Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Sıfır-Toplamlı Düşünme Önyargısı: Hayatta Her Şey Mutlak Bir Rekabet Halinde Değildir!

Sıfır-Toplamlı Düşünme Önyargısı: Hayatta Her Şey Mutlak Bir Rekabet Halinde Değildir!
8 dakika
2,661
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 56. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Sıfır-toplamlı önyargı, insanların yanlışlıkla belirli durumları sıfır-toplamlı olarak görmelerine neden olan bilişsel bir önyargıdır: Sıfır toplam, bir tarafın kazançlarının diğer tarafların kayıplarıyla birebir dengelendiği durumlara verilen bir isimdir; dolayısıyla "sıfır toplamlı önyargı" da aslında bu dengenin olmadığı durumlarda, dengenin olacağına yanlış bir şekilde inanç beslemek demektir.[1] Örneğin, sıfır-toplamlı düşünce, söz konusu kaynağın aslında sınırsız ve serbestçe kullanılabilir olduğu durumlarda, insanların sınırlı olduğunu düşündükleri bir kaynak için rekabet olduğunu düşünmelerine neden olabilir.

Bu düşünce, hem bireysel hem de toplumsal ölçekte çeşitli durumlarda insanların düşünce ve davranışlarını şekillendirebilir, bu yüzden bunu anlamak önemlidir. Bu nedenle, aşağıdaki makalede sıfır toplamlı önyargı hakkında daha fazla bilgi edinecek, insanların bunu neden deneyimlediğini anlayacak ve etkisini azaltmak için neler yapabileceğinizi göreceksiniz.

Sıfır-Toplamlı Düşünceyi Anlamak

Sıfır-toplamlı düşünce, insanların, bir kişinin bir şey kazanması için başka birinin eş değer bir şey kaybetmesi gerektiğine inanmasına neden olur; bu önyargı, sosyal ilişkilerdeki antagonist doğaya inanmaya teşvik eder.[2] Bunun insanları genellikle iki ölçekte etkilediği söylenebilir:

Tüm Reklamları Kapat

  • Bireysel ölçekte: Buna örnek olarak sıfır-toplamlı düşünce insanların yanlışlıkla belirli bir kaynak için grup içi rekabet olduğunu varsaymasıdır.
  • Grupsal ölçekte: Buna örnek olarak sıfır-toplamlı düşünce insanların yanlışlıkla belirli bir kaynak için gruplar arası rekabet olduğunu varsaymasıdır.

Elbette, gerçekten sıfır-toplamlı durumlar olduğunu akılda tutmak önemlidir; yani bir tarafın herhangi bir kazancının diğer tarafların kayıplarıyla doğrudan dengelendiği durumlar gerçekten de vardır. Ancak sıfır-toplamlı önyargı ile ilgili sorun, gerçekte durum böyle olmadığında, insanların durumların sıfır-toplamlı olduğuna inanmalarına neden olmasıdır.

Not: Sıfır-toplamlı düşünce bazen sıfır-toplamlı höristik ya da sıfır-toplamlı içgörü ve genel olarak bu tür akıl yürütme bazen sıfır-toplamlı düşünme ya da sıfır-toplamlı zihniyet olarak adlandırılır. Ek olarak, sıfır toplamlı oyunların temellerinin ekonomi ve oyun teorisine dayanmasına rağmen, sıfır toplamlı önyargının psikolojik bir fenomen olduğuna dikkat ediniz.

Sıfır-Toplamlı Düşünceye Örnekler

İnsanların sıfır-toplamlı düşünceyi gösterdiği birçok durum ve yol vardır. Örnek olarak tüketiciler, farklı ürünleri değerlendirirken genellikle sıfır-toplamlı yaklaşımına sahiptir; çünkü insanlar bir ürünün bir açıdan üstün olması durumunda, diğer açılardan daha düşük olması gerektiğini varsayma eğilimindedir.[3] Bunun anlamı şudur: Mesela insanlar, bir telefonun dayanıklı olması durumunda pil ömrü performansının düşük olacağını veya bir ürünün çevre dostu olarak tasarlanması durumunda dayanıklığının düşük olacağını varsayabilirler.

Sıfır-toplamlı düşünce yanlış bir şekilde, insanların her iki tarafın da eşit derecede fayda sağladığı durumlarda bile, insanların ticaret yapmaktan her zaman daha fazla fayda sağlayan bir kişinin olması gerektiğini varsaymalarına neden olduğu durumlarda, insanların alım satımları ve borsaları nasıl gördüklerini farklı şekillerde etkileyebilir.[4] Bu, örneğin insanlar bir başkasına hizmet veya ürün sattığında, takas sonucunda satıcının veya alıcının kaybetmek zorunda olması gerektiğini varsayabilecekleri anlamına gelir.

Tüm Reklamları Kapat

Ek olarak, kişiler arası ilişkiler söz konusu olduğunda insanlar bazen sıfır-toplamlı önyargı sergilerler. Örneğin bir çocuk, ebeveynlerinin kendilerine karşı hissettikleri sevgi söz konusu olduğunda, yanlışlıkla sıfır-toplamlı bir durumda olduklarına inanabilirler, yani bir çocuğa karşı hissedilen sevginin, diğerlerine karşı hissedilen sevgi pahasına olduğunu düşünebilirler. Bu, ebeveynlerin çocuklarına adadığı zaman ve ilgi gibi diğer kaynakların aksine, ebeveynlerin sevgisinin genellikle sınırlı bir kaynak olmamasına rağmen gerçekleşir.

Dahası, sıfır-toplamlı önyargı insanların düşüncesini geniş, toplumsal ölçekte de etkileyebilir. Örnek olarak:

  • İnsanlar bazen sosyal gruplara üyeliği sıfır-toplamlı olarak görürler; bu, bir sosyal gruba ait olmanın sizi farklı bir grubun üyesi olmaktan alıkoyduğu anlamına gelir.[5]
  • İnsanlar bazen işyerindeki cinsiyet hiyerarşilerini sıfır-toplamlı olarak görürler ve bu da onların cinsiyet eşitliği politikalarına daha fazla karşı olmalarına neden olabilir.[6]
  • İnsanlar bazen, farklı etnik gruplar arasında, göçmenlere karşı olumsuz tutumlar geliştirmelerine neden olabilecek, sıfır-toplamlı rekabet olduğuna inanırlar.[7]
  • İnsanlar bazen, ırkçılığı sıfır-toplamlı olan bir oyun olarak görürler, yani bir gruba karşı ırkçılığın azalmasının diğer gruba karşı ırkçılığın artmasıyla dengeleneceğine inanırlar.[8]

İnsanlar Neden Sıfır-Toplamlı Düşünceyi Tecrübe Eder?

İnsanların sıfır-toplamlı düşünceyi tecrübe etmesine sebep olan birkaç bilişsel mekanizma vardır.

Sınırlı Kaynaklara Yanlış İnanç

Çoğu durumda, insanlar sezgisel olarak belirli bir kaynağın gerçekte olduğundan daha sınırlı olduğunu varsayar.[9] Örneğin, insanlar genellikle, bir ekonomide dağıtılacak sabit bir emek miktarı olduğu ve böylece yeni insanların iş piyasasına girişinin doğrudan diğerlerinin pahasına gerçekleştiği fikri olan emek yığını yanılgısına inanırlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Takas Tutarlılığına Yanlış İnanç

İnsanların belirli bir seçim kümesindeki farklı seçeneklerin çekiciliğini değerlendirdiği durumlarda, seçeneklerin genel olarak dengelenmesi için her seçeneğin çeşitli avantajları ve dezavantajları arasında bir ödünleşim olması gerektiğini varsaydıklarında genellikle telafi edici çıkarımlar yaparlar.[10] Bu, insanların bazı görünmeyen dezavantajlarla (indirimli avantajlar durumunda) veya görünmeyen avantajlarla (göz ardı edilen dezavantajlar durumunda) dengelenmesi gerektiğini varsaydıklarından, üstün seçeneklerin avantajlarını göz ardı etmeye veya düşük seçeneklerin dezavantajlarını görmezden gelmelerine yol açabilir.[11]

Ortak Korelasyonlar

Belirli türden ödünleşimler veya problemler sıklıkla birbirleriyle ilişkilendirilme eğilimindedir ve bu da insanların, var olmadıkları durumlarda bile var olduklarını varsaymalarına neden olabilir.[12] Örneğin, bu, insanların bir elektrikli cihazdaki üstün performansın, cihazın zayıf pil ömrüne sahip olmasını gerektirdiğini varsaymalarına neden olabilir, çünkü iki özellik genellikle birbiriyle ilişkilidir.

Önceki Deneyimler

Bazı durumlarda, insanlar geçmişte aslında sıfır-toplamlı olan benzer durumlara maruz kaldıkları için yanlışlıkla belirli bir durumun sıfır-toplamlı olduğunu varsayarlar. Buna göre, kaynakların daha kıt olduğu durumlarda yaşayan insanlar, daha yüksek derecede sıfır-toplamlı davranış gösterme eğilimindedir.[2]

İnsanlar arasındaki etkileşimler söz konusu olduğunda, diğer insanların bakış açısını görememek, insanların çeşitli durumlarda sıfır-toplamlı önyargı göstermesine de neden olabilir. Örneğin, insanlar bir şeyin ticaretini yaptığında, her biri ticareti farklı nedenlerle faydalı olarak görebilir. Farklı insanların harekete geçmek için farklı nedenleri olabileceğini görmemek, her ikisinin de tamamen aynı faktörler tarafından motive edilmesi gerektiği gibi yanlış bir varsayıma yol açabilir, bu da değiş tokuşun doğası gereği sıfır-toplamlı olma olasılığını çok daha yüksek hale getirir.[4]

Son olarak, insanların sıfır-toplamlı düşünme eğiliminin evrimsel bir adaptasyon olarak ortaya çıktığını unutmayın. Tarihimizin büyük bir bölümünde, çoğu kaynak son derece sınırlıydı ve bu nedenle bu tür bir düşünce, insanları gerektiğinde onlar için rekabet etmeye teşvik edebilirdi.[1]

Not: Sıfır-toplamlı düşünce çok yaygın olduğu için, bu düşünce biçimi, konuyla ilgili nispeten az resmi bilgiye sahip olan insanlar tarafından benimsenen sezgisel ekonomi görüşü olan halk ekonomisinin dikkate değer bir özelliği olarak kabul edilir.

Tüm Reklamları Kapat

Sıfır-Toplamlı Düşünceden Nasıl Kaçınırız?

Sıfır-toplamlı düşünceden etkilenme olasılığınızı azaltmak için yapabileceğiniz birkaç şey var.

Bu önyargıyı azaltmanın ilk adımı, onu deneyimleyebileceğiniz durumları belirlemektir. Bu, belirli bir durumun sıfır-toplamlı olduğuna inandığınız durumları içerir, yani senaryodaki herhangi bir tarafın kazançları, ilgili diğer tarafların kayıplarıyla doğrudan dengelenir veya bir alandaki bir artışın diğerindeki bir azalma pahasına gerçekleşmesi gerektiğine inandığımız durumlarda.

Bu tür durumları belirledikten sonra, onları değerlendirmeye çalışın ve gerçekten sıfır-toplamlı olup olmadıklarını belirleyin. Bunu nasıl yapacağınız, duruma ve bunun sıfır-toplamlı olduğuna inanmanızın nedenlerine bağlı olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin, yeni bir dizüstü bilgisayar satın almak istiyorsanız ve bir seçeneğin diğerinden hem fiyat hem de kalite açısından daha iyi olmasının imkansız olduğunu düşünüyorsanız, kendinize bunun neden böyle düşündüğünüzü sorun ve ilk sezginizin haklı olup olmadığını belirlemek için kullanıcı incelemeleri gibi ek bilgiler kullanmaya çalışın.

Benzer şekilde, eğer biri size motivasyonları hakkında sizi şüpheye düşüren bir ticaret teklif ediyorsa, o kişinin ticarete devam etmek isteme nedenlerini görmeye çalışın ve bu nedenlerin sizinkinden farklı olabileceğini unutmayın. Aynı anda ikiniz için de faydalı olabilir.

Son olarak, karşılaştığınız durumların sıfır-toplamlı olduğu şeklindeki ilk sezgisel varsayımınızın üstesinden gelmenize yardımcı olmak için, muhakeme sürecinizi yavaşlatmak gibi çeşitli genel önyargı azaltma tekniklerini kullanmayı da deneyebilirsiniz. Bu, hem deneyimlediğiniz sıfır-toplamlı önyargıyı azaltırken hem de diğer insanların gösterdiği önyargıyı azaltırken faydalı olabilir.

Özet ve Sonuçlar

  • Sıfır-toplamlı düşünce insanların yanlışlıkla belli durumları bir sıfır-toplamlı olarak gördükleri bilinçsel bir düşüncedir, bunun anlamı insanlar yanlışlıkla bir grubun kazancının diğer bir grubun kaybı ile dengelendiğine inanmalarıdır.
  • Örneğin, sıfır-toplamlı önyargı, söz konusu kaynağın aslında sınırsız ve serbestçe kullanılabilir olduğu durumlarda, insanların sınırlı bir kaynak için rekabet olduğunu düşünmelerine neden olabilir.
  • Pratikte, sıfır-toplamlı önyargı, insanların sosyal ilişkilerin antagonisttik doğasına olan inancını arttırır ve örneğin, bir gruba karşı ayrımcılığın azaltılmasının her zaman diğer gruplara karşı artan ayrımcılığın pahasına olacağını düşünmelerine neden olabilir.
  • İnsanlar, belirli kaynakların sınırlı olduğuna dair yanlış bir varsayım, değiş tokuş tutarlılığına yanlış bir inanç, ortak korelasyonlara aşırı güven, önceki deneyimlere aşırı güven ve diğer insanların bakış açısını görememe gibi çeşitli nedenlerle sıfır-toplamlı düşüncesini yaşarlar.
  • Sıfır-toplamlı önyargıyı deneyimleme derecenizi azaltmak için, belirli bir durumun sıfır-toplamlı olduğunu varsaydığınız durumları tanımlamanız ve ardından gerçekten sıfır-toplamlı olup olmadığını belirlemek için durumu rasyonel olarak değerlendirmeniz gerekir. Örneğin, incelenen bir kaynağın gerçekten sınırlı olup olmadığını kendinize sorarak yapabilirsiniz.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 56. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
28
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/05/2024 09:25:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10601

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Siyaset
Gazetecilik
Çeşitlilik
Kanat
Lipit
Ateş
Müzik
Ekoloji
Yanlış
Psikoloji
Kadın
Cinsellik Araştırmaları
Beslenme Davranışı
Bakteriler
Avrupa
Tohum
Küresel Isınma
Enzim
Mavi
Araştırmacılar
Korku
Astrofotoğrafçılık
Sıvı
Biyoçeşitlilik
Bağışıklık Sistemi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Sıfır-Toplamlı Düşünme Önyargısı: Hayatta Her Şey Mutlak Bir Rekabet Halinde Değildir!. (30 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 21 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10601
Shatz, I., Bakırcı, Ç. M., Sivri, . (2021, June 30). Sıfır-Toplamlı Düşünme Önyargısı: Hayatta Her Şey Mutlak Bir Rekabet Halinde Değildir!. Evrim Ağacı. Retrieved May 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10601
I. Shatz, et al. “Sıfır-Toplamlı Düşünme Önyargısı: Hayatta Her Şey Mutlak Bir Rekabet Halinde Değildir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 30 Jun. 2021, https://evrimagaci.org/s/10601.
Shatz, Itamar. Bakırcı, Çağrı Mert. Sivri, . “Sıfır-Toplamlı Düşünme Önyargısı: Hayatta Her Şey Mutlak Bir Rekabet Halinde Değildir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 30, 2021. https://evrimagaci.org/s/10601.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close