Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

2008 Finansal Krizi: Dünya Ekonomisi, Ev Kredisi Balonunun Patlamasıyla Nasıl Diz Çöktü?

2008 Finansal Krizi: Dünya Ekonomisi, Ev Kredisi Balonunun Patlamasıyla Nasıl Diz Çöktü? Time
6 dakika
3,834
  • Finans
  • Finansal Ekonomi

Amerika'da ev kredisi marketinin çökmesi ile ortaya çıkıp kısa sürede tüm dünyayı saran 2008 ekonomik çöküşünün, bir Amerikan vatandaşına ortalama 70 bin dolara mal olduğu ve küresel ekonomik yükselişte 2 trilyon dolarlık gerilemeye sebep olduğu tahmin ediliyor. Yaklaşık 5 yıllık süreçte 500'den fazla banka iflas etti ve 35 milyondan fazla insan işsiz kaldı.

Dünya tarihindeki ekonomik krizlerle ilgili ilgi çekici bir yan vardır: Her bakış açısı, bir bütünün farklı parçalarını aydınlatır. Bu yüzden ekonomik gerilemelerin veya çöküşlerin, farklı ekonomik düşünce okullarının/ekollerinin perspektiflerinden incelenmesi gerekir. Tek bir ekonomik düşünce ile açıklanmaya çalışılan bir kriz, nadiren tamamen anlaşılabilir ve asla her yönüyle anlatılamaz. Küresel ekonomiyi derinden sarsan 2008 finansal krizini, en azından giriş düzeyinde basit olması açısından, iki ekonomik düşünce okulu ile açıklayabiliriz: Kurumsal Ekonomi ve Neoklasik Ekonomi.

Bu Reklamı Kapat

Kurumsal Ekonomi Açısından 2008 Krizi

Kurumsal Ekonomi, bir ekonomide resmi ve resmi olmayan kurumların olduğunu ve bunların toplumu ve piyasaları düzenlediğini savunur. Resmi kurumlar, kurum kelimesinin somut anlamını vererek her türlü kamu ve özel oluşumu açıklayabilir, örneğin üniversiteler, merkez bankaları ve bakanlıklar... Resmi olmayan kurumlar ise bu kelimeye soyut bir perspektif yükleyerek, bir toplumda alışılagelmiş gelenek, kültür ve ahlak kurallarıdır, örneğin hırsızlığın kötü bir olgu olması, yolda gördüğümüz tanıdığımıza selam vermemiz ve yaşlıların elinin öpülmesi gibi... İşte bu kurumların, doğru işledikleri takdirde, spekülatif balonlar ve gerileme ya da çöküşlere karşı ekonomik yapıyı korumasını bekleriz. Ne de olsa bir kriz durumunda, merkez bankasının para politikalarını ve hükümetin mali politikaları doğru uygulaması ve toplumun doğru olarak tanımlanan davranışlardan sıyrılmaması halinde krize karşı adilce savaşıldığı ve ekonominin yakın bir zamanda toparlanacağını varsaymak yanlış olmayacaktır.

Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu ve ev kredisi (İng: "mortgage") atayan bankalar, bu resmi kurumlara örnek olarak gösterilebilirler. Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, ipoteğe dayalı menkul kıymetlere en güvenilirlerine AAA ve en risklilerine DDD olmak üzere puan vermekle yükümlüyken, bankalar ise kredi adaylarını etraflıca araştırıp gelir kaynakları gibi dayanaklar dahilinde ancak ve ancak güvenilir olmaları şartı ile ev kredisi vermekle yükümlüydüler. Sonunda bir finansal kriz çıkmasına dayanarak da söylenebilir ki aslında bu iki kurum da rollerini doğru yapamadılar.

Bu Reklamı Kapat

Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, enstrüman puanlandırma yöntemlerinin sorunlu süreçlere dayanması ve müşterilerini kaybetmeme korkusu sebepleriyle neredeyse puanladığı finansal enstrümanı incelemeden AAA, BAA gibi yüksek notlar atadı. Bankalar ise o dönemdeki ABD Başkanı Bush'un, herkesi ev sahibi ederek her vatandaşa "Amerikan rüyası" yaşatma vaadlerinin sebep olduğu "özgürlükçü" politikalarının etkisi ile hiç geliri olmayan hane halklarına dahi ev kredisi verdiler - bunlara eşik altı ipoteği (İng: "subprime mortgage") dendiğini de görebilirsiniz. Sonuçta bu iki resmi kurum da aslına uygun bir şekilde işlemedi ve ekonomiyi koruyacağı yerde bir krize davetiye çıkarmış oldu.

Ancak vurucu darbe, resmi olmayan kurumların da başarısız olması ile geldi. 2008 finansal krizinde, başta Amerika'da olmak üzere tüm dünyada emlak piyasasının asla düşmeyeceği, yani menkul kıymetlerin hep değerleneceği inancı süregelmekteydi. Bunun dayanağı içgüdüseldi, böyle bir düşüş yakın geçmişte hiç yaşanmamıştı - size menkul kıymet değerlerinin her zaman yükselmeyeceğini, aslında emlak piyasasında bir "indirim" yaşanabileceğini söylesek ne düşünürdünüz? Bu inanç yüzünden ekonominin ısındığını öngören yatırımcılar dahi ipoteğe dayalı menkul kıymetlerini elden çıkarmayı düşünmediler - ne de olsa değerleri asla düşmezdi, üstelik komisyon tarafından da yüksek bir puan atanmıştı (!). Hatta işleri açılan yatırım bankaları, komisyon üzerinde baskıcı bir rejim izleyerek bu finansal enstrümanlara atanan puanları yüksek tutmayı dahi başardılar.

Böylece, aşağıdaki grafikte görüldüğü gibi, emlak piyasası yükselişine devam etti; ancak çok az kişi bunun içi boş ve patlamaya hazır bir balon olduğunu anlamıştı. Spekülatif balon patladığında ise ev değerlerinde ani bir düşüş gözlemlendi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Emlak piyasasındaki yükseliş ve ani düşüş
Emlak piyasasındaki yükseliş ve ani düşüş
OECD Data

Neoklasik Ekonomi Açısından 2008 Krizi

Neoklasik Ekonomi, ardı arkası gelmeyen varsayımları ile hayalleri süsleyen bir ekonomik habitat resmeder. Bu ekonomik akıma göre insanlar tamamen rasyoneldir, bir karar vermeleri gerektiğinde her türlü seçeneği ve bunların çıktılarını, olasılıklarını ve taşıdıkları riskleri bilerek, her seçeneğin sonucu kafadan hesaplar ve hep en iyi kararı verirler. Elbette gerçekte bunu söylemek mümkün değildir, karmaşık problemlerle karşılaşıldığında bahsedilen bu hesaplamayı kafadan yapmak için ortalama bir bilgisayar performansı, belki çok daha fazlası gerekecektir. Üstelik neoklasik ekonominin çizdiği bu insan figürünün kararını etkileyen baskıcı bir patron veya illegal bir teşvik gibi dış etkenler yoktur; aynı zamanda duyguları da olmamalıdır ki önyargılı ve değişken seçimlerde bulunmasınlar.

Öyleyse bu rasyonel insanların yönettiği kurumlar, ülkeler, ve ekonomiler de her zaman düzgün işleyen bir doğaya sahiptir ve aslında herhangi bir krizin yaşanması öngörülemez, nitekim en küçük bir piyasa sorunu dahi görünmez bir el tarafından yerine konulur gibi çözülmektedir. Bu ekonomi okulunun can damarı, herkes bencil davranarak kendi çıkarları için ne gerekiyorsa yaptığında, toplumsal çıkarların da karşılanacağı ve piyasaların dengeye geleceğini söyleyen bireyselciliktir. Yani emlak piyasasında talep, her zaman arza eşit olmalıdır, olmadığı takdirde emlak değerleri düşerek veya yükselerek bu ikisini eşitleyecek ve piyasa sorunlarını çözecektir. Ne kadar ev kredisi talep ediliyorsa işte tam o kadarı arz edilir ve piyasa dengeye gelir.

Neoklasik ütopyanın dışında gerçekte yaşanan ise, bankaların bu noktadaki kar potansiyelini görerek binlerce ev kredisi vermesi, böylece piyasayı dengeye getirecek olan güvenilir ev kredisi sayısı aşılarak binlerce ektrasının "yaratılması" - yani geliri olmayan hane halklarına dahi kredi verilmesi- oldu. Herkes kendi çıkarını düşündü; ancak toplumsal bir fayda elde edilemedi. İnsanlar rasyonel davranamadı; menkul kıymetlerin değer kaybetmesi olasılığını, taraflı ve önyargılı biçimde, düşük hesapladılar. Böylece spekülatif şekilde tüm yatırımcılar bunların her zaman değerleneceğine inanarak yatırıma devam ettiler ve menkul kıymet piyasası sahte bir tırmanışa devam ederek balon gibi şişti.

Bu balon patladığında ise hala evlerinin kredisini ödemekte olan insanlar, evlerinin değer kaybetmesi ile (ve hatta doğrudan doğruya evlerini yitirmek zorunda kalma gerçeğiyle) yüz yüze geldiler. Nihayetinde artık, bunların piyasada ettiğinden çok daha fazla bir miktarı kredi olarak ödemekteydiler. Bu da zaten eşik altı ipoteği alan çoğu hane halkının ev kredisi borçlarını ödeyemeyecek hale gelmesine sebebiyet verdi.

Ödenemeyen çok yüklü miktardaki kredi borçları sonucunda bankalar batmanın eşiğine geldiler, öyle ki zamanın en güçlü yatırım bankalarından Lehman Brothers, iflas ettiğini açıkladı. Bu bankaların batamayacak kadar büyük olduğuna dair bir genel kabul bulunmaktaydı; bu yüzden yatırımcılar, bu bankalara güvenerek onların müşterisi olmaya ve ipoteğe dayalı menkul kıymetlere yatırım yapmaya devam ettiler.

Bu Reklamı Kapat

Oysa ki Neoklasik ekonomi çerçevesinde böyle inanışlar, varsayımlar ile devre dışı bırakılmıştır - nitekim bu akıma göre her kurum, ziyadesiyle düzgün işlemektedir. Bu ekonomik düşüncenin bir diğer kabulü, devlet müdahalesinin ne kadar az olursa o kadar iyi olacağı, ekonominin düzelmesi için fiyatların artarak veya azalarak piyasaları kendi kendine dengeye getirecekleridir. Fakat böyle bir felaketle yüzleşen Amerikan hükümeti, batmakta olan bankaları kurtarmak amacıyla yaklaşık 250 milyar dolar harcamak durumunda kaldı. Bunun sonucunda krizin fişini, vergi ödeyen halka kestiği ile ilgili de oldukça eleştirildi.

Sonuç

Bu sarsıcı krize bugün kuşbakışı baktığımızda, 2004 ile 2006 arasında ev fiyatları dik bir yükselişte iken herkes faydasını maksimize ediyor, bir nevi herkes kazanıyordu - ki bu da bir krizin ufukta göründüğünün habercisi olmalıydı. Elbette Amerika gibi uluslararası ticaretteki büyük bir oyuncunun böyle bir felaket yaşaması ile onun sık ticaret yaptığı ülkeler başta olmak üzere tüm dünya etkilendi. Geride kalan yaklaşık 2 yıllık zorluğun sonucunda ise milyonlarca insan işsiz kaldı, yüzlerce banka iflas etti ve birçok ülke ekonomik küçülme yaşadı.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • İnanılmaz 9
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • G. Mukunda. The Social And Political Costs Of The Financial Crisis, 10 Years Later. (28 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 17 Ekim 2020. Alındığı Yer: Harvard Business Review | Arşiv Bağlantısı
  • M. P. Lazette. The Crisis, The Fallout, The Change: The Great Recession In Retrospect. (18 Aralık 2017). Alındığı Tarih: 17 Ekim 2020. Alındığı Yer: Federal Reserve Bank of Cleveland | Arşiv Bağlantısı
  • R. Merle. A Guide To The Financial Crisis - 10 Years Later. (10 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 17 Ekim 2020. Alındığı Yer: The Washington Post | Arşiv Bağlantısı
  • J. B. Merrill. Unemployment Shut Up Quickly, But Be Careful How You Read That Chart. (26 Mart 2020). Alındığı Tarih: 17 Ekim 2020. Alındığı Yer: Quartz | Arşiv Bağlantısı
  • D. Zaidi, et al. The Indisputable Role Of Credit Ratings Agencies In The 2008 Collapse, And Why Nothing Has Changed. (19 Mart 2016). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2021. Alındığı Yer: truthout | Arşiv Bağlantısı
  • J. Becker, S. Gay Stolberg ve S. Labaton. White House Philosophy Stoked Mortgage Bonfire. (20 Aralık 2008). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2021. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • N. Mathiason. Three Weeks That Changed The World. (28 Aralık 2008). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2021. Alındığı Yer: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
Sıkça Sorulan Sorular

Bir çeşit ekonomik krizdir. Talep, arz ve finans kollarından finans kolundaki bir problem ile ortaya çıkan ekonomik değerdeki düşüştür.

Birçok ev kredisinin birleştirilmesi ile oluşturulan, borsada alınıp satılan finansal bir enstrümandır. İçinde her puandan ev kredisi bulunabilir, içinde bolca AAA kredi bulunması durumunda ipoteğe dayalı menkul kıymet de yüksek bir puan alacak ve değeri bir o kadar yüksek olacaktır.

Hala kredisini ödedikleri evin değerinin düştüğünü gören hane halkları fakirleşti ve harcamalarını kıstılar, bu ekonomide talebi sarsarken iflas eden bankalar ile finansal sistem çöktü. Amerika'daki ekonomik zorlanma ticareti yavaşlattı ve dünyaya bir talep kaybı olarak yansıdı.

Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 09:51:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9452

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Buz
Diş Gelişimi
Çiçek
Plastik
Karar
Skeptisizm
Hasta
Siyah
Spor
Tüy
Balık Çeşitliliği
Mantar
Metabolizma
Entomoloji
Tarih
Görüş
Molekül
Solunum
Ağrı
Uçak
Gıda
Bilim
Kitap
İntihar
Canlı Cansız
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.