Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Neden Kendi Kokumuzdan Rahatsız Olmuyoruz?

Diğer İnsanların Vücut Kokuları, Kendi Vücut Kokumuza Göre Neden Daha Rahatsız Edici Gelir?

Neden Kendi Kokumuzdan Rahatsız Olmuyoruz? MensXP
11 dakika
17,562
  • Evrimsel Biyoloji
  • Fizyoloji

Başkalarının yellenmesi dayanılmaz olabilirken, kendimizinki neden aynı düzeyde "sorun olmuyor"? Başkalarının dışkı kokusu, kendimizinkine nazaran neden daha fazla kokuyor? Bilirsiniz: Özellikle de sıkıştığımız bir anda, bir başkası tuvaletteyken, o kişi çıkar çıkmaz içeriye daldığımızda aldığımız dışkı kokusu, çoğu zaman kendimize ait en kötü dışkı kokusundan bile beter olabilmektedir. Ter, kusmuk, idrar, dışkı ve diğer tüm vücut içerikleri kendimizin ise çok sorun oluşturmazken (elbette gül bahçesi gibi kokmazlar; ama yine de!), başkalarınınki büyük problemler olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kendi vücut kokularımız daha az rahatsız edici olmasının iki ana sebebi vardır:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Maruz Kalma Etkisi (İng: "Mere-Exposure Effect"): Daha önceden aşina olduğumuz ve sürekli maruz kaldığımız durumlar ''alışmaya'' neden olur. Bu, kendi kokularımıza az tepki vermemizi sağlar.
  2. Koku Adaptasyonu (İng: "Olfactory Adaptation"): Bir ortamda baskın olan kokuya adapte olarak ortamdaki diğer kokuların da algılanabilmesini sağlayan bir algısal denge mekanizmasıdır.
  3. Tiksinme Duygusunun Evrimi: Kokularda algıladığımız değişiklik, başkalarının (ve hatta başka cisimlerin) salgıladığı kokuların; o kişiler tarafından tüketilen yiyeceklere, kullanılan ilaçlara, kronik ve akut hastalıklara, hijyen sıklığına göre farklılık göstermesidir. Bu farklılık, "aşina olunmayan" bir uyaran anlamına gelmekte ve tiksinme duygumuzu tetikleyerek, bu "yabancı uyarandan" uzak durmamızı sağlamaktadır. 

Şimdi bunlara biraz daha yakından bakış atalım.

Maruz Kalma Etkisi Nedir?

Maruz kalma etkisi, insanların daha önce sıklıkla maruz kaldığı şeylere, diğerlerine kıyasla ortalamada daha olumlu tepkiler vermesini ifade eder. Buna göre bir uyarana karşı ne kadar çok maruz kalırsak onunla ilgili düşüncelerimiz olumsuzluktan uzaklaşacaktır. Buna örnek verecek olursak: Herhangi bir bağınız olmayan bir çocuğun altına pislemesi size iğrenç gelebilirken, annesi/babası bunu gayet olağan karşılayacaktır. Aynı zamanda kendinizi fotoğraflarda güzel bulurken aynada çirkin bulmanız (veya tam tersi) de bu etkiyle açıklanabilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu fenomenin ilginç taraflarından biri, kişilerin maruz kaldığı uyarana karşı aşina olduğunu bilmesine gerek olmadığıdır. Birçok insan için kendi kokusunu tarif etmek ve bilinçli olarak farkında olmak pek mümkün olmasa da kendisininkine benzer kokulara olumlu eğilimler gösterdiği bilinmektedir.

Aslında burada önemli olan; maruz kalma etkisinin bir görüntüye, nesneye veya kokuya tekrar tekrar maruz kalmanın hissettiğimiz belirsizliği ortadan kaldırmasıdır. Bir şeyle defalarca karşılaştığımızda ve onun kötü bir şey olmadığını anladığımızda korkacak bir şey olmadığını biliriz.

Belki tam bu noktada bu konuyu evrimsel psikolojiye dayandırarak düşünmek de fayda olabilir. İnsanlar olarak yeni şeylere, daha doğrusu bizden olmayana karşı daha dikkatli olacak şekilde evrimleştik. Herhangi bir şey bizim için potansiyel olarak tehlike olabileceğinden yeni şeyler konusunda dikkatli olmaya oldukça hazırız. Diğer tüm duyularımız gibi koku da karşılaştığımız şeyleri "tanıdık" veya "yabancı" olarak kategorize etmemizi ve tehlikelere karşı daha hazır hale gelmemizi sağlamıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Koku Adaptasyonu

Bu soruya verilecek başka bir yanıt da, yine maruz kalma etkisiyle ilişkili olan koku adaptasyonudur. Basitçe, koku adaptasyonu, bir ortamdaki belirli bir kokuya uzun süre maruz kalma sonucu ayırt edebilme yetersizliğidir. Daha iyi anlaşılması için şu örneği verebiliriz: Eve ilk girdiğiniz anda mutfakta pişen yemeğin kokusunu oldukça güçlü bir şekilde duyarsınız. Ancak mutfakta oturup zaman geçirmeye başladığınızda bu kokuyu bir süre sonra ya hiç duymaz ya da daha az duyarsınız.

İnsanlardaki koku alma sistemi olağanüstü çeşitlilikteki uyarıcılara maruz kalır. Yüksek duyarlılığı sürdürebilmek veya diğer kokulara duyarlı kalabilmek için diğer duyularda da benzer şekilde görülen adaptasyonu sağlamak gerekir. Bu adaptasyon aracılığıyla ortamda hakim olan koku ile bir denge koruması sağlanır ancak başka yeni kokulara da uygun şekilde yanıt verme sürdürülür. Sinir sisteminin aşırı yüklenmesinin önüne geçildiği gibi yeni bilgiler için "uyanık" kalınmasına da yardımcı olur.

Bu konuda yapılan bazı deneylerde kişilerin odalarında kullandıkları oda spreylerinin kokusunu birkaç gün sonra hissetmediğini ve başka ortamlarda da bu kokulara daha az duyarlı hale geldiklerini ortaya koymuştur. Buna benzer başka bir örnek verecek olursak, çoğu insan kendi evinin kokusunu diğerlerine göre daha az duyar. Ancak belki maruz kalma etkisi azalırsa, mesela uzun bir tatilden sonra eve döndüğünde evin kokusunu duyabilir.

Royal Society Publishing

Bize ait kokuları da bunlarla birlikte düşünebiliriz. Doğduğumuzdan beri aynı kokulara maruz kalmak şüphesiz bu kokulara adapte olmamıza sebep olmuştur - ve kendi bedenimizden uzaklaşamayacağımız için de vücut kokularımıza karşı bir hassasiyet kazanmamız mümkün değildir.

Kendi kokumuzu rahatsız edici bulmamızın sebebi bu kokuları neredeyse hiç hissetmiyor olmamıza bağladığımızda, bir anlamda şu yorumu yapabiliriz: Kendi kokumuzu duymuyoruz; çünkü sürekli kendimizi kokluyoruz. Kemirgenlere, köpeklere veya kedigillere baktığımızda, kendilerini kokladıklarını bariz bir şekilde görebiliriz. Yapılan bir araştırmada goril, şempanze ve orangutanlar 20 dakikalık sürelerde gözlenmiştir. Bu hayvanlar, sırasıyla ortalama 19.87, 24.2 ve 12.12 kez, yani neredeyse dakikada bir kez yüzlerine dokunmuşlardır.

Tüm Reklamları Kapat

İnsanlarda bu davranış çok belirgin olmasa da aslında sürekli olarak gerçekleşmektedir: Yukarıda sözünü ettiğimiz primatları gözlemleyen araştırmacılar, benzer bir gözlemi insanlarda da uygulamıştır. 18 katılımcının olduğu 20 dakikalık gözlemde, insanların yüzlerine ortalama 13.33 kez dokunmuşlardır. Bu çalışmalar sonucunda insanların yalnızca yüzlerine dokunmadığı, aynı zamanda ellerini kokladıkları da fark edilmiştir. Bir sinema, konferans salonu ya da sınıfta insanların davranışlarını gözlemlerseniz birçoğunun elinin yüz çevresinde olduğunu kolayca görebilirsiniz.

Koku üzerine yapılmış başka bir deneyde biyologlar, kadınlar üzerinde onların kokularına benzeyen laboratuvar yapımı proteinleri tanıyıp tanımadıklarını test etmiştir. Söz konusu deneyde kadınlardan duş sonrasında koltuk altlarına sürmeleri için iki farklı kokudan hangisini daha çok sevdiklerine karar vermeleri istenmiştir. Deneyin sonunda kadınların kendi kokularına benzer olan tercihlerde bulunduğu görülmüştür.

Elbette bu gibi sonuçların günümüzde hayatî bir önem taşımadığı düşünülebilir. Ancak daha ilkel dönemler düşünüldüğünde, insanın kendi kokusunu adapte olacak kadar tanıması, güvenli tercihler yapmasını ve tehlike oluşturabilecek yabancı canlıların varlığının tespit edilmesini kolaylaştırdığı görülebilir.

Tiksinme Duygusunun Evrimi

Tiksinme (veya iğrenme), parasempatik sinir sistemini aktive eden, bulantı hissi ve karakteristik bir yüz ifadesi üreten duygusal bir reaksiyon olarak tanımlanabilir. Hastalıklardan kaçınmamızı sağladığı ve hijyeni tetiklediği için evrimleştiği düşünülmektedir.[1] Evrimsel açıdan tiksinme (veya iğrenme) duygusu; pis, küflü ya da bozuk yiyecek ve içeceklere karşı verdiğimiz, “kendimizi hastalıktan koruma” amaçlı bedensel bir tepkidir. Hatta tripofobi olarak bilinen delikli nesnelere yönelik korkunun da bununla ilgisi olduğu bilinmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Pis kokular mide bulantısına neden olabilir.
Pis kokular mide bulantısına neden olabilir.
Pixabay

İğrenme duygusu, çok yönlü bir duygu olduğundan, evrimsel kökenlerinin birçok olası açıklaması vardır. En yaygın kabul gören fonksiyonel açıklama, patojenik maddelerin yutulmasını önlemek için oluştuğudur. Atalarımız et ağırlıklı beslenme tarzına geçiş yaptığında, gıda kaynaklı hastalık ve enfeksiyon riskinde artışı engellemek için evrimleşmiş olduğu düşünülmektedir.[2]

Ancak tiksinmenin ortaya çıkabilmesinin tek açısı evrimsel geçmiş değildir. Gelişim sürecinin de bu tepkide önemli bir rolü vardır. Bu nedenle bu açıdan da ele almakta fayda var.

Gelişimin Tiksinme Tepkisi Üzerindeki Etkisi

Küçük yaşlarda çocukların ebeveyn kontrolü altında olması gerekmektedir; çünkü 1-6 yaş arasında çocukların pislik yemesi çok yaygındır. Bu süreçte yavru, hem genetik sebeplerle, hem de kültürel nedenlerle "tiksinç" veya "iğrenç" gelen unsurları öğrenmeye başlar. Tabii bu deneme-yanılma sürecinde, ölümcül düzeyde tehlikeli cisimleri de yutmaları olasıdır; bu nedenle ebeveyn denetimi önemlidir.

Yavrunun anne sütü tüketimini durdurduğu süre de ("sütten kesilme süresi"), bu unsurlara karşı direnci etkilemektedir. Sütten kesilme süresi büyük ölçüde annenin bir sonraki doğumunun zamanlamasına bağlı olarak kültüre göre değişir, ancak çocuklar genellikle 3 yaşında sütten kesilmektedir. Yaklaşık 3-5 yaş arasındaki sütten kesim sonrası dönem, hayatta kalmanın, enfeksiyon riski oluşturan yiyecek ve içeceklerden kaçınma yeteneğine bağlı olduğu çok önemli bir zamandır.[2] Dışkılardan ve diğer kontamine maddelerden; patojenlerin ve parazitlerin oral yoldan alınmasının çocuklukta ölümün önemli bir nedeni olduğu bilinmektedir. Hepatit-A, çocuk felci, streptokok enfeksiyonları, tenya ve toksoplazmoz gibi hastalıkların önemli bir nedeni çocuklarda gözlemlenen bu davranışlardır.[3]

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hegel ve Modern Toplum

Hegel ve Modern Toplum

Charles Taylor

Frederick Neuhouser’in önsözüyle

“Öğrencilere ikincil kaynak olarak tavsiye edilebilecek Hegel üzerine İngilizce yazılmış en iyi kitap.”-Teaching Philosophy

Felsefe tarihine özgün katkılarıyla yirminci yüzyılın en önemli filozoflarından biri kabul edilen Charles Taylor bu zengin çalışmasında Hegel’in toplum felsefesinin günümüz için geçerliliğini ortaya koyuyor. Hegel’in özgürlük felsefesine yaptığı vurguyla, çağımızın en büyük sorunlarını düşünürken birey ve toplum ilişkisini, yabancılaşma ve öznellik meselesini tarihsel bir bakışla yeniden değerlendirmemize fırsat veriyor. Hegel düşüncesinin temellerini anlaşılır bir dille özetleyen bu çalışma Hegel’i keşfetmek isteyen okurlar için de çok değerli bir kaynak.

“Özgür bireylerin kendi toplumsal etkinliklerini salt faydalı değil, aynı zamanda kim olduklarını dışavuran etkinlikler olarak gördüğü Hegelci toplum tasavvuru, bugün artık kırk sene öncesine göre çok daha uzak bir hedef gibi görünüyor ve bu nedenle, Taylor’ın çığır açan yapıtı, günümüz toplum felsefecileri tarafından yeniden yorumlanmayı hak ediyor.”-Frederick Neuhouser

Devamını Göster
₺78.00
Hegel ve Modern Toplum

Tiksinme, kirlenme ve bulaşma hakkında bilginin sosyal ve kültürel olarak aktarılması önemlidir. Bu yol ile kirletici maddelere karşı tepkilerin, çocukların gelişiminin erken dönemlerinde hastalıklardan kaçınma davranışlarını öğrenmeleri[4] için itici güç sağlamakta ve teşvik oluşturmaktadır.[4]Modern toplumlarda kültür ve eğitimler; patojenler ve hastalıklar hakkında bilimsel fikirler de içerir. Bu fikirler, kişilerin zorunlu tiksinme gibi tepkiler vermesini sağlamaktadır.[1]

Tiksinme Hakkında Yapılan Araştırmalar

Bugüne kadar insanların ne tür cisimleri iğrenç bulduğuna yönelik birçok araştırma yapılmıştır. Örneğin, 40.000'den fazla kişiye internet tabanlı, sırasıyla farklı fotoğrafların sunulduğu bir çalışmada, potansiyel hastalık tehdidi taşıyan nesnelerin görüntüleri (örneğin küf, dışkı, vs.), çok az hastalık içeren veya hiç bulunmayan benzer görüntülerden çok daha iğrenç olarak algılandığı gösterilmiştir. Bu tepki modeli dünyanın tüm bölgelerinde gözlemlenmiştir. Kadınların, erkeklerden daha fazla tiksinme hassasiyeti bildirmiştir.[5] Üniversite öğrencileri arasında yapılan bir diğer çalışmada ise kişiler, gerçekten de kendi kokularını diğer kişilerden daha az rahatsız edici, bazıları ise "hoş" olarak nitelendirmiştir.[6]

Kişilere koltuk altı, çöp ve gaz çıkartma gibi çeşitli kokuları kokladıktan sonra ne kadar tiksinti oluşacağı incelenmiştir. İncelenen kokular arasında, gaz çıkarma (yellenme) en güçlü olumsuz yanıtı ortaya çıkarmıştır. Değişik vücut kokularında, insanlar sürekli olarak diğer insanların kokularını kendilerinden daha rahatsız edici olarak derecelendirmiştir. Kendisinden sonra partnerinin diğer kişilere göre daha az rahatsız edici olduğu belirtilmiştir.[7]

Nane yağı gibi esanslar burun tıkanıklığında uzman önerisi sonucu kullanılabilir.
Nane yağı gibi esanslar burun tıkanıklığında uzman önerisi sonucu kullanılabilir.
Pexels

Kendimiz soğan, pırasa, sarımsak gibi ağır kokulu yiyecekler yediğimizde bunu pek fark etmeyiz. Dişlerimizi fırçalamak, gargara yapmak bile kötü kokuların başkalarını rahatsız etmesini engellemeyebilir. Sofrada kişilerin ortak yiyecekleri yemesi halinde kokuya maruz kalma miktarımız artığından, kokuyu hissetme becerimiz düşecektir. Ömür boyunca maruz kalmak zorunda olduğumuz kendi gaz kokumuz (yellenme), ağız kokumuz, dışkı ve idrar kokumuzun bizi daha az rahatsız etmesinin nedeni de temelde aynıdır.[7]

Bunun ilginç bir uzantısı, evrimsel olarak kendi bebeğimizin vücut içeriklerinin, başka bebeklerinkine göre daha az rahatsız edici, hatta hiç rahatsız edici olmamasıdır (tabii herkes için durum bu değil). Bu, ebeveynlere evrimsel bir bakım avantajı sağlamaktadır. Bebeklerin kendilerini temizlemeleri mümkün olmadığından, sağlıklı bir büyüme ve gelişim için annelerine ve bakıcılara muhtaçtır.[1]

Başkalarının kokularının bizi rahatsız etmesinin asıl sebebinin tiksinme duygumuz ve evrimi olduğunu söylemiştik. Kendi vücudumuzun ve yakınlarımızın bizleri hasta yapma, korkutma ve endişelendirme ihtimali, onları yakından tanıdığımız için düşüktür. Kokular haricinde de daha önceden aşina olduğumuz şeyleri beğenmeye daha yatkın olduğumuz bilinmektedir.[7]

Bu güçlü iğrenme tepkisi sayesinde, bizim grubumuzdan olmayan kişilere karşı da önyargılar ve korunma yöntemleri geliştirebiliriz. Bunlar, vahşi yaşamda bizi hayatta tutan adaptasyonlar olsa da, modern zamanlarda kimi zaman ayrımcılığı ve dışlanmayı tetikleyen unsurlar olabilmektedir. Birçok toplumda insanlar, hijyen ve koku durumuna göre yargılanmaktadır ve buna bağlı olarak dışlanma veya ayrımcılık ortaya çıkabilmektedir. Bu noktada topluma karşı bireysel sorumluluklarımızın farkında olmak kadar, temel içgüdülerimizden kaynaklı ayrımcılığın farkına varmak da önem kazanmaktadır.

Sonuç

Tüm bu bilgiler ışığında kendi kokumuzdan rahatsız olmamamızın bizi diğer kokuları algılama konusunda daha uyanık bir hale getirdiğini söyleyebiliriz. Halihazırda sahip olduğumuz kokulara adapte olmamız bizi yeni kokuları algılamaya odaklı hale getirmektedir. Ayrıca düşünüldüğünde kendi vücut kokularımızı diğer kokuları güçlü bir şekilde algıladığımız gibi algılasaydık muhtemelen yaşam çok daha zor bir hal alırdı. Aynı zamanda başka kokuları algılamak konusunda da yetersiz kalırdık.

Bunun önemini anlayabilmek için biraz daha eskiye dönelim. İlkel dönemlerde insanların avladıkları hayvanların kokusunda bir değişiklik fark etmelerinin ne kadar hayati bir öneme sahip olduğunu tahmin edebiliriz. Avlanan hayvanın çürüyüp çürümediği ya da yemek için güvenli olup olmadığı bu şekilde algılanmış olabilir. Benzer şekilde çevredeki diğer kokulara adapte olunması yeni besinlerin tercihinde de etkili olmuş olabilir.

Daha önce verdiğimiz örneği hatırlarsak, yaşadığımız evin kokusuna adapte olmamız herhangi bir ufak bir değişikliğin hızlıca farkına varmamızı sağlamaktadır. Bu yine muhtemelen insan atalarının yaşadığı ortamda yeni ve yabancı başka bir canlının varlığından haberdar olmasını kolaylaştırmıştır. Önceki yazılarımızda da sıklıkla değindiğimiz gibi olası bir tehlikenin farkına varabilmek canlılığın devamlılığı için oldukça önemlidir. Yine benzer şekilde şimdi kulağa komik gelse de o dönemlerde birinin yellenmesini veya dışkısının kokusunu algılamak dahi olası bir tehlikeyi önceden fark ederek ölümcül sonuçların önüne geçmeyi sağlamış olabilir.

Sonuç olarak, insanın kendi kokusundan rahatsızlık duymayacak şekilde evrimleşmesi kendi dışındaki varlıkların kokularını algılamaya odaklanmasına sebep olmuştur. Bu da potansiyel tehlikelerin farkına vararak kendine güvenilir koşullar yaratmasını kolaylaştırmıştır. Doğada hayatta kalabilmek, bir bakıma diğer kokuları algılama yeteneğimize bağlıdır ve bu yüzden kendi kokumuzu görmezden gelmemiz oldukça normaldir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
57
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 32
  • Bilim Budur! 11
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Muhteşem! 5
  • İnanılmaz 4
  • İğrenç! 3
  • Güldürdü 2
  • Umut Verici! 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/03/2023 15:59:41 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9019

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Akış
İçerikler
Sosyal
Gündem
Yağ
Görme
Hastalık Kataloğu
Evrimsel
Sağlık Bakanlığı
Mühendislik
Doğru
Karanlık Enerji
Tespit
Diş Hastalıkları
Paleontoloji
Etimoloji
İmmünoloji
Hastalık
Öne Çıkan
Hücre Biyolojisi
Zooloji
Kan
Yeni Koronavirüs
Bilimsel
İnfografik
Hava
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Çiftleşme
Dil
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Kocabey, et al. Neden Kendi Kokumuzdan Rahatsız Olmuyoruz?. (3 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 22 Mart 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9019
Kocabey, E., Bakırcı, Ç. M., Orhan, . (2022, February 03). Neden Kendi Kokumuzdan Rahatsız Olmuyoruz?. Evrim Ağacı. Retrieved March 22, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9019
E. Kocabey, et al. “Neden Kendi Kokumuzdan Rahatsız Olmuyoruz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 03 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/9019.
Kocabey, Enes. Bakırcı, Çağrı Mert. Orhan, . “Neden Kendi Kokumuzdan Rahatsız Olmuyoruz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 03, 2022. https://evrimagaci.org/s/9019.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.