Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Tramvay Problemleri ve Etik İkilem Soruları: Siz Olsanız Ne Yapardınız?

Tramvay Problemleri ve Etik İkilem Soruları: Siz Olsanız Ne Yapardınız?
10 dakika
126,540
  • Etik (Ahlak Felsefesi)
  • Tıp Felsefesi

Bu makalemizde size 4 temel, 1 orjinal etik ikilem sorusu yönelteceğiz. Bunlar, hem felsefi konuları anlatmak için hem de bazı bilimsel araştırmalarda kullanmak amacıyla geliştirilmiş sorulardır. Birçok durumda farklı düşünen insanların birbirine düşmesine neden olsa da, aslen bireylerin kendileriyle yüzleşmesini sağlayan sorulardır. Bunları dikkatle inceleyip, kendi başınıza kaldığınız bir anda değerlendirmenizi tavsiye ederiz. Sonrasında ise bu soruların "ne" olduklarına biraz daha yakından bakacak ve bilimsel açıklamalarını vereceğiz. Böylece kendinizle yüzleşmenizi biraz daha temellendirmiş ve anlamlandırmış olabilirsiniz diye umuyoruz.

Etik İkilem Soruları

Başlamadan önce şu önemli noktayı vurgulamak isteriz: Sorularda, belirtilen aksiyon veya seçeneklerden başka hiçbir çözüm yolu bulunmamaktadır. Bu sorular mantık soruları değil, etik sorularıdır. Dolayısıyla soruda verilenden başka yöntemler aramanız anlamsız olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Soru 1: Tren İkilemi

Bir tren, raylardan kaçamayacak durumda olan 5 kişinin üzerine doğru gitmektedir. Siz, rayların ayrıştığı noktada, tamamen güvenli bir konumda bulunuyorsunuz ve trenin hangi yöne gideceğine karar verebilecek konumdasınız. Eğer ki rayları değiştirirseniz, trenin de rotası değişecek ve 5 kişi kurtulacak. Ancak, eğer ki bunu seçerseniz ve rayları değiştirecek olursanız, bu defa da yeni rotada bulunan, yine kaçamayacak durumda olan diğer 1 kişi var (bu siz değilsiniz, başka bir kişi) ve bu defa da o kesinlikle ölecek. Bu durumda ne yapardınız? Rayları değiştirir ve trenin o 1 kişi üzerine gitmesine mi neden olurdunuz, yoksa değiştirmez miydiniz ve 5 kişinin, zaten olacağı şekilde ölmesini mi izlerdiniz? Neden?

 Soru 2: Şişko Adam İkilemi

Bir tren, tek bir ray hattı üzerinde, kesinlikle kaçamayacak ve trenin çarpması durumunda tamamı kesinlikle ölecek konumda olan 5 kişinin üzerine gitmektedir. 

Siz, bu sırada, trenin altından geçeceği bir köprünün üzerindesiniz ve yanınızda, sizinle beraber trenin 5 kişinin üzerine gelişini izleyen devasa boyutlarda ve şişman bir adam var. Bu adamın, o insanlarla ve bulundukları durum ile hiçbir ilgisi olmadığını biliyorsunuz.

Bu Reklamı Kapat

Aynı zamanda, şişman adamın raylarda bulunması durumunda, trenin ona çarparak kesinlikle durabileceğinden eminsiniz.

Bu durumda, 5 kişiyi kurtarmak adına, normalde raylara düşmeyecek olan şişman adamı, kendi ellerinizle raylara iter miydiniz?

Not: Adamı itebilecek güce sahipsiniz. Adam, kesinlikle tam olarak raylara düşecektir ve adamı iterseniz, tren adama kesinlikle çarpacaktır, bunun sonucunda şişman adam kesinlikle ölecektir, tren kesinlikle duracaktır ve 5 kişi kesinlikle kurtulacaktır. Şişman adamın itilmesinden başka, 5 kişiyi kurtarmanın herhangi bir yolu yoktur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Soru 3: Kötü Şişko Adam İkilemi

Bir tren, tek bir ray hattı üzerinde, kesinlikle kaçamayacak ve trenin çarpması durumunda tamamı kesinlikle ölecek konumda olan 5 kişinin üzerine gitmektedir. 

Siz, bu sırada, trenin altından geçeceği bir köprünün üzerindesiniz ve yanınızda, sizinle beraber trenin 5 kişinin üzerine gelişini izleyen devasa boyutlarda ve şişman bir adam var. Bu adamın, o 5 kişiyi raylara bağlayan insan olduğundan eminsiniz ve kendisi de bunu kabul ediyor.

Aynı zamanda, şişman adamın raylarda bulunması durumunda, trenin ona çarparak kesinlikle durabileceğinden eminsiniz.

Bu durumda, 5 kişiyi kurtarmak adına, normalde raylara düşmeyecek olan ve müdahale etmemeniz durumunda 5 kişinin ölmesine neden olacak olan şişman adamı, kendi ellerinizle raylara iter miydiniz?

Not: Adamı itebilecek güce sahipsiniz. Adam, kesinlikle tam olarak raylara düşecektir ve adamı iterseniz, tren adama kesinlikle çarpacaktır, bunun sonucunda şişman adam kesinlikle ölecektir, tren kesinlikle duracaktır ve 5 kişi kesinlikle kurtulacaktır. Şişman adamın itilmesinden başka, 5 kişiyi kurtarmanın herhangi bir yolu yoktur.

Bu Reklamı Kapat

Soru 4: Organ Bağışı Problemi

Oldukça başarılı bir cerrah olduğunuzu ve organ transferi konusunda çok önemli işler başaran biri olduğunuzu düşünün. Elinizde, birkaç aydır sizin denetiminizde olan 5 adet hasta bulunuyor ve bu 5 hastanın her birinin farklı bir organa ihtiyacı var. Ancak ne veritabanında, ne de herhangi başka bir kaynakta, herhangi bir hastaya uyan hiçbir organ bulunmuyor. Dolayısıyla eğer müdahale edilmezse, bu organların eksikliğinden ötürü kesinlikle ölecekler.

Bu sırada, şehre gelen bir turist, şans eseri hastanenize check-up yaptırmaya geliyor. Kontrolü siz yapıyorsunuz, inanılmaz bir şekilde turistin organlarının, aranan 5 organ için tamamen uygun olduğunu ve 5 hastayı da kesinlikle kurtaracağını fark ediyorsunuz.

Eğer bu turist bir şekilde ölürse, 5 organı da alabilir ve aylardır organ bekleyen ve ölümün eşiğinde olan diğer 5 hastayı da %100 kurtarabileceksiniz. Üstelik, bu turistin 'bir şekilde' ölmesinden sizin sorumlu tutulmayacağınızın ve sizden kimsenin şüphelenmeyeceğinin de %100 garantisi olan bir yöntem biliyorsunuz.

Bu durumda, 5 hastanızı kurtarmak için turistin ölümüne neden olur muydunuz?

Bu Reklamı Kapat

Not: Ameliyatlar sırasında kesinlikle olumsuz bir durum doğmayacak ve hastalar, organlar alınabildiği müddetçe kesinlikle yaşayacaklardır. 5 hastanın hiçbirini, bu nakil yapılmadan kurtarmanın hiçbir yolu bulunmamaktadır.

CNN

Soru 5: Mona Lisa ve Yavru Köpek

Bir odanın içerisindesiniz ve odada durduramayacağınız bir yangın çıkıyor. Bu oda içerisinde orjinal Mona Lisa tablosu ve ufak bir köpek yavrusu bulunuyor. Sadece birini kurtarabileceksiniz ve kurtarmayı seçmediğiniz yanacak. Hangisini seçerdiniz?

Etik İkilem Sorularının Analizi

Tüm bu etik ikilem sorularını Tren Problemi adı altında toplamamız mümkündür; çünkü her bir soru, bu ana sorunun bir türevidir ve farklı araştırmacılar tarafından geliştirilmiş versiyonlarıdır.

Tren Problemi, ilk olarak 1967 senesinde Philippa Foot tarafından ileri sürülen, etik alanındaki düşünce deneylerinden birisidir. Etik alanındaki düşünce deneylerinin bundan çok daha eski bir tarihi olsa da, yine de bu deney biçimi ve türü açısından önem taşımaktadır. Bu problem, sonradan Judith Jarvis Thomson, Peter Unger ve 1996 senesinde Frances Kamm tarafından analiz edilmiş ve geliştirilmiştir. Geleneksel felsefi tartışmaların haricinde, tren problemi sinirbilimler ve daha güncel alt dallarından biri olarak nöroetik açısından önemli bir düşünce deneyidir. İnsan psikolojisini ele alan birçok televizyon programı ve internet sitesinde de bu soru gündeme getirilmiştir.

Fark edebileceğiniz gibi, sorunun genel formatı bellidir: Tren rayları üzerinde gitmekte olan bir tren vardır. Biraz ileride, bu raylar üzerinde 5 insan bağlı olarak bulunmaktadır ve hareket edememektedirler. Eğer hiçbir müdahale olmazsa tren bu kişileri öldürecektir. Siz, bu tren yolunu izleyen kişi olarak, rayların yönünü değiştirebilecek kolun yanındasınızdır. Dolayısıyla bu 5 kişiyi kurtarabilirsiniz. Ancak bu defa, trenin yöneleceği tarafta 1 kişi bulunmaktadır ve bu defa tren kesinlikle bu tek kişiyi öldürecektir. Bu durumda ne yapardınız? Hiçbir şey yapmayıp 5 kişinin ölümünü mü izlerdiniz, yoksa kolu çekip 1 kişinin ölümüne mi neden olurdunuz? Hangisi "doğru" olan tercihtir?

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Türkiye Memelileri (Şafak Bulut, Prof. Şakir Önder Özkurt)

Bilmek; evrimsel sürecin günümüz dünyasında memeliler içinde Homo sapiens = akıllı insanı tanımlayan başlıca özelliktir. Dünyada 5.416 ve Türkiye’de 169 türün temsil ettiği canlı grubu olan memeli hayvanları bilmek; bir memeli olan insanı kendi akraba türlerinden ayıran ve evrilmiş insanlar içinde yaşayan tek tür olan H. sapiens’in en temel özelliğidir. Öyleyse gelin bilelim…

Afrika’daki Rift vadisinde altı milyon yıl önce Ardipitecus’lar diğer tüm tetrapedal (dört ayak üzerinde hareket eden) memelilerden farklı olarak bipedal (iki ayak üzerinde yürüyen) hareket adaptasyonlarını gerçekleştirmeye başlayarak günümüzde uzayda koloniler kurmaya, diğer memeli türlerini ve hatta kendi türünün bireylerini dahi köleleştirmeye evrilebilen “Homo deyus”lar yetiştirebilen türdür insan. Hayvan ve bitkileri ıslah etmeyi beceren Homo sapiens yani evcilleştirici tür kendi türünü de mi evcilleştirmeyi öğrendi?

Evcilleştirmenin/köleleştirmenin/ıslahın başlamasıyla ne yazık ki dünya bir daha hiçbir zaman doğal seçilim sürecini doğal olarak yaşamadı. Çünkü dünya Homo sapiens’in bazılarının Homo deyus haline geldiği, enerji kaynaklarının %75’ini nüfusun %25’nin kullandığı, kalan %25’lik enerji kaynağı için %75’in mücadele ettiği süreçte maalesef kapitalistler tarafından kontrollü olarak köleleştirildiği bir yere dönüştü.

On iki bin yıl önce başlayan ıslah veya yapay seçilim ile Homo sapiens son otuz yıldır biyoteknolojiyi kullanarak dünyadaki biyokütle oranını ıslah edilmiş yani köleleştirilmiş ırklar lehinde artırmaya devam ediyor. Acaba ekosistemlerdeki enerji akışı yapay biyolojik seçilim yoluyla biyokütlenin ıslah edilmiş organizmalarda birikmesi sonucu doğal olmayan süreçlere mi evriliyor? Dünyadaki biyokütlenin % 60’ını evcilleştirilmiş hayvanlar, % 15’ini yaban hayvanları ve % 25’ini insanlar oluşturmaktadır.

Hiçbir Canlı Sokakta Ölmeyi Hak Etmiyor!
Sokaklarda hayvanları beslemek bu canlıları evcil ya da sahipli davranışlarından çıkıp daha da dilenir hale düşüren davranışları kazandırmaktadır. Efendiler o canlıların ataları siz olmadan önce de vardı ve size muhtaç değillerdi. Siz sadece kendinize daha bağlı köleler yaratıp size tapınan köleleştirdiklerinizin önünde yücelmeye çalışıyorsunuz. Bu sebeplerle edinilmiş/evcilleştirilmiş hiçbir canlı sokaklarda veya yollarda yaşamını sonlandırmayı hak etmemektedir.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Kitapla ilgili Evrim Ağacı olarak yaptığımız incelemeyi buradan okuyabilirsiniz.
  2. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  3. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  4. Bu kampanya, Panama Yayıncılık tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺120.00
Türkiye Memelileri (Şafak Bulut, Prof. Şakir Önder Özkurt)

Burada, faydacılık akımı ve genel olarak bu akıma yakın olan insanlar, kolu çekerek 1 kişinin ölümünü tercih edecektir. Basit faydacılığa göre böyle bir karar sadece mantıklı değil, aynı zamanda ahlak açısından da daha doğru olan seçimdir. Buna karşı olan bakış açısı ise, rayları değiştirmenin ahlaki bir hata olacağı, zaten ortada var olan ahlaki yanlışın bir parçası haline gelmek olduğunu düşünmektedir. Bu ikinci düşünce sistemi dahilindeki insanlar, insan yaşamının değer biçilemez olduğunu savunacaktır. Yani 5 kişinin hayatı, 1 kişinin hayatından daha değerli değildir; arada matematiksel bir ilişki bulunmamaktadır. 

Bu soruların insanı zorda bırakan tarafı, başka çözüm yolu bırakmıyor oluşu ve bu senaryoya dahil olmanıza zorluyor olmasıdır. Normalde konuyla ilişkisi olmayan sizin, konu içerisinde karar verici pozisyonda olmanıza neden olmaktadır. Birçok okurumuzun sorulara tepki göstermesinin ana nedeni de bu rahatsızlık hissidir. Hayatta bu tip seçimlerin olmadığını iddia etmekte ve yanılmaktadırlar. Hayatta sıklıkla anlık kararlar vermemiz gereken durumlar vardır ve bu kararlar, çok ciddi değişimler yaratabilir. Bu sebeple, bu sorudan "Gerçekte böyle bir şey olmaz." diyerek kaçmak boş bir çabadır. Zira elbette belki gerçek hayatta 5 kişinin tren çarpmasına bağlı hayatını 1 kişinin hayatıyla değişme tercihini vermeyecek olabilirsiniz; ancak bu basit örnekle modellenebilecek birçok zor kararı, anlık olarak vermeniz gerekebilir (sokakta giderken aniden fırlayan bir çocuğa çarpmamak için bir kediye çarparak öldürme kararı gibi). 

Bu sorularda olay mantıklı bir çıkış yolu bulmak değil, bireylerin kendi geçmişlerinden gelen bilgileri, kültürleri, eğitimleri, kişilikleri ve benlikleri dahilinde etik ikilemlere nasıl yaklaştıklarıdır. Bu sebeple soruların doğru ve yanlış cevapları yoktur. Doğrular ve yanlışlar, kişilerin kendilerine göre değişir ve görecelidir. Bu sorulara verilen cevaplar çeşitli şekillerde yorumlanabilir ve birey hakkında yargılayıcı sonuçlara varabilmemiz için yeterli değildir. Ancak yine de ilginç ve önemli bilgiler verebildiği için bu sorular ilgi çekicidir. Aşağıda bu analizlerden bahsedeceğiz. Burada hepsine girmeyeceğiz; ancak diğerlerini de tarafsız bir şekilde, verdiğiniz cevaptan bağımsız olarak analiz ederseniz, farklı görüşlerin hangi açılardan doğru, hangi açılardan hatalı olabileceğini keşfedeceğinizi umuyoruz.

Tren Problemi ile İlişkili Diğer Sorular

Şişko Adam İkilemi

Temel tren problemi, hatırlayacak olursanız bu soruların sadece ilk kısmıdır. Sonradan, diğer araştırmacılar tarafından soruya farklı unsurlar eklenerek farklı araştırmalar yapılmıştır. Bunlardan ilki, Judith Jarvis Thomson tarafından geliştirilen Şişko Adam Problemi'dir.

Temel Tren Problemi'nin aksine, aynı sorunun çok ufak bir farkla sorulmuş bu versiyonuna gösterilen direnç çok daha kuvvetlidir. Temel Tren Problemi'nde rayları değiştirmeyi kabul eden birçok insan, bu soruda 5 kişinin ölümünden o kadar şüphe duymamaktadır ve şişman adamı itmeyi reddetmektedir. Bu durum, araştırmacıları iki durum arasında ilişkili ahlaki farklılıklar araştırmaya itmiştir. 

Bu farklılıklardan ilki, insanların tanımadıkları bir diğer insan için herhangi bir kötülük düşünmüyor olmasıdır. İlk durumda rayları değiştirmeniz sonucu 1 kişinin ölümü, sadece 5 kişiyi kurtarma faaliyetinin bir yan etkisi olarak görülmektedir. Ancak ikinci durumda bir kişiyi öldürmek, 5 kişiyi kurtarma planının içinde yer alan bir cinayettir. Bu durum, Shelley Kagan'ın Ahlakın Sınırları kitabında tartışılmaktadır.

İki durum arasındaki bir diğer ahlaki fark ise, ikinci durumda 5 kişiyi kurtarmak için 1 kişinin ölümünü arzuluyor olmanızdır, ki bu birçok kişi için yanlıştır. İlkindeyse aslında böyle bir niyetiniz yoktur ve bu, hafifletici bir nedendir. Bu duruma çifte etkinin doktrini adı verilir ve buna göre, kötü yan etkileri olan bir aksiyonu gerçekleştirmeyi seçebilirsiniz; ancak bilerek zarar vermek yanlıştır.

Fakat eylemci faydacılar olarak bilinen bir grup bu iddiaya karşı çıkmaktadır. Hatta faydacı olmayan, Peter Unger gibi bazı ünlü isimler de, rayları değiştirme sonucu bir kişiyi öldürmek ile bir kişiyi raylara itmek arasında ahlaki bir fark olmadığını savunmaktadır. Öte yandan kuralcı faydacılar, en fazla sayıda kişini, en fazla miktarda mutluluğunu hedefleyenler olarak bir kişinin ölümünün beş kişinin ölümünden önemsiz olduğunu savunacaktırlar. 

Bu durum, kontrolü yitirilmiş bir uçağın pilotunun insan yoğunluğunun daha fazla olduğu bir yer yerine, daha az olduğu bir yere çakılmakla kıyaslanmaktadır. Böyle bir durumda herkes, düşünmeksizin daha az sayıda insanın olduğu yere çakılmayı tercih edecektir. Kendinizi daha çok kişiye kıyasla, daha az kişinin ölümü için feda etmeniz asillik olarak değerlendirilmekteyken, 5 kişinin hayatını kurtarmak için bilerek 1 kişiyi feda etmek ahlak açısından yetersizlik olarak görülmektedir.

Şişko Kötü Adam İkilemi

Soru bu şekilde sorulduğunda, bir önceki soruda şişman adamı itmeyecek kişilerin bir kısmının, bu sefer rahatlıkla şişman adamı raylara ittiği görülmektedir. Bunun sebebi, kötü adamın yaptıklarının cezasını çekmesi isteğimizdir. Ancak burada tartışılması gereken, bu kararı verebilecek kişinin biz olup olmadığımızdır. Tabii ki anlık kararlar vermek gerekirken, kötü bir adamın ölmesini, iyilik durumundan emin olmadığımız insanların ölmesine yeğleriz. 

Bu Reklamı Kapat

Bu durumda tartışılması gereken ana unsur ise, insanların iyi veya kötü olma durumlarına göre acı çekmelerine veya ölmelerine izin verip vermeyeceğimizdir. Bu sorunun bir varyasyonu olan ve saatli bomba ikilemi olarak bilinen diğer bir ikileme ileride yer vereceğiz ve tartışmaya açacağız. Orada da göreceğimiz gibi, insanlar işkence konusunda, kötü olduğu bilinen insanlar için daha umursamaz olmaktadırlar. Ancak birçok insan hakları örgütü bunu hatalı bir yaklaşım olarak görmekte, insanların ne yapmış olurlarsa olsun insanca davranılmayı hak ettiğini ileri sürmektedirler. Bu tür değerlendirmelerde duyguların yeri olmaması gerektiğini vurgulamaktadırlar. 

Görebileceğiniz gibi etik ikilem soruları, bireylerin durumlara yaklaşımıyla ilgili ilginç bilgiler verebilmektedir. Şimdi sorulara geri dönüp, yorum kısmında farklı sorulara aynı insanların nasıl tepkiler verdiğini gözleyerek, fikirlerinizi test edebilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 22
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • İnanılmaz 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 2
  • Muhteşem! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2022 03:31:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1563

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Ağrı
Uterus
İletişim
Yüzey
Besin Değeri
Darwin
Makina
Anne
Mühendislik
Canlılık
Dinozor
Video
Araştırma
Kadın
Elektron
Köpekgil
Kimyasal Bağ
Sahte
Avcı
Böcek
Hidrotermal Baca
Sinir
Doğru
Görme
Doğa
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.