Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Parçacık Fiziği'nin Temeli: Standart Model Nedir? Temel Parçacıklar Nelerdir?

Parçacık Fiziği'nin Temeli: Standart Model Nedir? Temel Parçacıklar Nelerdir?
14 dakika
87,741
  • Parçacık Fiziği
Evrim Ağacı Akademi: Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma Yazı Dizisi

Bu yazı, Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Fizik Ne İşe Yarar: Sofra Tuzundan Atmosferin Yapısına..." başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Standart Model (veya uzun adıyla "Parçacık Fiziğinin Standart Modeli" veya "Temel Parçacıkların Standart Modeli"), Evren'de var olduğu bilinen dört temel kuvvetten yer çekimi hariç üçünü (elektromanyetizma, zayıf çekirdek kuvveti ve güçlü çekirdek kuvveti) tanımlayan ve bilinen tüm temel parçacıkları sınıflandıran teoridir. Standart Model, Kuantum Alan Teorisi'nden doğan bir paradigmadır ve kendiliğinden simetri kırılması, fiziksel anomaliler ve pertürbatif olmayan davranışlar da dahil olmak üzere, çok çeşitli fiziksel fenomenleri izah etmekte kullanılabilir.[1], [2], [3], [4], [5]

Karanlık madde ve nötrino salınımlarının varlığı gibi Standart Model'den farklı deneysel sonuçları açıklamak için varsayımsal parçacıkları, ekstra boyutları ve ayrıntılı simetrileri (süpersimetri gibi) birleştiren daha egzotik modeller oluşturmak için bir temel olarak kullanılır.

Bu Reklamı Kapat

20. yüzyılın ikinci yarısı boyunca, dünya çapında birçok bilim insanının çalışmasıyla, aşamalar halinde geliştirilmiştir ve mevcut formülasyon, kuarkların varlığının deneysel olarak doğrulanması üzerine 1970'lerin ortalarında ortaya konmuştur.[6] O zamandan beri, teorinin öngördüğü üst kuarkın 1995 yılında, tau nötrinonun 2000 yılında ve Higgs Bozonu'nun 2012 yılında yapılan deneysel ispatı, Standart Model'e daha da fazla güven katmıştır. Standart Model, ayrıca zayıf nötr akımların ve W ve Z bozonlarının çeşitli özelliklerini büyük bir doğrulukla öngörmeyi başararak, bilimin en önde gelen teorilerinden biri hâline gelmiştir.

Her ne kadar Standart Model'in teorik olarak kendi içinde tutarlı olduğuna inanılsa ve deneysel tahminler sağlamada büyük başarılar göstermiş olsa da, bazı fenomenleri açıklayamamaktadır:[7] Her şeyden önce, temel etkileşimlerin eksiksiz bir teorisi olmaktan uzaktır; örneğin baryon asimetrisini tam olarak açıklamaz, Genel Görelilik Teorisi tarafından tanımlanan kütleçekim teorisini izah edemez veya karanlık enerji tarafından sürdürüldüğü düşünülen Evren'in giderek hızlanan genişlemesini açıklamakta kullanılamaz.[8] Model, gözlemsel kozmoloji sayesinde olması gerektiğini bildiğimiz özelliklerin tamamına sahip olan, işlevsel bir karanlık madde parçacığı öngörememektedir. Ayrıca nötrino salınımlarını ve bunların sıfır olmayan kütlelerini da izah edememektedir.

Bu Reklamı Kapat

Standart Model Nedir?

Boyutları olmadığı halde birbirleriyle etkileşimleri yoluyla çevremizdeki dünyayı oluşturan nesneleri ilk kez tanımlayanların Antik Yunanlılar olduğu iddia edilir. Mikroskopların artan gücü sayesinde, dünyayı çok küçük detaylarıyla gözlemleyebildiğimiz için, bu nesnelerin nelerden yapıldığını merak etmemiz çok doğaldır. 

Bulduğumuz bu nesnelerin bazılarına "atom altı parçacıklar" ya da "temel parçacıklar" adı verilir. Bu nesnelerin boyutu olmadığı için, onları oluşturan alt yapılar da bulunmamaktadır. Yani atomun bölünemeyeceğini iddia etmemizin fiziksel bir nedeni yoktu; ancak atom altı parçacıkların nihai sınır olduğu hakkında en azından şu anda bildiğimiz fizik dahilinde tutarlı bir nedenimiz var. Şimdiki işimiz ise, bu parçacıkların özelliklerini araştırmak ve evreni meydana getiren maddeleri bulmak için onlardan faydalanmaya çalışmaktır.

Evren'deki her şeyi (en azından şimdilik kütleçekim kuvveti hariç her şeyi), parçacıklar ve bunlar arasındaki etkileşimler olarak tarif etmemiz mümkündür. Fiziğin kalbinde yer alan Standart Model'in 3 büyük ayağı vardır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  1. madde,
  2. anti-madde,
  3. etkileşimler.

Madde, Antimadde ve Asimetri

Madde, etrafımızda gördüğümüz, belli bir kütleye, elektrik yüküne ve "spin" ve "renk" gibi kuantum mekanik bazı niteliklere sahip olan şeylere verdiğimiz bir isimdir. Anti-madde ise, maddeyle her açıdan aynı olan, ama sadece elektrik yükü bakımından zıt olan bir yapıdır. Bunlar birbirine temas edecek olursa, "yok oluş" (İng: "annihilation") dediğimiz bir olay sonucunda, etrafa müthiş bir enerji saçılımı ve patlama yaşanmaktadır.

Maddeyi oluşturan kuark sayısına, anti-maddeyi oluşturan kuark sayısını eklersek, evrendeki net kuark sayısını elde ederiz. Bu sayı asla değişmez. Eğer yeteri kadar enerjiye sahipsek, bir anti-madde kuarkını üretebildiğimiz sürece, aynı anda madde kuarklarından herhangi birini üretebiliriz. Evren'in ilk anlarında, bu parçacıklar aralıksız üretiliyordu; şimdiyse sadece, kozmik ışınların gezegen ve yıldızların atmosferleriyle çarpışması yoluyla oluşuyorlar.

Büyük Patlama'dan kısa bir süre sonra eşit miktarda madde ve antimadde oluşmuş olmasına rağmen, şu anda bilmediğimiz bir nedenle madde, nihayetinde antimaddeye üstün gelmiştir ve bu yüzden de şu anda etrafımızda gördüğümüz gezegenler, galaksiler ve diğer gök cisimlerinin neredeyse tamamı maddeden yapılmış haldedir (buna "Baryon Asimetrisi Problemi" denmektedir).

Temel Parçacıklar ve Standart Model
Temel Parçacıklar ve Standart Model

Kuark Nedir?

Madde ve antimaddeyi de iki ana gruba ayrılmaktadır:

Bu ikisi arasındaki tek fark, leptonların kendi başına bulunabilmesi, kuarkların ise illa diğer kuarklarla bir arada bulunmak zorunda olmasıdır. Maddeyi oluşturan kuark ve leptonların toplamına "fermiyon" denmektedir. Antimaddeyi oluşturanlaraysa "antifermiyonlar" denmektedir. 

Bu Reklamı Kapat

Maddenin yapısına katılan 6 kuarkın oldukça komik isimleri vardır:

  • yukarı
  • aşağı
  • tuhaf
  • cazibeli
  • üst
  • alt

Bunlar fizikçilerin isimlendirme konusundaki beceriksizliğinden kaynaklı, kafa karıştırıcı isimlerdir ve isimlerinin hiçbir anlamı yoktur:

  • İlk bulunan ikisine rastgele bir şekilde "yukarı" ve "aşağı" denmiştir.
  • Sonraki keşfedilenin ömrü çok uzun diye "tuhaf" adı verilmiştir.
  • "Cazibeli"nin adının hiçbir mantığı yoktur; kimine göre işin matematiğinin bir büyü gibi çalışmasını sağladığı için "cazibeli" veya "büyülü" anlamına gelen "charm" ismi verilmiştir.
  • Son ikisi de özellikleri "yukarı" ve "aşağı"ya benziyor diye "üst" ve "alt" olarak isimlendirilmiştir.

Bir ara son ikisine "güzellik" ve "doğruluk" adı önerilmişti; ancak bu isimleri kullanan kalmamıştır. Hatta saydığımız 6 ismi de akademik makalelerde kolay kolay göremezsiniz; çünkü fizikçiler bunların genelde sadece ilk harflerini kullanmayı tercih etmektedirler. Yani isterseniz siz onlara "Hasan", "Mahmut", "Ayşe", "Fatma", "Niyazi" ve "Hatice" de diyebilirsiniz. Ama ne derseniz deyin, antimaddeyi oluşturan kuarklara vereceğiniz isimleri, bu isimlerin başına eklenen "anti-" önekiyle oluşturmanız gerekmektedir: "anti-yukarı" veya "anti-Niyazi" gibi...

Az önce bahsettiğimiz üzere, kuarklar kendi başlarına bulunamazlar; diğerlerine yapışık hâlde bulunmakta zorundadırlar: Örneğin 2 "yukarı" ve 1 "aşağı" kuark bir araya geldiğinde, çok daha yakından tanıdığımız "proton" oluşmaktadır. Tam tersine, 2 "aşağı" ve 1 "yukarı" bir araya gelirse de "nötron" oluşmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Sadece kuark çiftlerinin en hafifi olan aşağı ve yukarı kuarklar normal madde içinde bulunurlar. Cazibeli/tuhaf ve üst/alt çiftlerinin şu andaki evrende oynadıkları bir rol yok gibi gözükmektedir; ama ağırlığı daha fazla olan (ve birazdan detaylarını göreceğimiz) leptonlar gibi, bu parçacıklar da Büyük Patlama'dan kısa bir süre sonra, bizi meydana getirecek Evren'i oluşturmada görev almışlardı. 

Kuantum Kromodinamiği Nedir?

Kuarkların birbiriyle nasıl etkileştiğini izah eden teoriye Kuantum Kromodinamiği adı verilmektedir. Kroma, Yunancada "renk" demektir. En başta sözünü ettiğimiz kuantum özelliklerden biri olan "renk", işte burada karşımıza çıkmaktadır.

Ancak Kuantum Kromodinamiği çerçevesinde sözü edilen "renk" olgusunun, gerçek anlamıyla renklerle hiçbir alakası yoktur; çünkü kuarklar, renklerden söz edebileceğimiz dalgaboylarının çok, çok ama çok altındadırlar. Kuarkların bildiğimiz anlamıyla rengi yoktur. Ama nasıl ki gerçek renklerde kırmızı, yeşil ve mavi bir araya gelerek beyaz rengi oluşturmaktadır, kuarklar da sadece beyaz renge denk gelecek renk kombinasyonlarında bir araya gelebilmektedirler. Bunun bilinen iki yolu vardır:

  • ya renk değerleri kırmızı, yeşil, maviye denk gelen üçlüler bir araya gelir
  • ya da renkleri birbirinin zıttı olanlar (mesela kuantum rengi "kırmızı" ile "anti-kırmızı" olan iki kuark bir araya gelir).
  • (Burada bir üçüncü yöntem, hipotetik olarak dörtlü ve beşli grupların bir araya gelebileceğidir; 2022 yılında Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda bunların keşfedildiği iddia edilmiştir.)[9]

Görebileceğiniz gibi burada renkler tamamen farazidir; sadece bir benzetim (analoji) olarak kullanılmaktadır. Gerçek dünyada "anti-kırmızı" diye bir renk yoktur.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Optik
  • Boyut: 20,0*28,0
  • Sayfa Sayısı: 640
  • Basım: 3
  • ISBN No: 9786053552208
Devamını Göster
₺208.00
Optik

Ne olursa olsun, iki veya üç kuark bir araya geldiğinde, bunlar arasında "akı tüpü" (İng: "flux tube") adı verilen bir çeşit hiçlik oluşmaktadır. Normalde Evren'de uzay boşluğu olarak adlandıracağımız bir bölgede bile her şeyi boşalttığımızda, geriye kuantum dalgalanmaları adını verdiğimiz pertürbasyonları barındıran, oldukça enerjik bir vakum kalmaktadır.

Ancak kuarklar arasındaki bu akı tüpünde o dalgalanmalar bile yoktur; çünkü o iki veya üç kuarkın varlığı, bu dalgalanmaları baskılamaktadır. Kuarkların etrafında gluon dalgalanmaları var olmaya devam etmektedir; ama aralarında neredeyse kelimenin gerçek anlamıyla bir "hiçlik" oluşmaktadır. Belki de hiçliği, iki kuarkın arasında aramamız gerekiyordur?

Birbirine sıkı sıkıya bağlı, aralarında adeta hiçlik yaratan bu kuarkları birbirinden ayırmaya başlarsanız, çok ilginç bir şey yaşanır: Sözünü ettiğimiz akı tüpü, hiçbir özelliğini değiştirmeksizin uzar, uzar, uzar... Yani esnetilen bir yay gibi davranmaz, uzadıkça uzar. Eskiden bu tüplerin sonsuza kadar uzayabileceği düşünülmekteydi; ancak sonradan fark edildiği üzere, bu kuarkların birbirinden ayrılması için enerji gerekmektedir ve bu enerji, o akı tüpünü uzatmaya gitmektedir. Bu enerji belli bir miktara ulaşınca, birdenbire o hiçlik içinde 2 yeni kuark oluşmaktadır; çünkü dediğimiz gibi kuarklar, asla tek başlarına bulunamazlar; her zaman çiftler veya üçlü gruplar halinde bulunmak zorundadırlar. Böylece o akı tüpü içindeki enerji, kütleye, yani kuarka dönüşmüş olmaktadır.

Kuarklar arası akı tüpü
Kuarklar arası akı tüpü

Lepton Nedir?

Leptonlar, kuarkların aksine, Güçlü Çekirdek Kuvveti'nden etkilenmeyen atom altı parçacıklardır. Maddenin yapısına katılan leptonlar şunlardır:

  • elektron
  • muon
  • tau
  • elektron-nötrino
  • müon-nötrino
  • tau-nötrino

Leptonların isimlerinin -nötrino sonekiyle türetilmesinin nedeni, leptonların 3 çift olarak kategorize edilmesidir: Her çift, yüklü ve yüksüz temel bir parçacığa sahiptir. Yüksüz parçacık daha hafiftir ve tespit etmesi son derece zordur. Örneğin bu çiftlerin en hafifi, elektron ve elektron-nötrino çiftidir. 

Normal madde bu parçacıkları içermediği için, bunların gereksiz yere kafa karışıklığına neden olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak, büyük patlamayı takip eden ve Lepton Çağı adı verilen ilk on saniyelik sürede, içinde yaşadığımız evrenin yapısını oluşturmak için kritik bir role sahiptiler.

Elektron ve Elektron-Nötrino

Kuşkusuz, leptonların en meşhuru elektrondur. Proton ve nötronun aksine elektron, daha küçük parçalardan oluşmamaktadır. 

Leptonların yüksüz eşlere sahip olduğunu söylemiştik: Örneğin yüklü elektronun, elektron-nötrino olarak bilinen yüksüz eşi, Güneş'in içinde bol miktarda üretilir ve çevrelerindeki maddeyle çok az etkileşim içinde olduklarından Dünya'nın içinden hiçbir engele takılmadan geçer. Bunların milyonlarcası, vücudumuzun her santimetre karesinden, her saniye, gündüz ve gece geçip gider! 

Süpernova patlamaları sırasında, elektron-nötrinolar hayal edilemeyecek kadar çok üretilir ve bu parçacıklar, evrene çekirdek tepkimeleri sonucu üretilen elementleri dağıtır. Bu elementler, bizleri oluşturan karbonu, soluduğumuz oksijeni ve Dünya üzerindeki neredeyse her şeyi içerir. Bu nedenle nötrinolar, diğer temel parçacıklarla etkileşme isteksizliklerine rağmen, varlığımız için son derece önemlidir. Diğer iki nötrino çifti (müon ve müon-nötrino, tau ve tau-nötrino) elektronun daha ağır örnekleri olarak bilinir.

Anti Leptonlara Bir Örnek: Pozitron

Anti-maddenin yapısına katılan leptonlar da kuarklarda olduğu gibi "anti-" önekiyle türetilmektedirler: anti-müon veya elektron-antinötrino gibi. Sadece elektronun antimadde karşılığı, tarihsel nedenlerle, "anti-elektron"dan ziyade, genelde "pozitron" olarak adlandırılmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Eğer hastanede PET cihazıyla taramanız yapıldıysa belki bilirsiniz: O cihazın gerçek adı Pozitron Emisyon Taraması'dır. PET taraması öncesinde kanınıza genelde florodeoksiglikoz-18 veya kısaca FGD-18 denen radyoaktif bir şeker enjekte edilmektedir. Hücreleriniz bu şekeri yedikçe, radyoaktif parçacıklar da vücudunuza dağılmaktadır ve bu sırada bozunarak etrafa pozitronlar saçmaktadırlar. Tarayıcı da bu pozitronları yakalayarak vücudunuzun içeriden fotoğraflarını çekmektedir. Anlayacağınız, etrafımızda antimadde de bulunmaktadır; sadece çok ama çok az miktarda bulunmaktadır.

İşte bu 24 parçacık, Evren’deki bütün maddeyi, anti-maddeyi ve bu ikisinin yapısını izah etmekte kullanılabilmektedir.

Bozonlar: Kuvvet Taşıyıcılar

Tabii ki Evren'de sadece "yapı" yoktur, bir de "davranışlar" vardır. Bu davranışların hepsi, başta saydığımız 4 temel kuvvete dayanmaktadır:

  • Kütleçekim Kuvveti
  • Elektromanyetik Kuvvet
  • Güçlü Çekirdek Kuvveti
  • Zayıf Çekirdek Kuvveti

İşte bu davranışları izah etmek için de Standart Model'in üçüncü ayağı gerekmektedir: etkileşimler. Doğadaki kuvvetlerle ilgili oldukları için bunlar "kuvvet taşıyıcılar" veya bilimsel adıyla "bozon" denmektedir.

Bu Reklamı Kapat

James Childs

Vektör Bozonları

Kuşkusuz bozonların, yani kuvvet taşıyıcıların en meşhuru "foton"dur. Evet, ışığı oluşturan paketçikler, aynı zamanda Standart Model’deki temel parçacıklardan da biridir. İlk etapta bunların "etkileşimler" veya "kuvvet taşıma" ile ilgisini görmekte zorlanabilirsiniz; ama örneğin fotonlar, Elektromanyetik Kuvveti taşıyan parçacıklardır. Yani foton, yüklü bir nesneden diğerine geçen foton akışının oluşturduğu elektriksel ve manyetik alanlardan sorumludur.

İki elektron birbiriyle etkileştiğinde bir foton alışverişinde bulunurlar.
Ana Tovar/CERN

Gluon ise, kuarkları bir arada tutarak, proton ve nötronu oluşturan ve sonraki aşamada bu proton ve nötronları da bir arada tutarak yapıca daha ağır çekirdeği oluşturan Güçlü Çekirdek Kuvveti'ni üretir.

Ara vektör bozonları olarak bilinen, W+ ("W pozitif"), W- ("W negatif") ve Z0 ("Z sıfır") adlı üç parçacık, radyoaktif bozunum ve Güneş'in parlamasına neden olan süreçlerden, yani Zayıf Çekirdek Kuvveti'nden sorumludur.

Altıncı kuvvet parçacığı olan gravitonun kütle çekiminden sorumlu olduğu düşünülmektedir; ancak henüz gözlenememiştir. Tüm bunlar, "vektör bozonları" olarak bilinen bir bozon grubunu temsil etmektedirler.

Bu Reklamı Kapat

Burada bunun anlamına çok derinlemesine girmeyeceğiz; ama biraz fizik bilenler, "vektör"lerin (yani bir büyüklüğü ve yönü olan özelliklerin) olduğu yerde, "skaler" (yani bir büyüklüğü olan ama yönü olmayan) özellikler olacağını da kestirebilir.

Ünlü Higgs Bozonu: Sözde "Tanrı Parçacığı"

Bugüne kadar, bu şekilde skaler olduğu bilinen tek bir bozon keşfedilmiştir: Higgs Bozonu. Yani o sözde "Tanrı Parçacığı".

Higgs Bozonu'na Neden "Tanrı Parçacığı" Deniyor?

50 yıl önce Peter Higgs tarafından var olduğu tahmin edilen bu parçacığın 2012’de CERN’de keşfedilmesi Peter Higgs ve Francois Englert’a Nobel Ödülü kazandırmıştır. Bilim insanları yıllar yılı, olması gerektiğinden emin oldukları ama bir türlü bulamadıkları bu parçacığa "Tanrı'nın Laneti Parçacık" ya da "Lanet Olası Parçacık" (İng: "Goddamn Particle") lakabını takmışlardı.

Avrupa'nın parçacık hızlandırıcı konusundaki üstünlüğünü Amerika'ya taşımak isteyen Nobel Ödüllü teorik fizikçi (ve Fermilab'ın o zamanki direktörü) Leon Lederman, 1993 yılında The Goddamn Particle adını verdiği bir kitap yazdı. Ancak kitabı yayınlayacak olan Dell Yayınevi'nin editörleri, başlığı çok uzun ve tartışmalı buldular; çünkü başlıkta geçen "goddamn" sözcüğü, Hristiyanlar arasında Tanrı'nın adını kötüye kullanmak olarak (dolayısıyla da bir günah olarak) görülüyordu. Bu nedenle kitabın başlığı, biraz da yaratacağı sansasyondan faydalanmak amacıyla, The God Particle (yani "Tanrı Parçacığı") olarak kısaltıldı.

Bu Reklamı Kapat

Anlayacağınız bu absürt isim, editörlerin bu satış merakından gelmektedir. Günümüzde bilim çevrelerinde bu isim kullanılmamaktadır ve hatta çok kötü bir tercih olduğu, insanları yanlış yönlendirdiği ve abartılı bir iddiada bulunduğu için bilim iletişimine de zarar verdiği düşünülmektedir.

Higgs Bozonu Gerçekte Nedir?

Higgs Bozonu tuhaf bir parçacıktır. Standart Model parçacıklarının ikinci en ağırıdır ve tarifi de hiç kolay değildir. Cisimlerin kütle sahibi olmasının nedeninin genelde Higgs Bozonu olduğu söylenir. Bu ifade hem doğru, hem de yanıltıcıdır. Higgs'in kuarklara kütle kazandırdığı doğrudur. Kuarklar da, proton ve nötronları meydana getirir. Ancak proton ve nötronun toplam kütlesinin sadece %2'si kuarklar tarafından sağlanır. Geri kalanı oluşturan, gluonların enerjisidir. 

Büyük çarpıştırıcı
Büyük çarpıştırıcı
Image Editor

Buraya kadar, Standart Model için gerekli olan tüm parçacıkları saydık: 6 adet kuvvet parçacığı, 24 adet madde parçacığı ve 1 adet Higgs parçacığı: toplamda 31 temel parçacık. Bunlar hakkında edindiğimiz bilgiye karşın, tam olarak ölçemediğimiz özelliklerinden dolayı, tüm bu parçacıkların çevremizde gördüğümüz evreni inşa etmek için gerekli olan her şey olduklarını henüz söyleyemiyoruz ve sorularımızın karşılıklarına henüz sahip değiliz. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndan elde edeceğimiz veriler, bu özelliklerin bazılarıyla ilgili ölçümlerimizi geliştirmemize izin verecektir. Ama başka bir sorun daha var...

Kuram Hala Yanlış!

Oldukça güzel ve işlevsel bir kuram olan Standart Model, 20 yıldan fazladır tekrar tekrar test edildi ve hala tahminlerimizle çelişen bir ölçümle karşılaşmadık. Ama Standart Model'in yanlış olması gerektiğini biliyoruz!

Bu Reklamı Kapat

2 temel parçacığı çarpıştırdığımızda, bir dizi olası sonuç ortaya çıkar. Kuramımız herhangi bir sonucun oluşabileceğini şu anda hesaplamamıza izin vermektedir; ancak, şimdiye kadar ulaşabildiğimiz enerji seviyelerinin ötesinde bazı sonuçların oluşma olasılığının %100'den büyük olduğunu öngörüyor - ki bu, fark edebileceğiniz gibi, açık bir biçimde anlamsızdır!

Kuramsal fizikçiler, tüm enerji seviyelerinde anlamlı cevaplar veren bir kuram oluşturmak için çok fazla uğraştılar. Ama Standart Model, test edildiği her durumda aynı cevapları verdi. Kuramdaki en genel değişiklik, henüz keşfedilmemiş çok ağır parçacıkların varlığına işaret ediyor. Ağır olmaları, onları üretmek için çok fazla enerjinin gerekli olacağı anlamına gelir. Oluşturulacak yeni kuramın tüm enerji seviyelerinde anlamlı cevaplar verdiğini garantilemek için bu ekstra parçacıkların özellikleri seçilebilir; ancak bunların Standart Model ile çok iyi uzlaşan ölçümler üzerinde pek de etkisi olmayacaktır. 

Keşfedilmemiş ve henüz gözlemlenmemiş parçacıkların sayısı, hangi kuramı doğru varsaydığınıza bağlıdır. Bu kuramların en popüler sınıfına Süpersimetri Kuramı denir. Tüm gördüğümüz parçacıkların, çok daha ağır birer eşleri olduğunu öngörür. Ancak bunlar çok ağır olursa, o zaman bu parçacıkları bulmak için üretmemiz gereken enerji seviyelerine ulaşmakta sorun yaşayacağız. Yine de Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın ulaşabildiği enerji seviyesi o kadar yüksek olacaktır ki, keşfi beklenen yeni parçacıkların ortaya çıkmaması tüm Süpersimetri Kuramları'na derin bir darbe vurabilir.

Bekleyip göreceğiz...

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 56
  • Merak Uyandırıcı! 48
  • Bilim Budur! 39
  • Muhteşem! 30
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 16
  • İnanılmaz 14
  • Umut Verici! 14
  • Güldürdü 4
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma Yazı Dizisi

Bu yazı, Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Fizik Ne İşe Yarar: Sofra Tuzundan Atmosferin Yapısına..." başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/10/2022 01:00:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3733

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Cinsel Yönelim
Önlem
Kanser Tedavisi
Epigenetik
Elektromanyetizma
Veri
Makroevrim
Koku
Nötron
Arkeoloji
Yanlış
Memeli
Lgbt
Biyolojik Antropoloji
Kütleçekimi
Malzeme
Bilinç
İspat
Karanlık Madde
Viral
Gözlem
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Transkripsiyon
Hominid
Komplo Teorisi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.