peki, her yıldız ömrünün sonunda kara delik olabilir mi? Veya kara delik olabilmesi için cismin yıldız olması yeterli midir?

Her yıldız kara deliğe dönüşemez. Bir yıldızın kara deliğe dönüşebilmesi için, ömrünün başında en az 18 Güneş kütlesine sahip olmaldır ve yakıtını bitirip de sona ulaştığında geriye kalan kütlesi en az 3 Güneş kütlesine denk gelmelidir. Elbette bu sayılar kesin sayılar değil ve kara deliğin çeşitli özelliklerine göre (örneğin kendi etrafında dönen bir kara delik olup olmadığına göre) değişebiliyor.

Bu Reklamı Kapat

The Register

Kara deliklerin çevresinde gazlar ve yıldızlar çevrilidir ve kara delikler bunların hepsini tüketir. Toplanma diskine eklenen maddeler, kara deliğin etrafında ışık hızına yakın bir hızda dönmeye başlar. Büyük kütleli kara deliklerin %1'inin çevresinde toplama diski (akresyon diski) oluşur, toplama diski olan arka deliklerin %10'da da jetler oluşur. Bu jetler dönen kara deliğin kuzey ve güney ekseninden uzaya geri kaçan parçacıklardır. henüz bu jetlerin niye oluştuğu anlaşılmasa da, toplama diskinde ışık hızına yakın hızlarda dönen yüklü parçacıkların oluşturduğu manyetik alanın esas neden olduğu kabul görmektedir.... Yani kara delik sürekli bir şekilde etrafındaki her şeyi tüketemez. Bir nevi, tükettikleri kontrol altındadır. Ve püskürtülen maddeler, evrene geri salınmış olur.

Bununla birlikte söylememiz gerekir ki; kütlelerinin büyüklüğüne göre farklı kara delikler vardır ve kütlelerini tükettikleri maddeler ile artırabilecekleri teoride doğrudur. Ve bazı kara delikler o kadar fazla kütleye sahiptirler ki bu kadar kütleye sahip olabilmeleri için evrendeki yıldızların %20'sini tüketmiş olmaları gerekir - ki Evren'in yaşı bunun için yeterli değil. Kısacası Evren'in oluşumundan itibaren bir kara deliğin bu kadar büyük bir tüketimi gerçekleştirebilmesi için yeterli zaman yoktur. Bu muazzam büyük kara deliklere Süper Kütleli Kara Delikler denir.

Süper büyük kara deliklerin oluşumu için -teoride geçerli olan- tüketimle kütle artırımı geçerli değil gibi görünüyor. O zaman akıllara kayda değer şu soru geliyor: Süper Kütleli Kara Delikler nasıl bu kadar büyüdüler?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Süper Kütleli Kara Delikler Nasıl Bu Kadar Büyüdüler?

Evrende gözlem için ne kadar uzağa bakarsak zamanda o kadar geriyi görmüş oluruz. Adeta zamanda yolculuk yapmak gibi! Bu gerçeği, Süper Kütleli Kara Deliklerin nasıl bu kadar büyüdüklerine dair merakımızı gidermek için kullanalım. 

Astronomlar, astrofizikçiler ve bu soruya meraklı diğer bilim insanları, sorunun cevabı için Evren'de en uzağa, olabildiğince erken evrene bakmayı düşündüler. Böylece oluşan kara deliklerin nasıl büyüdüklerine ilişkin bir ipucu bulabileceklerini tahmin ettiler. İyi ki de ettiler! Görmeyi umdukları; oluşan normal kütleli kara delikler idi, böylece zaman içerisinde nasıl büyüdüklerine ilişkin yorumlar yapılabilecekti. Fakat erken evrende gördükleri şey, süper büyük kara delikler oldu.

Research Features

Erken evren, yani Büyük Patlama'dan kısa sayılabilecek bir süre sonra evrenimiz, şu ankinden çok daha yoğun, çok daha sıcaktır ve maddeler arasındaki mesafe daha azdır. Erken evrendeki Hidrojen ve Helyum gaz bulutları bir araya gelerek büyük bir kütle çekimi meydana getirdiler. Ve böylece daha fazla gazı kendilerine çektiler. Bu birliktelikle gaz topları öylesine yoğunlaştı ki, içe çöküp bir nükleer füzyonu başlattı. Böylece elimizde Populasyon-3 dediğimiz ilk yıldızlar oluştu.

Bu yıldızların oluşumları sırasında etraflarında çok fazla materyal vardı ve bunun sonucu olarak günümüzde var olan yıldızlardan kat be kat büyüktüler. Bununla birlikte bu genç yıldızlar günümüzde bildiğimiz yıldızların aksine daha kısa ömürlüydüler. Ve ömürlerinin sonunda arkalarında muazzam büyüklükte kara delikler bıraktılar. Bu devasa kara deliklerin çevrelerinde tüketecekleri çok fazla materyal vardı ve bu onları evrenin en parlak cisimleri yaptı. Bu en uzaktaki, en parlak objelere kuasar diyoruz.

Bu kara deliklerin bazılarının milyonlarca, hatta milyarlarca güneş kütlesine eşit kütleye sahip olabildiğini biliyoruz. Fakat evrenin oluşumundan sonraki 1 milyar yıllık bir zaman bu kadar büyük kütlenin oluşması için yeterli midir? Yeterli olmaması sorunun cevabının hala net olmadığı anlamına geliyor: Bu kadar kısa sürede, bu kadar devasa kütlelere sahip kara delikler nasıl oluşabiliyor? 

Bu Reklamı Kapat

Süre Yeterli miydi?

Şimdi kısa bir süre için erken evrene geri dönelim: Yoğun gaz bulutları, fazlaca materyal, daha fazla sıcaklık ve de maddeler arası mesafenin daha az olduğunu söyledik. Bu yoğun gaz bulutlarının varlığıyla birlikte şunu düşünebilir miyiz: Belki de bu gaz bulutları, yıldız olma evresini atlayıp, doğruca kara delik olmuşlardır?

Aslında teoride bu tartışıldı ve Doğrudan Çöküş denilen bir süreç düşünüldü. Yani bizim gaz bulutları yıldız olmadan önce kara delik olabilmeyi başarmış olabilirler miydi? 

Doğrudan Çöküş olası bir teoriydi; fakat bunun için belli şartlar var: Öncelikle gaz bulutu, homojen ve kusursuz bir küre formunda olmakla birlikte bu devasa halkanın bir arada kalabileceği kadar sıcak da olmalı ve ardından soğuyarak kendi içine çökmeli.

SciTech Europa

Ama Doğrudan Çöküş bizim daha büyük daha obur, 12 milyar güneş kütleli kara deliklerimizi açıklayamıyordu. Başka bir şey olmalıydı! Biraz daha hayal gücü, sınırları biraz daha zorlama...

Bu Reklamı Kapat

Karanlık Madde!

Tam da bu noktada bilim insanlarının aklına karanlık madde geldi. Bildiğiniz gibi, karanlık maddeyi göremesek de etkisini hissedebiliyoruz, ama hakkında yeteri kadar şey bilmiyoruz. Ama bildiğimiz müthiş bir şey var ki; karanlık maddenin çok büyük bir kütle çekimi etkisi olduğu...

Karanlık maddenin süper kütleli kara deliklerin oluşumuyla ilgili etkisini düşünürken, iki farklı ihtimal düşünebiliriz.

Ya kara delik karanlık madde ile besleniyordu. Yani evrende karanlık maddenin miktarının bildiğimiz madde miktarından daha fazla olduğunu ve de karanlık maddenin çok büyük kütle çekimine sahip olduğunu biliyoruz. Kara delik karanlık madde ile beslenerek hem madde miktarını hem de yeme hızını artırmış oldu.

Ya da karanlık madde, erken evrende "süper yıldızları" veya "karanlık yıldızları" oluşturdu ve bunlardan geriye süper büyük kara delikler kaldı. 

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yıldızlar Neden Oluşur (Sarah Allen)

On iki yaşındaki Libby, bilime oldukça meraklı, iyimser bir kızdır ve bazı tanınmış arkadaşları vardır (tamam, bu sonuncusu yalnızca kendi kafasında öyle olabilir). Nazik, zeki, cesur, eğlencelidir; ancak piyano çalma, sakince oturma ve doğru şeyi doğru zamanda söyleme konularında pek de iyi değildir. Libby, Turner sendromuyla doğmuştur ve bu, yaşamında bazı şeyleri onun için zorlaştırmaktadır. Yine de onu seven pek çok insan etrafındadır ve bu onu oldukça şanslı bir kız yapmaktadır. Libby, ablası Nonny’nin hamile olduğunu öğrendiğinde çok heyecanlanır, ama endişelenir de. Çünkü Nonny ile eşi ekonomik sıkıntılar yaşamakta, ayrıca Libby her bebeğin sağlıklı doğmayabileceğini bilmektedir. Bu yüzden evrenle bir anlaşma yapar: Yıldızların neden oluştuğunu keşfeden ilk bilim insanı Cecilia Payne hakkında bir projeyle bilim yarışmasına
katılacaktır. Büyük ödülü kazanırsa bütün parayı Nonny ile ailesine verecek, bebek de kusursuz bir şekilde dünyaya gelecektir. Kendisi de Turner sendromlu olan yazarın kaleminden bir X kromozomu eksik olan küçük bir kızın kendini tanıma, yaşamı ve evreni anlamlandırma yolculuğuna şahit olurken, ablası ve onun bebeği için verdiği çabalar içinizi ısıtacak.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Panama Yayıncılık tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺48.00
Yıldızlar Neden Oluşur (Sarah Allen)

Bir diğer ihtimal ise iki kara deliğin çarpışması. Bunu güzel bir örnekle ifade edelim: 200 milyon ışık yılı uzaklıktaki izole bir galaksi. Çevresinde pek bir şey yok, merkezinde 17 milyar güneş büyüklüğünde bir kara deliği var. Bu kara delikler normal gözlemlerde çevresinde birçok galaksinin bulunduğu, galaksice zengin yerlerde gözlemlenir. Fakat gözlemlenen galaksi çevresiyle uyumlu değil, çevresinde pek bir şey olmayan bir kara delik nasıl bu kadar büyüyebildi, nasıl oluştu? 

Belki çevresinde bir şey olmamasının sebebi kendisidir, her şeyi tüketmiştir. Ya da iki kara delik yakınlaşmıştır ve biri diğerini yutmuştur! Kara deliklerin birbirlerini tükettikleri hiç görülmemişti. 

NASA

Kütleçekim Dalgaları

Bu teorinin muazzam bir destekçisi vardı:

İki kara deliğin çarpışması sonucu etrafa müthiş kütleçekim dalgaları yayılır. Bu çarpışma o kadar güçlüdür ki, Büyük Patlama'dan sonra en güçlü patlamalar meydana gelir. İşte bunlardan yola çıkarak 2015 yılının Ekim ayında LIGO deneyi gerçekleştirildi. Deneyin amacı, iki kara delik çarpışmışsa eğer meydana gelen patlama sonrası yayılan kütle çekim dalgalarını tespit etmekti. Ve deney unutulmaz amacına ulaştı! 26 ve 36 milyar güneş kütleli iki kara deliğin çarpışması sonrası evrende yayılmaya başlayan kütle çekim dalgaları kaydedildi! 

İki kara delik önce karşılaştı, kütle çekimiyle yakınlaştı ve birbirlerinin etrafında dönmeye başladı, dönme hızı arttı ve büyük olan daha küçük olanı "yuttu"! 

İki kara deliğin birleşmesi sonucu belli bir miktar kayıp meydana gelir. Örneğin, güneşte saniyede binlerce kez Hidrojen bombaları patlıyor ve oluşumundan bu yana bu patlamalar kütlesinde belli bir miktar kayba neden oluyor. Bizim 26 ve 36 milyar güneş kütleli kara deliklerimizin çarpışması sonucu ise yaklaşık 3 güneş kütlesi kaybı oldu.

Süper kütleli kara deliklerin oluşumu için birkaç teorimiz var bu doğru ama net ve tek bir teori aramak ne kadar doğru? Belki de cevap bunlardan biri, belki ikisi veya hepsi birdendir. Veya hiçbiri, belki de cevabı hala bulamadık!

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 12
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 8
  • İnanılmaz 4
  • Umut Verici! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • PBS Nova. (Belgesel, 2018). Black Hole Apocalypse.
  • S. Khan. Quasars. (2 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 2 Nisan 2020. Alındığı Yer: Khan Academy | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Kara Delikler Yazı Dizisi

Bu yazı, Kara Delikler yazı dizisinin 6. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Kara Delik Nedir? Kara Delik Nasıl Oluşur?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/08/2022 04:33:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8468

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Asit
Kuvvet
Doğa Olayları
Transkripsiyon
Meteor
Abiyogenez
Astrofotoğrafçılık
Taksonomi
Mikoloji
Mantık
Dişler
Çekirdek
Kanıt
Adaptasyon
Doğa Yasası
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Ses Kaydı
Yatay Gen Transferi
Bağışıklık
Zehirli Mantar
Gen İfadesi
Araştırmacılar
Su
Bağışıklık Sistemi
Homeostasis
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.