Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Dünya'nın Tasarlanmış İlk Bebekleri: AIDS Direnci Verilmek İstenen Bebekler Yanlışlıkla Süperzeki Yapılmış Olabilir!

Dünya'nın Tasarlanmış İlk Bebekleri: AIDS Direnci Verilmek İstenen Bebekler Yanlışlıkla Süperzeki Yapılmış Olabilir! John Sharp
Bebeklerdeki gen düzenlemesini temsil eden bir çizim.
14 dakika
71,378
  • Moleküler Biyoloji ve Genetik
  • Tıp

28 Kasım 2018’de bilim dünyasından gelen bir haber şok etkisi yarattı: Çin'de Jiankui He isimli bir araştırmacı, genleri değiştirilmiş bebekler doğurduklarını ilan etti!

He Jiankui, Hong Kong’daki İkinci Uluslararası İnsan Genomu Düzenleme Zirvesi’nde, Çin’de doğmuş olan Lulu ve Nana’nın (ikiz kızlar) genomunu düzenlediğini açıkladı. Bu, CRISPR-Cas9 tekniği kullanarak modifiye edilmiş DNA ile dünyaya gelen bildirilen ilk insan vakasıdır. CRISPR'ın ne olduğunu ve nasıl çalıştığını merak ediyorsanız, buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu Reklamı Kapat

He Jiankui Kimdir?

He Jiankui, ABD’deki Rice ve Stanford Üniversitelerinde okudu. Shenzhen’deki Güney Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde bir laboratuvar açmak için Çin'e döndü. Ayrıca iki genetik şirketi var. Sözcüsü 2018 yılının başından beri profesörlükten izin aldığını; ancak fakültede kaldığını ve okulda bir laboratuvarı olduğunu doğruladı. Çinli araştırmacı laboratuarda fare, maymun ve insan embriyolarının düzenlenmesi için birkaç yıl çalıştığını; metotları için patent başvurusunda bulunduğunu söyledi.

Çin’e döndükten sonra bu projede birlikte çalıştığı ABD’li bilim adamı, Houston Rice’teki danışmanı fizik ve biyomühendislik profesörü Michael Deem’di.

Bu Reklamı Kapat

He Jiankui, verilerini 28 Kasım 2018 Çarşamba günü sundu.
He Jiankui, verilerini 28 Kasım 2018 Çarşamba günü sundu.
AP Images

HIV, CCR5 Geni ve İkiz Bebekler

He Jiankui, HIV için embriyo geninin düzenlenmesini seçtiğini, çünkü HIV enfeksiyonlarının Çin’de büyük bir sorun olduğunu söyledi. HIV isimli virüs ile ilgili daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Erken bir embriyodan, yani az sayıda hücre varken, başlangıçtan başlamak genomu düzenlemek için daha iyi bir yaklaşımdır. Birçok uygulama için genlerde az hücreli aşamada değişiklik yapılması idealdir. Sonra embriyo DNA’sını çoğalttığında ve hücre sayısını arttırmak için mitozla böldüğünde genetik modifikasyon da çoğalır. Bu bebekteki her hücrenin genetik değişime sahip olması için devam eder.

He Jiankui, AIDS‘e neden olan HIV’in hücreye girmesine izin verip bir protein kapısı oluşturan CCR5 adında bir geni devre dışı bırakmaya çalıştı. CCR5 geni, savunma sistemimizdeki beyaz kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan reseptörlerin yapısını belirleyen bir gendir. Bu gen, 3. kromozomumuzda bulunur. Normalde İnsan Bağışıklık Yetmezliği virüslerinden HIV-1, bu reseptörleri kullanarak insanları enfekte eder. Böylece virüs kendini hızla kopyalar ve bir süre sonra savunma hücrelerinin büyük bir kısmını yok ederek insanlarda Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu, yani AIDS'e neden olur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Lulu ve Nana (temsili)
Lulu ve Nana (temsili)
Pexels

İşte bu gende Del-32 ya da Delta-32 ismi verilen bir mutasyon meydana gelebilmekte. Del sözcüğü "deleterious", yani silinme tipi mutasyon demektir. 32 sayısı ise, silinen nükleotit sayısıdır. Yani CCR5 geninde, 32 nükleotiti silen mutasyonun adı Del-32 mutasyonudur. Bu mutasyon, diğer tüm mutasyonlar gibi, spontane olarak ve tamamen rastgele bir şekilde meydana gelir ve bu örnekte, beyaz kan hücrelerindeki reseptör proteinin üretilmesine engel olur. İşte bu reseptörlerin üretilememesi, insanlarda bir anda HIV'e karşı direnç sağlar; çünkü HIV bağlanabileceği reseptörleri bulamaz. Ne harika, öyle değil mi?

Eğer bu mutasyondan iki kopyaya sahipseniz, yani homozigotsanız, HIV'e karşı mutlak bir direnciniz var demektir. HIV vücudunuza girse bile sizde AIDS'e neden olamaz. Eğer bu mutasyonun tek bir kopyasına sahipseniz, yani heterozigotsanız, HIV'in AIDS'e neden olma 3 yıl kadar uzar, HIV tedavisinde kullanılan antiviral ilaçların etkisi artar. AIDS'in ne kadar ölümcül ve zorlu bir hastalık olduğu düşünülecek olursa, bu mutasyonun ani etkili ve müthiş avantajlı bir mutasyon örneği olduğu söylenebilir. 

Ve mutasyon doğal yollarla da meydana gelip, evrimin Doğal Seçilim mekanizmasıyla popülasyon içinde yayılabiliyor. Gerçekten de Avrupa popülasyonlarının her 100 kişiden 10'unda bu mutant genden 1 kopya, her 100 kişiden 1'inde ise bu mutant genden 2 kopya bulunuyor. Yani insanın yakın evrimsel tarihinin parçalarından birisi, belki de en önemlisi, CCR5 genindeki bu silme tipi mutasyon!

He Jiankui Lulu ve Nana’nın Genlerini Nasıl Düzenledi?

Çin’de HIV enfeksiyonu prevalansı (görülme sıklığı) yüksektir ve bu hastaların sağlık hizmetlerine erişimi ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Jiankui bu durumu göz önüne alarak Baihualin adlı Pekin merkezli bir AIDS savunma grubu aracılığıyla çiftler topladı. Yayımlanan tıbbi belgeye göre çalışmada HIV negatif kadın partnerleri olan ve IVF (in vitro fertilization) programına katılmak isteyen, embriyoların CRISPR ile düzenlenmesine izin veren, HIV'in neden olduğu enfeksiyonlar ilaç tedavisiyle büyük ölçüde bastırılmış HIV pozitif erkekleri seçti. IVF (ya da In vitro fertilizasyon, ya da halk arasındaki adıyla "tüp bebek"); bir yumurtanın sperm tarafından vücut dışında sunî olarak döllenmesi sürecidir. He Jiankui’ye göre normal şartlarda bu ebeveynlerin çocukları AIDS hastası olarak doğacaklardı.

He Jiankui’nin amacı HIV’den etkilenen çiftlere benzer bir kaderden koruyabilecekleri bir çocuğa sahip olma şansı sunmaktı.

Bu Reklamı Kapat

Gen düzenlemesi, IVF işlemi sırasında yapıldı. İlk olarak spermde HIV’in gizlenebildiği sıvı olan semenden spermi ayırmak için sperm yıkandı. Bir embriyo oluşturmak için tek bir sperm tek bir yumurtaya yerleştirildi. Hücreler bölünmeye başlayıp embriyo 3-4 günlük hale gelince, embriyo dondurulup HIV virüsünün hücrelere girmesi için kritik olan kromozom 3’ün kısa kolu üzerinde bulunan CCR5 adlı bir geni embriyolardan çıkarmaya odaklanıldı. Bunun için gen düzenleme aracı (CRISPR-Cas9) kullanıldı. Embriyoların DNA’sı değiştirildi, moleküler makasın gerçekten doğru hedefte oldukları doğrulandı ve analiz tamamlandığında modifiye edilmiş embriyolar çözüldü ve en iyileri gebeliğin gerçekleşmesi için annenin vücuduna yerleştirildi. Yani He Jiankui daha doğmamış çocuğa olumlu bir mutasyon uygulayarak hayatı boyunca çocuğun AIDS'e yakalanmasını önledi.

Bu doğal mutasyon ikizlerle birlikte yeni nesillere de geçebiliyor. Toplamda 22 embriyodan 16’sı düzenlendi ve ikiz gebelik elde edilmeden önce 6 yerleştirme denemesinde 11 embriyo kullanıldı. Ayrıca yayımlanan kaynaklar çiftler hamilelik girişimleri için düzenlenmiş veya düzenlenmemiş embriyoların kullanılıp kullanılmayacağını seçebilme şansına sahip olduğunu gösteriyor.

Modifiye edilmiş embriyo çok hücreli aşamaya ulaştığında, embriyonun modifikasyonu taşıdığını doğrulamak için bir hücre çıkarılır ve test edilir.
Modifiye edilmiş embriyo çok hücreli aşamaya ulaştığında, embriyonun modifikasyonu taşıdığını doğrulamak için bir hücre çıkarılır ve test edilir.
Shutterstock

Çalışmanın Sonucu

Bu çalışmanın sonuçları hakemli bilimsel bir dergide yayımlanmadı. He Jiankui çalışmanın sonuçlarını internet üzerinden paylaştığı bir sitedeki videolarla açıkladı. Videolarında özellikle tasarlanmış bebekler demenin yanlış olduğunun "gen cerrahisi" ya da "gen düzenlemesi" terimlerinin doğru olduğunun üstünde duruyor. Lulu ve Nana’nın da en az diğer bebekler kadar sağlıklı olduğunu, yaptıkları çalışmadan gurur duyduğunu ve bu çalışmanın yeni bir kapı araladığını da sözlerine ekliyor. He Jiankui sözlerine şöyle devam ediyor:

Bozuk bir gen, kısırlık veya önlenebilir bir hastalık hayatı söndürmemeli veya sevgi dolu bir çiftin birliğini baltalamamalıdır. Birkaç aile için erken gen cerrahisi, kalıtsal bir hastalığı iyileştirmenin ve bir çocuğu ömür boyu acı çekmekten kurtarmanın tek uygun yolu olabilir.

Bu Reklamı Kapat

Gen ameliyatı; estetik, geliştirme, cinsiyet seçimi amacıyla veya çocuğun refahını, sevincini, özgür iradesini tehlikeye sokacak bir şekilde asla kullanılmaması gereken ciddi bir tıbbi prosedürdür. Hiç kimsenin hastalığın önlenmesi dışında bir çocuğun genetiğini belirleme hakkı yoktur.

Gen ameliyatı, çocuğu kalıcı olabilecek potansiyel risklerle karşı karşıya bırakır. Gen ameliyatı sadece ciddi bir tıbbi ihtiyaç, doğabilecek risklere ağır bastığında yapılabilir. Bir yaşam fiziksel bedenimizden ve DNA’mızdan daha fazlasıdır. Gen ameliyatından sonra çocuğun özgürce yaşama; mesleğini, vatandaşlığını ve mahremiyetini seçme hakkı vardır. DNA’mız hayat amacımızı veya başarılarımızı önceden belirlemez. Kendi çalışkanlığımız, beslenmemiz, toplumun ve sevdiklerimizin desteği bizi her daim ilerletecektir. Genlerimiz ne olursa olsun, her bakımdan eşitiz. Zenginlik sağlığı belirlememelidir. Genetik tedavi geliştiren kuruluşların her kesimden aileye hizmet etmek için derin bir ahlaki zorunluluğu vardır.

Peki ya bu mutasyon sadece HIV ile ilişkili değilse? Ya başka fiziksel özelliklerin de değişmesine neden oluyorsa? Mesela ya bu rastgele meydana gelen mutasyon, aynı zamanda zeka fonksiyonlarını geliştiriyorsa?

Olası Tehlikeler Neler?

İnsan genlerinde düzenlemeler yapmanın etiği oldukça tartışmalıdır. Çünkü buna izin verilecek olursa, otoriter ülkeler kontrolsüz bir şekilde vatandaşlarının genleriyle oynayabilir. Daha güçlü, daha zeki, daha saldırgan insanlar yaratma peşinde koşabilir. Daha özgürlükçü ve zengin ülkelerde ise bu güç, sadece zenginlere ve sosyoekonomik olarak üstün kişilere fayda sağlayacak şekilde ticarileştirilebilir. Böylece ekonomik olarak güçlüler ile zayıflar arasındaki farklar daha da derinleşebilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
İlk Adımlar (Ayşe’nin Günleri – 1)

Türkiye’nin çok sevilen deneyimli yazarı Gülsüm Cengiz’in yirmi yılı aşkın önce yazdığı, ülkemizde üç kuşaktır okunan, Almancadan Rusçaya, Arapçadan Hırvatçaya birçok dünya diline çevrilen klasikleşmiş yapıtı “Ayşe’nin Günleri” çok özel bir gençlik dizisi biçiminde okurlarıyla yeniden buluşuyor.

Gülsüm Cengiz, doktora tezlerine ve edebiyat sempozyumlarına konu olan, uluslararası edebiyat bilimcileri tarafından Tolstoy ve Anne Frank ile karşılaştırmalı incelenen bu önemli gençlik romanını bir üçleme olarak tasarladı.

Türkiye çağdaş çocuk ve gençlik edebiyatında klasikleşmiş eserler arasında yerini alan “Ayşe’nin Günleri Serisi”nin ilk kitabı “İlk Adımlar”da, usta yazar Gülsüm Cengiz, her yaştan okurun kalbinde taht kuran Ayşe karakterini titizlikle işlerken, o dönemin Türkiye’sinde emekçi bir ailenin çocuğu olmanın zor kadar da iç ısıtan yanlarına ayna tutuyor.

  • Yayın Tarihi: 25.10.2019
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 216
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 14.5 x 21 cm
  • ISBN: 9786056969102
Devamını Göster
₺50.00
İlk Adımlar (Ayşe’nin Günleri – 1)

Fakat işin bir de biyoloji etiği tarafı var: Her bir hücremizde bulunan 20.000 kadar genin birçoğunun ne yaptığına dair genel bir fikrimiz olsa da, halen işlevinden emin olmadığımız çok sayıda gen var. Dahası, daha önceki bir videomda da sözünü ettiğim pleyotropi meselesi var: Yani bir gen, birden fazla fiziksel özelliği etkileyebiliyor. Bu durumda, belli bir amaçla değiştirdiğiniz bir gen, hiç beklemediğiniz diğer özellikleri de etkileyebilir. İşte Lulu ve Nana'da olan bu olabilir. Anlatalım:

CRISPR-Cas9, DNA’yı kesen moleküler bir makastır. Araştırmacılar 2012’de tanıtılan gen düzenleme aracını, laboratuardaki sivrisinek popülasyonlarını düzenlemek, kirazların yetiştirilmesini kolaylaştırmak ve sayısız diğer hayvan ve bitkiyi değiştirmek için kullandılar. He Jiankui CRISPR kullanarak iki bebekte DNA düzenlediğini bildirdi. Ancak araştırmacılar, aracın insanlarda kullanılacak kadar güvenli olmadığından hemfikirler. CRISPR-Cas9’un hedef dışı etkileri yani değişmesi istenmeyen diğer genleri değiştirmesi üzerindeki araştırmalar hala devam ediyor.

Gen düzenlemesi yapan bir bilim insanı (temsili)
Gen düzenlemesi yapan bir bilim insanı (temsili)
Shutterstock

Sorun şu: 2016'da başlayan bir araştırmalar silsilesi, CCR5 geninin sadece reseptörlerle ilgili olmadığını ortaya koydu. CCR5 geni, aynı zamanda bilişsel fonksiyonlar ilgili olabilir! Yapılan bir çalışmada, CCR5 geni susturulmuş olan farelerin hafızasının dikkate değer miktarda arttığı gösterildi. 2019 yapılan bir diğer çalışmada ise, bu genin hafıza gelişimi ve sinaps oluşumunu baskılama etkisi olduğu gösterildi. Yani bu genin mutasyona uğraması, bu kısıtlamayı ortadan kaldırarak beyin gelişimine hız katıyor olabilir. Cell dergisinde yine 2019'da yayınlanan bir diğer çalışmada, bu genin "bozuk" kopyalarına sahip bireylerin inme sonrası iyileşme hızlarında artış görüldü. Yani CCR5 çok yönlü bir gen diyebiliriz. Ve Çinli bilim insanları, işte tam da bu geni hedeflediler. Doğan bebeklerde, tam da bu gen yapay yollarla bozulmuş halde... Amaçları belki AIDS'i durdurabileceklerini göstermekti; ancak bir yandan hiç beklemedikleri sonuçları da tetiklemiş olabilirler.

İkizlerden birinde, CCR5 geninin her iki kopyasının da (hem anneden gelen hem de babadan gelen gen) değiştirildiği, diğeri için sadece bir kopya değiştirildiğini kaynaklar yazmıştır. Yani genetik modifikasyonun iki hücreli aşamaya kadar veya iki hücreli aşamanın sonrasında tüm hücrelerde gerçekleşmediği anlaşılıyor. Çünkü bebeklerdeki bazı hücrelerin modifikasyona sahip olduğu, bazılarınınsa sahip olmadığı bulunmuştur. Bu duruma mozaiklik denir. Çocuk, normal ve düzenlenmiş hücrelerin mozaiğidir. Mozaikliğin kanser, anormal organ gelişimi gibi beklenmedik ve zararlı sağlık etkilerine yol açabileceği ihtimali her zaman vardır. Bu durum insanlar üzerindeki gen çalışmalarını riskli kılar.

Şu anda bu risklerin potansiyel faydalardan daha ağır bastığı ve devam etmeden önce daha temel araştırmaların yapılması gerektiği konusunda genel bir fikir birliği var. Fareler üzerinde yapılan çalışmalarla, CRISPR-Cas9’un istenmeyen yan etkiler bıraktığı gözlenmiş ve yayımlanan yeni makaleler ile bildirilmiştir.

Düzenleme mükemmel şekilde çalışsa bile, normal olarak CCR5 genleri olmayan insanların West Nile gibi bazı diğer virüsleri alma ve gripten ölme risklerinin daha yüksek olduğu bulunmuştur.

Yapılan yeni çalışmalarla bu bebeklerde denenen genetik mutasyonun, erken ölüm riskinde artmaya neden olduğu bulunmuştur. Nature’da yayımlanan çalışma, CCR5-delta 32 olarak bilinen mutasyonun, 76 yaşından önce ölüm riskinde %20’lik bir artışa neden olduğunu bildirdi.

CCR5 geni başka hangi özellikleri, nasıl etkiliyor? Bilmiyoruz. Genlerin yapay olarak değiştirilmesini sağlayan teknik, ister istemez başka hangi genleri, nasıl değiştiriyor? Bilmiyoruz. Bu bilinmezlik, insan üzerinde yapılan genetik düzenlemelerin potansiyel risklerini gösteriyor. Bu nedenle genetik bilimciler insan üzerinde bu tarz deneylerden uzak duruyor ve hemen hemen her ülkede bu deneyler yasak. Çin de, araştırmacıların deneylerini durdurdu ve inceleme süresince Jiankui He'nin laboratuvarını askıya aldı. He, üniversitesinden kovuldu ve şu anda ev hapsinde. Hakkında başlatılan soruşturma ne sonuç verecek, hep birlikte bekleyip göreceğiz.

Eğer CCR5 geni üzerinde yapılan araştırmaların beyinle ilgili sonuçları Lulu ve Nana'da kendini gösterirse... He, insanlık tarihinin yapay yollarla bilişsel fonksiyonları güçlendirilmiş ilk bireylerini üretti demektir. Bilimkurgunun meşhur temalarından birisi, bir anda gerçek oluverdi demektir. İnsanlık olarak, genetik biliminden gelen bu gücün bize getirdiği sorumluluğun bilincinde olmamız şart. Çünkü özellikle de sperm ve yumurta gibi üreme hücrelerinde veya dokularında yapacağımız genetik düzenlemeler, sadece 1 kişinin değil, o kişinin soyundan gelen herkesin genlerinin değiştirilmesi demek olabilir. Sadece bilim insanları olarak değil, koskoca bir tür olarak böyle bir sorumluluğu taşıyabilecek olgunlukta mıyız? Bilemiyoruz.

Örneğin bu genetik müdahaleler, tıpkı nükleer silahlanma yarışında olduğu gibi ülkeler arası bir biyoteknolojik silahlanma yarışına yol açar mı? Ya da tam tersi, olumlu tarafından bakalım: Bu teknolojinin güvenilirlik ve isabetliliğinin hızla artacağını öngörecek olursak, uzay görevleri veya kanser gibi zorlu meselelerin üstesinden gelmemizin yolu genlerimizin değiştirilmesi olabilir mi?

Bu Reklamı Kapat

HIV İlacı Felç Tedavisinde Yeni Bir Umut Mu?

Cell dergisinde 21 Şubat 2019’da yayımlanan bir çalışmada araştırmacılar Maraviroc’u CCR5 reseptörlerini bloke etmek için farelere verdiklerinde, farelerin yürüyüşlerinin ve uzuvlarının kontrolünü arttırdığını bulmuşlar. Fareler inme yaşamamasına rağmen, bulgular hastalığa ışık tutabilir çünkü inme geçiren insanlar vücutlarının parçalarını hareket ettirmek ve kontrol etmekte zorluk çekerler.

Fakat hayvanlarda ilacın etkisinin olması, insanlarda da aynı etkiye sahip olacağı anlamına gelmez. Bu nedenle CCR5 geninin insanlarda ve inmenin iyileşmesinde nasıl bir rol oynayabileceğini görmek için araştırmacılar Tel Aviv Üniversitesi’ndeki hafif ve orta dereceli inme geçirmiş yaklaşık 450 hastanın iyileşmesini izleyen İsrailli bilim insanları ile işbirliği yaptı. California Üniversitesi nöroloji profesörü ve başkanı, Dr. Thomas Carmichael, bu hastaların çoğunda CCR5 geninin doğuştan olmadığını söylüyor.

Araştırmacılar CCR5 geninden yoksun olan hastaların hem fiziksel olarak hem de zihinsel olarak diğerleriyle karşılaştırıldığında daha iyi bir şekilde iyileşme sağladıklarını gördü.

Çalışmalar CCR5 geninin baskılanması durumunda bilişsel yeteneklerin (cognition), motor hareketlerin (motor recovery) arttığını gösteriyor. Ayrıca akson filizlenmesinin de (sprouting of axons) arttığı  bulunmuş.
Çalışmalar CCR5 geninin baskılanması durumunda bilişsel yeteneklerin (cognition), motor hareketlerin (motor recovery) arttığını gösteriyor. Ayrıca akson filizlenmesinin de (sprouting of axons) arttığı bulunmuş.
Cell

Dr. Thomas Carmichael, CCR5’in yokluğunun iyi bir şey gibi görünmesine rağmen, genin normal şekilde var olmasının bazı faydalar sağlayabileceğini ekledi. Örneğin araştırmalar, anıların oluşumunu durdurmada önemli bir rol oynadığını göstermiştir.

Bu Reklamı Kapat

Beyin hücre grupları bir uyaranı takip edip birbirine bağlandıklarında anılar oluşur. Bellek oluşumunu durdurmak için CCR5, bu hücre gruplarına belirli bir uyaranla bağlantı kurmamalarını söyler. Örneğin; güzel, güneşli bir günde en sevdiğiniz dondurmayı yiyorsunuz ama arkadan sürekli bir bebek ağlama sesi var. İşte CCR5 geni o an dondurma yerken gelen bebek ağlaması sesini, gelecekte hatırlamanızı engeller. Çalışmanın bir parçası olmayan NYU Langone Health’teki nöroepidemiyoloji direktörü Dr. Heidi Schambra şöyle söylüyor:

Sonuçlar inme ve travmatik beyin hasarı sonrası iyileşmeyi teşvik etmek için yeni bir yaklaşım öneriyor. Ancak Maraviroc’un felçli hastaların iyileşmesi için bir tedavi olarak kullanılması, öncelikle bu özel amaç için ne kadar iyi çalıştığını doğrudan test eden bir klinik denemeden geçtikten sonra kabul edilecektir.

Lulu ve Nana’ya Ne Oldu?

İkiz kız bebeklerin ve Temmuz 2019 sonunda doğması planlanan veya doğmuş ama gizliliği korunan 3. bebeğin devlet gözetimi altında tutulacağı söyleniyor.

Sonuç

Lulu ve Nana’daki gibi bir gen düzenlemesi sadece yetişkindeki kusurları tamir etmez. Sonsuza dek bir kişinin DNA’sını değiştirir. Daha sonra bu düzenlenmiş DNA gelecek nesillere aktarılabilir. Yani bu ikiz kız çocukları HIV’e karşı yeni direnişlerini kendi çocuklarına da geçirebilirler. Onlar da kalıtımsal olarak her nesile bu değişimi miras bırakabilirler. DNA sarmal yapımızı açtığımızda bir hücredeki DNA uzunluğumuzun yaklaşık 2 metre olduğunu, toplam hücre sayımızın yaklaşık 30 trilyon olduğunu ve 200 farklı hücreye sahip olduğumuzu düşündüğümüzde her hücremiz bilinmezliklerle dolu.

Gelecek nesil üzerindeki öngörülemeyen etkiler tehlikeli ve etik dışı olabilir. Etik ihlal sonucu halk isyanı geleceğin umut verici bir tedavisinin önüne geçebilir. En önemlisi de insan bedenindeki her sistem birbiriyle bağlantılı olduğundan en küçük bir zarar bedende çığ etkisi yaratır. Gen çalışmalarının istemeyen genler üzerindeki etkisi genetik zarar bırakarak gelecek nesillerde kanser, organ işlev bozukluğu, zihinsel hasar, immün sistem bozukluğu gibi ciddi rahatsızlıklar oluşturabilir. Her organizma farklı olduğu için hayvanlar üzerindeki deneylerin sonuçlarının aynısını insanlar üzerinde göremeyebiliriz. Gen çalışması sayesinde HIV’e karşı korunmuş bebekler ileriki yıllarda CCR5 genleri olmadığı için daha ciddi bir hastalığa da yakalanabilirler ya da bu gen olmadığı için gelecekteki ölümcül bir salgından kurtulabilirler. Madalyonun iki yüzü var. Bu da kesin bilimsel kanıtlar üzerinden ilerlememiz gerektiğini gözler önüne serer.

Bu Reklamı Kapat

Sonuç olarak "gen cerrahisi" pamuk ipliğine bağlı. Her an, yakın gelecekte veya uzun vadede istenmeyen sonuçlar oluşabilir. Bu vakadaki gibi, olmaması koruyucu olduğu düşünülen bir gen, ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Tüm bu araştırmalar bize gösteriyor ki bu kadar karmaşık bir DNA ve gen sistemi üzerine bilgilerimiz halen oldukça kısıtlı. Bilim, mükemmel sonuçlar ışığında müthiş tedaviler yapabildiği gibi, sonuçları tahmin dahi edilemeyen hasarlar da bırakabilir. Bu yolda dikkatlice yürümeli ve bilimin sesine daima kulak vererek, gerçeklerin peşinden yorulmadan koşmaya devam etmeliyiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 21
  • İnanılmaz 18
  • Merak Uyandırıcı! 15
  • Muhteşem! 14
  • Korkutucu! 12
  • Umut Verici! 10
  • Tebrikler! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • National Academies. Second International Summit On Human Genome Editing. (19 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 19 Ağustos 2019. Alındığı Yer: National Academies | Arşiv Bağlantısı
  • National Academies. Second International Summit On Human Genome Editing. (19 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 19 Ağustos 2019. Alındığı Yer: National Academies | Arşiv Bağlantısı
  • National Academies. Second International Summit On Human Genome Editing. (19 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 19 Ağustos 2019. Alındığı Yer: National Academies Press | Arşiv Bağlantısı
  • National Academies. Second International Summit On Human Genome Editing - November 28, 2018: Day 2. (19 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 19 Ağustos 2019. Alındığı Yer: National Academies | Arşiv Bağlantısı
  • J. Watson, et al. (1953). Molecular Structure Of Nucleic Acids: A Structure For Deoxyribose Nucleic Acid. Nature. | Arşiv Bağlantısı
  • Your Genome. What Is Crispr-Cas9?. (19 Aralık 2016). Alındığı Tarih: 19 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Your Genome | Arşiv Bağlantısı
  • X. Zhu, et al. (2019). Cryo-Em Structures Reveal Coordinated Domain Motions That Govern Dna Cleavage By Cas9. Nature. | Arşiv Bağlantısı
  • MARY T. JOY. (2019). Cytosine Base Editor Generates Substantial Off-Target Single-Nucleotide Variants In Mouse Embryos. Science. | Arşiv Bağlantısı
  • Xinzhu Wei ve Rasmus Nielsen. (2019). Ccr5-∆32 Is Deleterious In The Homozygous State In Humans. Nature. | Arşiv Bağlantısı
  • H. Jiankui. The He Lab. Alındığı Tarih: 19 Ağustos 2019. Alındığı Yer: YouTube | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 20:49:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7927

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Oyun Teorisi
Evrimsel Tarih
Anne
Afrika
Makale
Köpekbalığı
Sağlık Bakanlığı
Etimoloji
Biyokimya
Hasta
Doğa
Küresel
Homo Sapiens
Sıvı
Avrupa
Biyocoğrafya
Hastalık Yayılımı
Yapay Seçilim
Etik
Cinsellik Araştırmaları
Astrofotoğrafçılık
Seçilim
Savaş
Rna
Yemek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.