Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
Anonim Üye
1
Kompleks olanın değerli olduğunu, olacağını söyleyemeyeceğimize göre hayvanların(insanların) göreceli ahlak kuralları hurafe mi?
Hayvanlar, sahip olduğu ağrı reseptörlerinden dolayı temeli olmayan ahlak kuralları uydurdular; tıpkı namus uydurması gibi de mi? Yoksa koplex=değerli diyemeyiz, acılarımıza anlam yüklemek de bizim hurafemiz mi? Bu durumda Hitlere ahlaksız diyemezsiniz, neye dayandırarak diyeceğiz? Bu insanların evrimsel kuruntusudur de mi?
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
1 Cevap
Bu Reklamı Kapat
Cevap

Sorudaki sözcük seçimleri kafa karışıklığına neden oluyor. Hurafe, "dine sonradan girmiş olan, akla aykırı, uydurma ve garip şeyler, boş inanç" demek. İyi niyet ilkesi gereği, "boş inanç" anlamında kullandığınızı varsayalım. Evet, ahlak tabii ki "boş inanç". Ama insan kültüründe inşa edilen her şey öyle. Bilgisayar mesela boş inanç değil mi? Uzay seyahati? Para? Borsa? Kriptopara? Hastaneler?

Sorun şu: Bunların hiçbirini "Boş inanç değil." diye yapmıyoruz ki... Medeniyetimiz içerisinde yaptığımız her şeyi (ve Hitler örneğinde olduğu gibi, engellediğimiz her şeyi), toplumun genel düzenini sağlamak amacıyla yapıyoruz. Tabii ki herkes kendince belli amaçlar belirliyor (mesela bilimi rehber edinenlerin, Evren hakkında daha fazla bilgi almayı sağlayacak yolları ve yöntemleri üretmeyi amaç bellemesi gibi). Ama bu kuralların ve amaçların hiçbiri "mutlak" değil. Hitler çok bariz ve ekstrem bir örnek ve bu onun kötülüğünü görmenin çok kolay olması bakımından aslında basit bir örnek. Daha zor bir örnek, tramvay problemlerinin bir versiyonu olan Organ Bağışı Problemi'nde görüyoruz (o problemlerin hepsi bu konuyu farklı şekillerde ele alıyor).

Bu sorulara (ve bunlardan bile zorlu diğer örneklere) evrensel bir cevap veremiyor oluşumuz, evrensel ahlak diye bir şey olmadığını (bence) net bir şekilde gösteriyor. Ahlaki kararlar, o gün içinde bulunulan şartlara göre belirleniyor: LGBTİ+ bireylerin evlenme hakkı ahlaki mi değil mi? 50 sene önce değildi, bundan 50 sene sonra muhtemelen Dünya'nın çoğunda yasal olacak. Bu değişim yaşandıktan bir 100 sene sonrası boyunca bu değişimin "gerçekten evrensel olarak ahlaklı olup olmadığı" konuşulacak, sonraki 100 senede unutulup gidecek, sıradan bir kabul halini alacak. Ne oldu şimdi "evrensel ahlak"? Bu değişimi, biri bize bir şey fısıldadığı için mi yaptık, yoksa toplumda yeterli bir dönüşüm potansiyeli birikti de nihayetinde bu potansiyel açığa mı çıktı? Elbette ikincisi...

Bu Reklamı Kapat

Eğer bunu anlamakta zorlanıyorsanız, bundan 50 sene önce kadınların kot pantolon giymesinin "ahlaksız" olduğu bilgisini düşünebilirsiniz. Sizce evrensel ahlak "kadınların pantolon giymesi" konusunda ne diyor? Kadınların pantolon giymesinin ahlaksız olduğu fikri de boş inançtı, ahlaklı olduğu fikri de boş inanç. Ama sadece biri, medeniyet olarak çoğunluğun varmak istediği hedeflerle daha uyumlu. Eğer toplumun çoğu yobaz ve gerici olsaydı, muhtemelen kadınlar hâlen kot pantolon giyemiyor olacaktı ve kimse bunu sorgulamıyor olacaktı.

Yani evet. Toplumsal yapı içinde geliştirdiğimiz kurallar "hurafe" olarak değerlendirilebilir. Ama bu "hurafelerin" hepsinin bir faydası var ("utility" diyoruz buna). Zaten o faydaları sayesinde kolektif kültürde tutunabiliyorlar. Bu hurafeler arasından en faydalı olanları toplumda yer ediniyor, en zayıf olanları elenip gidiyor. Yani ahlaki kurallarımızın hepsi, kültürel evrim (memetik evrim) sürecinde var oluyor ve bu süreç içinde değişiyor. Bunların "mutlak olmaması" sizin için "hurafe" ise, evet öyle. Ancak bir şeyin hurafe olması, belli şartlarda değer, işe yararlık veya kolaylık sağlamadığı anlamına gelmiyor (bunun en ekstrem örneğini fizikte görüyoruz: merkezkaç kuvveti gerçek bir kuvvet olmamasına, sizin kullandığınız tabirle "tamamen hurafe" olmasına rağmen o kadar büyük kolaylık sağlıyor ki kullanıyoruz).

"Kompleks olma" ile "değerli" arasındaki bağı kuramadığım için ona yanıt veremiyorum. Belki anlayan biri o kısmı daha iyi cevaplayabilir. Fakat Hitler'in kötü olduğuna kanaat getirmek için kompleks olma durumuna bakmaya gerek yok. Buraya kadar anlattıklarım ışığında, Hitler'e pek tabii "kötü" diyebiliriz. Kendisine hiçbir zararı olmayan insanları, (hele ki sorunların diplomatik olan yüzlerce alternatif çözümü varken) hiçbir şekilde haddi olmayan bir şekilde katletmeyi seçen biri ve bu sırada sayısız toplumu (ve onların inşa ettiği düzeni) yerle bir eden birinin davranışları, insan toplumuna genellenecek olsaydı, evrimsel olarak stabil olmayan bir durum doğardı; dolayısıyla başka ülkelere veya belirli azınlıklara faşist baskılar uygulamak ahlaklı değildir. Eğer çöküntü içindeki bir distopyada yaşıyor olsaydık (mesela zombilerle dolu Walking Dead tarzı bir distopyada yaşıyor olsaydık), bu durumda zombilere baskı uygulamak ahlaklı görülebilirdi. Bu, ahlakın göreliliğini gösteriyor.

Bu Reklamı Kapat

Ve evet, bu örnekler öyle bir ayarlanabilir ki, kolay bir cevap vermek mümkün olmayabilir (Örnek: "CRISPR ile belli hastalıkları elemek ama bu sırada başka hastalıklara/üstünlüklere sebep olma riskini artırmak ahlaklı mıdır?" veya "Deri rengine göre belli bebeklerle oynamayı seçen bebekler ırkçı mıdır?" gibi). Bunun zor olmasında bir sorun yok. Bir şeyin nihai cevabının olmaması, o şeyin işlevi olmadığını göstermez. Örneğin ateistlere göre Tanrı inancı "hurafe"dir; ancak bu iddialarını doğru varsaysak bile, inanç sahibi olmanın evrimsel bir avantajı olma ihtimalini dışlamamaktadır.

Tüm bunlar ışığında, ahlakın sizin tabirinizle "hurafe" olması ile, bu durumda onun işlevsiz olacağı ve dolayısıyla "evrensel olması gerektiği" arasında kurduğunuz (veya kurmaya çalıştığınız) bağın tamamen hatalı olduğu rahatlıkla söylenebilir. Ahlakın evrimsel kökenleriyle ilgili daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

112 görüntülenme
9
  • Raporla
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et