Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Ahlakın Evrimsel Kökenleri: Tiksinme ile Ahlak Arasındaki İlişki Nedir?

Ahlakın Evrimsel Kökenleri: Tiksinme ile Ahlak Arasındaki İlişki Nedir?
14 dakika
13,992
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
  • Psikolojik Testler

Darwin’den itibaren pek çok filozof ve bilim insanı genel olarak insana atfedilen bir özellik olan ahlak kavramının evrimsel bir kökene sahip olduğunu düşünmüş ve onun birtakım evrimsel süreçlerin birlikteliğinden doğan bir ürün olduğunu ortaya koymuşlardır. Bazı yönlerden ahlakın dolaysız bir şekilde biyolojik evrimsel süreçlerin etkisi altında şekillendiğini söyleyebilmemize rağmen bazı yönlerden de belli başlı bazı ahlak kurallarının tamamıyla dolaysız bir şekilde biyolojik evrimimizle açıklanamayacak kadar karmaşık oluşu ahlak kavramını açıklama çabasını oldukça zorlu ama bir o kadar da gizemli kılmaktadır.

Yazımız boyunca ahlak kavramını 3 bölüm halinde inceleyerek masaya yatıracağız.

Tüm Reklamları Kapat

1. Bölümde ahlakın kökenlerini daha iyi anlayabilmek adına, öncelikle, insan ve diğer hayvan türlerinin evriminde rol alan bu süreçleri inceleyeceğiz ve daha sonra bunların “kültürel evrim” ununa bulanıp birtakım ahlaki kavramlar ve ikilemler olarak karşımıza nasıl çıktığına bakacağız.

2. Bölümü ise psikoloji literatüründe kendine sıklıkla yer edinmiş olan ahlak kavramı ve tiksinme duygusu arasındaki muhtemel ilişkiye ve ahlaki bir karar verme sürecinde beyin görüntülerinden elde edilen verilerin ne anlama geldiğini inceleyeceğiz.

Tüm Reklamları Kapat

3. Bölümde ise diğer iki bölümde ele almış olduğumuz konuları Evrim Ağacı Değerlendirmesi adı altında bir sonuçta toparlayacağız.

I. Bölüm: Ahlakın Evrimsel Kökenleri

1. Akraba Seçilimi, Özgecilik (Altruizm) ve Karşılıklılık İlkesi

Akraba seçilimi teorisi, insan da dahil pek çok hayvan türündeki bireylerin yakın akrabalarına karşı daha özgeci, daha korumacı, daha yardımsever, yani özetle “kayırmacı” davrandığını açıklamaktadır. Bunun sonucunda, kayırılan bireyler seçilerek soyunu devam ettirir, kayırılmayanlar ise elenmiş olur.

Karşılıklı özgecilik teorisi de özgeciliğin (diğerkamlığın) akraba olmayanlar arasında bile görülebildiğini söyler. Başkasına yardım etmek, karşılıklılık ilkesi çerçevesinde yeri geldiğinde yardım edene de fayda sağlayacağından doğal seçilim tarafından desteklenen bir davranıştır ve nesilden nesile aktarılır. Örneğin, vampir yarasa türü (Desmodontinae sp.) inek gibi diğer hayvanların kanlarını emer ve bunu yuvalarına götürerek yavrularını besler. Ancak sadece kendi yavrularını beslemekle kalmaz aç olan diğer vampir yarasa yavrularını da besler. Vampir yarasa türü içerisinde görülen bu tip bir karşılıklı özgeci davranış, yavruların korunmasını ve soy devamını garantiye aldığından hem yardım alan tarafa hem yardım edene büyük getiriler sağlayacaktır.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Peki diğer taraf iş birliği yapmazsa (yardım etmezse) ne olur?

Sapolsky ve ekibi bu sorunun yanıtını aramak için bir grup anne vampir yarasanın kan keselerinin içini boşaltıp içlerini hava ile doldurdular. Dışarıdan bakınca keseleri kanla doluymuş gibi görünen bu yarasalar daha sonra yuvalarına döndü. Ancak yuvalarına dönüp de kanı paylaşmadıklarını gören diğer anne yarasalar, sıra kendilerine geldiğinde, keseleri hava ile doldurulmuş olan bu yarasaların yavrularını kanla beslemeyi reddedip “kısasa kısas” yöntemini uyguladılar.

Peki yukarıda bahsedilen bu özellikler/davranışlar, ahlak yaşantımızda nasıl karşılık bulurlar? Bunun için şimdi de kültürel evrimimize bakalım.

Pek çok din ve toplumsal yaşam görüşü, ana-babaya saygı duymayı ve akrabaya karşı iyi davranışlar içinde olmayı öğütlemektedir. Bunlar az önce saydığımız nedenlerden ötürü kültürel evrimimizde de tutunmuş ve oldukça makul, kabul edilebilir davranışlardır. Diğer yandan akraba seçiliminin dikte ettiği yakın akrabayı koruma dürtüsü, kimi durumda, ahlaki bir sorun olarak karşımıza çıkabilmektedir. Örneğin, bir akrabayı bir kamu kuruluşunda işe almak “akrabayı kayırmak” olduğu ve o işe başvurmuş akraba olmayan diğer kişilere haksızlık olacağı için çoğu toplumda ahlaken yanlış olarak değerlendirilmektedir.

Kısasa kısas stratejisine gelirsek, bunu kendi ahlaki dünyamızda uyguladığımızda, bunun ahlaken doğru olmadığını söyleyen bazı itirazlarla karşılaşabiliriz. Örneğin “Göze göz, bütün dünyayı kör eder” diyen Mahatma Gandhi, Budist ahlakı pasifist direnişe yansıtarak bu duruşu kendi kişiliğinde simgeleştirebilmiştir. Ya da “sana tokat atana, sen diğer yanağını çevir” diyen İncil, bu öğretiyle Hristiyan ahlakın nasıl olması gerektiğini özetlemiştir. Bu sebeple iyi ahlakı öğretmeye çalışan bu tarz fikirler bir toplumda yeşerdiğinde, o toplumda bunun aksi bir davranışı sergilemek (örneğimize dönersek, kısasa kısası tercih etmek), kötü ahlak olarak değerlendirilebilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Örnekler çoğaltılabilir, ancak görülecektir ki iyi/kötü ahlak kimi durumlarda ülkeden ülkeye, coğrafyadan coğrafyaya, hatta kişiler bazında bile değişiklik gösterebilmektedir. Bu kadar değişken bir kavramı tam manasıyla açıklamak, kimi zaman içinden çıkılması güç bir iştir.

2. Cinsel Seçilim

Üreme içgüdümüzün temeli olan cinsellik ile birtakım ahlak kurallarımızın arasında sıkı sıkıya bağ olduğu aşikardır. Örneğin, hemen hemen her toplumda ensest ilişkiler hoş karşılanmayıp ahlaken yanlış kabul edilir.

Bunun arkasındaki mantık oldukça basittir çünkü birbirine yakın akraba olan kişiler daha fazla ortak gen taşıdıklarından zararlı genleri (hastalıkları) bir sonraki kuşağa aktarma olasılıkları daha yüksektir. Bu sebeple ensest olmayan ve kalıtımsal olan her türlü psikolojik ve davranışsal özellik söz konusu topluluğun birey sayısı ile de ilişkili olarak doğal seçilim tarafından desteklenir.

3. Kendini Koruma Dürtüsü ve Tiksinme Duygusu

Tiksinme duygusu, evrimsel olarak, pis, küflü ya da bozuk yiyecek ve içeceklere karşı verdiğimiz “kendimizi hastalıktan koruma” amaçlı bedensel tepkidir. Ancak bu dürtü bizi bir adım daha öteye götürebilir ve ahlak kavramının nasıl gelişmiş olabileceğine dair bize birtakım ipuçları sunabilir. İşte bu amaçla yakın zamanda yapılmış bazı çalışmalar tiksinme duygusunun ahlakın evrimiyle bağlantılı olabileceğini göstermeye çalışmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Psikolojik araştırmaların üzerinde sıklıkla durduğu ve çokça tartışılan bir konu olması sebebiyle, yazımızın geri kalanında ahlak ve tiksinme duygusu arasında var olduğu düşünülen bu ilişkiye daha ayrıntılı bir gözle bakacağız.

II. Bölüm: Ahlak ve Tiksinme Duygusu

PLOS One dergisinde 2 Ağustos 2016’da yayımlanmış “Deneyimlenen Tiksinme Duygusunun Ahlak ile İlgili Kararlar Üzerine Olan Etkileri” (Olatunji ve ark. 2016)” adlı bir çalışmada, tiksinme duygusu evrimsel anlamıyla ele alınarak hastalık yapıcı durumlara karşı verdiğimiz tepki bağlamında temiz/temiz olmama durumları ile ilişkilendirilmiş ve tiksinmenin ahlaki yargılarımız üzerine olan etkisi incelenmiştir.

Bu çalışmada ahlaki bir yargıya varılırken tiksinme duygusunun bu süreç üzerindeki etkisinin büyüklüğü, “rahatsızlık” gibi diğer bir duygusal (affective) durumun etkisinin büyüklüğünden ne kadar farklı olduğu test edilmiştir. Katılımcılar rastgele olarak seçilmiş ve çalışma iki bölüm halinde tamamlanmıştır. Çalışma 1’de katılımcıların “tiksinme” duygusunu tetiklemek için ellerini sahte kusmuğun içine; “rahatsızlık” hissetmeleri için ellerini buz gibi suya ve etkisiz (nötr) durumda ne gibi kararlar verebileceklerini ölçmek için ise ellerini oda sıcaklığındaki suya batırmaları ve tüm bunlar olurken bazı suçlara dair ahlaki yargı değerlendirmelerinde bulunmaları istenmiştir. Sonuçlar, rahatsız durumdaki katılımcıların özellikle hafif suçlarda en ağır ahlaki yargılara vardıklarını göstermiştir.

Çalışma 2’de ise tiksinme duygusunun ahlak ihlalleri üzerine diğer duygulardan daha fazla etki edip etmediğini ölçmek için katılımcılardan temizlik ile ilgisi olan ve olmayan birtakım suçlar için ceza vermeleri istenmiştir. Temizlikle ilgili (örneğin, John’un başkasının arabasının kapı kolu üzerine işemesi) ve temizlikle ilgisi olmayan suçları (örneğin, John’un kaç saat çalışmış olduğuna dair yalan söylemesi gibi) değerlendirmeleri için yukarıda bahsedilen işlemler (ellerin sahte kusmuğa, soğuk suya ve oda sıcaklığındaki suya batırılması) uygulanmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı

Sonuçlar, elleri sahte kusmuğa batırılmış katılımcıların, temizlik ile ilgisi olmayan ahlak ihlallerine nazaran, temizlikle ilgili olan ihlallere karşı daha sert cezalar teklif ettiklerini göstermiştir. Ellerini soğuk suya batıranlarınsa tersi cezalar (temizlik ihlallerine karşı daha hafif; temizlik ile ilgisi olmayan ahlak ihlallerine karşı ise daha sert cezalar) verdikleri görülmüştür (Görsel 1).

Bu bulgular, ahlaki kararlar vermede deneyimlenmiş tiksinme duygusunun kısıtlı da olsa belli bir role sahip olduğunu göstermektedir. Araştırmacılar, yapılan bu çalışmanın küçük ölçekli olduğunu, deneyin büyük ölçekli araştırmalarla tekrarlanması halinde daha güvenilir sonuçlar elde edilebileceğini söylemişlerdir.

Ahlaki Yargı Sürecinde Beyin Görüntülerinden Elde Edilen Bilgiler Tiksinme ile Ahlak Arasındaki İlişkiyi Kurabilir mi?

Ahlaki yargıların, biri sezgisel/duygusal (emotional) ve diğeri mantıklı/faydacı (utilitarian) olmak üzere, iki farklı -hatta birbiriyle çatışan- değerlendirme süreci tarafından yönetildiğini söyleyen popüler beyanları kabul eden araştırmacılar (Hutcherson, Montaser-Kouhsari ve ark., 2015), bunların beyinde nasıl temsil edildiği ve bütüncül ahlaki bir yargıya varılırken nasıl bir etkiye sahip olduklarını açıklamaya çabalamışlardır. 9 Eylül 2015’te The Journal of Neuroscience’ta yayımlanmış olan makalelerinde bu tartışmaya yönelik kavrayışlar sunmaktadırlar.

Deneyleri için fMRI (işlevsel manyetik rezonans görüntüleme) makinesine giren katılımcılardan, ilk etapta, iyi eylemler (örneğin, Devlet Başkanı’nın hayatını kurtarmak) ve kötü eylemler (örneğin, bir çocuğun organlarını çalmak) için duygusal ve faydacı bakış açısından değerlendirme yapmaları istenir. Değerlendirme iki ayrı oturumda, dört puanlık bir ölçek kullanılarak ilk oturumda duygusal (1 = Çok Berbat, 4 = Oldukça Cezbedici) ve ikinci oturumda faydacı (1 = Yüksek Maliyetli, 4 = Oldukça Faydalı) olmak üzere ayrı ayrı yapılır. Duygusal ve faydacı değerlendirmeleri yaparlarken katılımcılardan, sırasıyla, eylemin genel sosyal faydasını ve kendilerinin duygusal tepkilerini göz ardı etmeleri açık bir şekilde istenir.

Değerlendirme işini takiben katılımcıların, yukarıda belirtilen eylem kombinasyonlarıyla oluşturulan (örneğin, Başkan’ın hayatını kurtarmak için bir çocuğun organlarını çalmak gibi), ahlaki ikilemlerden oluşan bütüncül bir ahlaki yargı testini tamamlamaları gerekmektedir (1 = Çok Uygunsuz, 4 = Çok Uygun). (Daha fazla insanın iyiliği için kötü bir şey yapmanın ne kadar uygun olabileceğine dayalı genel bir ahlaki yargı değerini ortaya çıkarmak üzere farklı kombinasyonlar da denenmiştir.)

fMRI görüntüleme tekniği sayesinde Hutcherson, Montaser-Kouhsari ve ekibi ahlaki yargılara varılırken bu iki değerlendirme arasında sinirsel bir ayrışmanın varlığını saptamışlardır. Ön (anterior) singulat korteks (ACC), insula ve üst (superior) temporal girus (STG) aktivitesinin duygusal değerlendirmeyle alakalı; beynin temporal/paryetal bölümlerinin kesişim yeri (TPJ) ve dorsomedial prefrontal korteks (dmPFC) aktivitesinin ise faydacı değerlendirmeyle ilintili olduğunu göstermişlerdir (Görsel 2). Eylem kombinasyonları üzerinde düşünerek bütüncül bir ahlaki karara varan katılımcıların beyinlerinde bu bölgelerden gelen bilginin beynin başka bir bölgesinde birleştirildiğini görmüşlerdir (Görsel 3). Diğer bir deyişle araştırmacılar, duygusal ve faydacı yargılara varılırken beynin farklı bölümlerinin aktif hale geldiğini ancak bu beyin bölümlerinin birbirlerini sınırlandırmadığını, tam aksine, genel bir ahlaki karar verebilmek için ayrı bölgelerden gelen bilginin beynin ventromedial prefrontal korteks bölgesinde (vmPFC) değerlendirildiğini saptamışlardır. (vmPFC Görsel 3’te beynin arka kısmında kırmızı ile gösterilmiştir.)

Duygusal Değerlendirme (Emotional Rating) kısmında beynin insula, STG ve ACC bölümleri daha aktifken Faydacı Değerlendirme (Utilitarian Rating) yapılırken beynin temporal/paryetal kesişim yeri (TPJ) ve dorsomedial prefrontal korteks (dmPFC) aktivitesinde artış gözlemlenmiştir.
Duygusal Değerlendirme (Emotional Rating) kısmında beynin insula, STG ve ACC bölümleri daha aktifken Faydacı Değerlendirme (Utilitarian Rating) yapılırken beynin temporal/paryetal kesişim yeri (TPJ) ve dorsomedial prefrontal korteks (dmPFC) aktivitesinde artış gözlemlenmiştir.
Genel bir ahlaki karara varılırken ayrı bölgelerden gelen bilgi, beynin ventromedial prefrontal korteks bölgesinde (vmPFC) birleştirilir.
Genel bir ahlaki karara varılırken ayrı bölgelerden gelen bilgi, beynin ventromedial prefrontal korteks bölgesinde (vmPFC) birleştirilir.

Phillips ve ark. (2004) ve Wicker ve ark. (2003) tarafından yapılan iki ayrı çalışma da Hutcherson ve arkadaşlarının çalışmasını kısmen destekler niteliktedir. Bu deneyler de tiksinme/nefret ifadesini taşıyan yüzlere bakmaları istenilen deneklerin STG’lerinde büyük bir hareketlenme olduğunu belgelemiştir. Bu literatüre göre, ahlaki ikilemler karşısında duygusal değerlendirmeye tepki olarak hem orta insulanın hem de STG’nin dahil olması, ahlaken doğru bulmama ile tiksinme süreci arasındaki ortak sinirsel bir işarete kanıt olarak yorumlanabilir. Ancak Chapman and Anderson (2013), fiziksel tiksinme sürecine insula aktivitesi dahil olsa da bu bölgenin sadece tiksinmeyle ilişkilendirilemeyeceğini çünkü insulanın sadece tiksinme duygusunun alt yapısını oluşturmadığını ve bu nedenle yukarıda bahsedilen beyin işaretlerine dikkatle yaklaşmak gerektiğini ileri sürerler.

Diğer taraftan, tiksinme/nefret ifadesini taşıyan yüzlere bakmaya maruz bırakılma deneylerinde, tiksinme deneyimine cevaben ahlaki yargının faydacı değerlendirmesini yansıtan devrenin (temporal/paryetal kesişim yeri-TPJ ve dorsomedial prefrontal korteks-dmPFC) dahil olduğunu gösteren hiçbir veri bulunamamıştır. Bu durum, tiksinme ve ahlak arasındaki bağlantının faydacı değerlendirmeyle alakalı olmayıp sadece duyguyla (affective) açıklanabileceğini göstermekte ve dolayısıyla, önceki araştırmalarda aktarılmış olduğu üzere, ahlak kuralı ihlallerine cevaben tiksinmenin ahlaki karar verme üzerindeki şiddeti artırıcı etkisinin duygusal değerlendirme derecesine bağlı olabileceğini akla getirmektedir. Yine de tüm bu bilgiler, ahlakın doğası üzerine yürütülen tartışmalara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Yazımız boyunca ahlakın iğrenme duygusu ile olan ilişkisini destekleyen görüşlerden (deneylerden) bahsettik. Şimdi de bu ilişkiye şüpheyle yaklaşan geniş çaplı birkaç çalışmadan da söz ederek konumuzu toparlayalım.

Eleştirel Araştırmalar

Bahsettiğimiz tüm bu araştırmalar her ne kadar tiksinme duygusunu tetiklemenin ahlaki kararların ciddiyet derecesini artırdığına dair kanıt ortaya koyuyor olsa da bu bağlantının büyüklüğü yakın zamanda yapılmış başka çalışmalar ile beraber tartışılmaktadır. Johnson ve ekibi (2016), yürütmüş oldukları çalışmalarıyla ilgili şunları söylemektedirler:

Tüm Reklamları Kapat

Önceki araştırmalara ve teorilere dayanarak tiksinme duygusunun ahlak yargıları üzerine olan etkilerinin beden durumlarına hassasiyet (sensitivity to bodily states) ve ruh haline erişimle (state mood accessibility) yönetip yönetilemeyeceğini iki büyük örnekle (total N=1,412) test ettik. Bulgularımız, tetiklenen tiksinme duygusunun ahlak yargılarının şiddetini artırdığı ya da kullanılan moderatörlerin (Ç.N. tiksinmeyi tetikleyici metotların) tiksinme etkilerini yönlendirdiğine dair hiçbir ipucu ortaya koymamıştır.

Ayrıca, Schnall, Haidt, Clore, ve Jordan (2015) koklama ile ilgili tiksinme duygusunun ahlaki yargı üzerine olan güçlü etkisini kabul etmekte ancak bu etkiyi ortaya çıkarmak için kullanılan diğer duyusal uyaranların ya da moderatörlerin (yani, beden durumlarına karşı hassasiyet ve ruh haline erişim) kişisel farkları dikkate almadığını söylemektedirler. Buna göre beden durumlarına karşı kişisel hassasiyet bazı insanların diğerlerine göre tiksinme duygusuna daha yatkın kılabilir. Örneğin Schnall, Haidt, Clore, ve Jordan tiksinmenin, Kişisel Beden Farkındalığı Ölçeği’ne göre (Private Body Consciousness Scale - PBC) nispeten yüksek puana sahip bireyler üzerine büyük bir etkiye sahip olabileceğini öngörmüştür. Üç deneyden ikisinde, tiksinmenin sadece PBC’si yüksek olan katılımcılarda ahlaki yargı şiddetini artırdığına dair önemli kanıtlar bulmuşlardır.

Tiksinmenin ahlaki yargılar üzerine olan etkilerini belirleyen diğer bir unsur ise kişisel ruh haline erişimdir (state mood accessibility). Schnall ve ark. (2015), bahsi geçen çalışmalarında, duygu şiddetini artırmaya yönelik olarak deneyle ilgili önlemleri almadan önce araştırmacılarca yanlış tutumlar sergilenebileceğini ileri sürmüşlerdir. Onlara göre, bazen araştırmacılar deneklerin ruh halini önceden ölçebilecek ya da onların dikkatlerini duygularına yoğunlaştıracak faaliyetler içinde bulunabilirler. Buradaki endişe şudur: Şayet katılımcılar deney esnasında ruh halleri üzerine odaklanırlarsa ahlaki uyarana verdikleri tepkilerini, ahlak ihlalinden ziyade, tetiklenmiş tiksinme duygusunun gerçek kaynağına yönlendirebilirler. Bu durum, tiksinmenin ahlaki yargılar üzerine olan etkisini yok edecektir.

III. Bölüm: Evrim Ağacı Değerlendirmesi

Birinci Bölüme Dair Değerlendirme

Yazımız boyunca bahsetmiş olduğumuz ve örneklerini verdiğimiz tüm bu ahlaki eğilimlerin ve içgüdülerin bazıları evrim mantığı açısından doğru ve anlaşılabilirdir. Peki neden sık sık kendimizi ahlaki ikilemler içinde bulmaktayızdır? Neden sürekli neyin ahlaken doğru, neyin yanlış olduğunu tartışıp durmaktayız? Tarih boyunca iktidarı sürdürmek, yabancıya toprak kaptırmamak adına yapılan ensest evlilik türlerini (örneğin, Eski Mısır kraliyet ailesi arasında kardeş kardeşe yapılan evlilikleri) ya da iktidarı sürdürmek/elde etmek için gerçekleştirilen baba-oğul veya kardeş cinayetlerini biyolojik evrim açısından nasıl açıklamalıyız?

Tüm bu sorulara verilebilecek en kısa yanıt, bir bütün olarak ahlak kavramının biyolojik evrimimizden kök alıp ama salt onunla açıklanamayacak kadar zaman içerisinde karmaşıklaştığı ve bazı ahlaki değerlerin kültürler içerisinde zaman ve mekana bağlı olarak değişebileceğidir.

Tüm Reklamları Kapat

İkinci Bölüme Dair Değerlendirme

Beyin görüntüleme tekniklerinden elde edilen bulgular, ahlaki bir yargıya varılırken beynimizin en ilkel dürtüsü olan tiksinme duygusundan temel olarak yararlanıyor gibi göründüğünü ortaya koymaktadır.

Diğer taraftan ahlaki karar verme sürecinde mantıklı/faydacı değerlendirme yaptığımızda, insan gelişiminde en geç gelişen ve muhakeme, karar verme, uygun sosyal davranışlar geliştirme gibi üst düzey bilişsel işlevlerde söz sahibi olan prefrontal korteksin belli kısımlarını (vlPFC ve dmPFC) kullanıyor oluşumuz ahlak kavramımıza ait bazı pratiklerimizin, sıkı sıkıya içinde yaşadığımız toplumla ve kültürle ilintili olduğuna ve dolayısıyla yine zaman ve mekana bağlı olarak değişebileceğine işaret etmektedir.

Dahası, ahlak kavramının tiksinme duygusuyla ilintili olabileceğini gösteren bazı bulgulara ulaşılması deneyler esnasında uygulanan moderatörlerin titizlikle seçilerek bu konuda daha fazla çalışma yapılması hem verilerin güvenilirliğini artıracak hem de ahlak kavramının daha sağlam temeller üzerinde anlaşılmasını sağlayacaktır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
49
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Robert Sapolsky Rocks. Behavioral Evolution. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: Robert Sapolsky Rocks | Arşiv Bağlantısı
  • B. O. Olatunji, et al. Effects Of Experienced Disgust On Morally-Relevant Judgments. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: Plos One | Arşiv Bağlantısı
  • C. A. Hutcherson, et al. Emotional And Utilitarian Appraisals Of Moral Dilemmas Are Encoded In Separate Areas And Integrated In Ventromedial Prefrontal Cortex. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: The Journal of Neuroscience | Arşiv Bağlantısı
  • M. L. Phillips. (2020). Differential Neural Responses To Overt And Covert Presentations Of Facial Expressions Of Fear And Disgust. NeuroImage, sf: 1484-1496. | Arşiv Bağlantısı
  • B. Wicker, et al. (2020). Both Of Us Disgusted In My Insula: The Common Neural Basis Of Seeing And Feeling Disgust. NeuroImage, sf: 655-664. | Arşiv Bağlantısı
  • H. A. Chapman. Understanding Disgust. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: Semantics Scholar | Arşiv Bağlantısı
  • C. M. Vicario. (2020). Emotional Appraisal Of Moral Dilemmas: What Neuroimaging Can Tell About The Disgust–Morality Link. The Journal of Neuroscience, sf: 263-264. | Arşiv Bağlantısı
  • D. J. Johnson, et al. The Effects Of Disgust On Moral Judgments: Testing Moderators. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: David Johnson Files | Arşiv Bağlantısı
  • D. J. Johnson, et al. The Effects Of Disgust On Moral Judgments: Testing Moderators. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: Sage Journals | Arşiv Bağlantısı
  • S. Schnall. Landy And Goodwin (2015) Confirmed Most Of Our Findings Then Drew The Wrong Conclusions. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: Semantics Scholar | Arşiv Bağlantısı
  • S. Stewart-William. Did Morality Evolve?. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 15 Mart 2020. Alındığı Yer: Psychology Today | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/01/2023 07:34:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/473

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Ş. Özdil, et al. Ahlakın Evrimsel Kökenleri: Tiksinme ile Ahlak Arasındaki İlişki Nedir?. (14 Eylül 2017). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/473
Özdil, A. Ş., Telimenli, C. C. (2017, September 14). Ahlakın Evrimsel Kökenleri: Tiksinme ile Ahlak Arasındaki İlişki Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved January 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/473
A. Ş. Özdil, et al. “Ahlakın Evrimsel Kökenleri: Tiksinme ile Ahlak Arasındaki İlişki Nedir?.” Edited by C. Caner Telimenli. Evrim Ağacı, 14 Sep. 2017, https://evrimagaci.org/s/473.
Özdil, Ayşegül Şenyiğit. Telimenli, C. Caner. “Ahlakın Evrimsel Kökenleri: Tiksinme ile Ahlak Arasındaki İlişki Nedir?.” Edited by C. Caner Telimenli. Evrim Ağacı, September 14, 2017. https://evrimagaci.org/s/473.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.