Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Maymun Çiçeği Nedir? Nasıl Bulaşır ve Tedavi Edilebilir mi?

Maymun Çiçeği Nedir? Nasıl Bulaşır ve Tedavi Edilebilir mi? MDPI
Maymun çiçeği bulaştırılmış bir makak. Her ne kadar ilk olarak laboratuvar maymunlarında tespit edilmiş olsa da (ve ismi buradan gelse de), maymun çiçeği sadece maymun türlerinde görülen bir hastalık değildir.
16 dakika
76,738
  • Viroloji
  • Viral Enfeksiyonlar
Maymun Çiçeği
  • Türkçe Adı Maymun Çiçeği
  • İngilizce Adı Monkeypox
  • OrphaNet

Maymun çiçeği, insan da dahil olmak üzere belli hayvan türlerine "maymun çiçeği virüsü" veya kısaca MPVX aracılığıyla bulaşan, çiçek grubu hastalıklarından biridir ("çiçek-benzeri" bir hastalıktır). Daha teknik tabiriyle bu virüs, Poxviridae ailesi altındaki Chordopoxvirinae alt ailesindeki, Orthopoxvirus cinsi virüslerden birisidir. Aynı cins altında aşılar sayesinde yok edilebilmiş çiçek hastalığına neden olan variola virüsü, bu aşının üretiminde kullanılan vaccinia virüsü ve tarihteki ilk aşının üretiminde kullanılan inek çiçeği virüsü de bulunmaktadır.

Maymun çiçeği virüsü 200-250 nanometre çapa sahiptir ve elektron mikroskobu altında kısmen iri bir virüs olarak gözükür. Genomları DNA olarak taşınan, yani bir DNA virüsü olan Poxvirüsler, genel olarak tuğla şeklindedir ve etraflarında lipoproteinden oluşan bir zar vardır. mRNA translasyonu için konaklarının ribozomlarına muhtaçtırlar; ancak bunun haricinde poksvirüsler, genomlarında gerekli tüm replikasyon, transkripsiyon, montaj ve çıkış proteinlerini barındırmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Elektron mikroskobu altındaki maymun çiçeği virüsleri
Elektron mikroskobu altındaki maymun çiçeği virüsleri
Cynthia S. Goldsmith & Russell Regner

Afrika'da, hastalığa yakalanan her 10 kişiden 1'i ölmektedir. Kıyas olması bakımından, çiçek hastalığı için bu oran %30 civarındadır. Ayrıca maymun çiçeği, çiçek hastalığından çok daha az bulaşıcıdır.

Belirti ve Semptomlar

Hastalığın semptomları arasında ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, şişmiş lenf düğümleri ve yorgunluk bulunur. Bunları takiben hastanın vücudunda kabarıklıklar ve kabuklar (krust) oluşur. Hastalar, semptomların başlangıcından, vücutlarında oluşan pullar lezyonlar tamamen dökülene kadar hastalığı başka insanlara bulaştırabilirler. Hastalığın R0R_0 sayısına yönelik güvenilir tahminler henüz bulunmamaktadır; ancak birçok durumda Batı Afrika'daki endemik vakaların R0R_0 sayılarının 1'in altında olduğu düşünülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Virüse yakalanma ile semptomların başlangıcı arasındaki süre 10 gün kadardır ve semptomlar yaklaşık 2-4 hafta sürer. Lenf düğümlerinin şişmesi, genelde çiçek hastalığında görülmeyen bir semptomdur ve hastalıkları ayırt etmekte kullanılabilir.

Visual Capitalist

Hastalık, genellikle şu semptomlarla başlar:

  • Ateş,
  • Baş ağrısı,
  • Kas ağrısı,
  • Sırt ağrısı,
  • Şişmiş lenf düğümleri,
  • Titremeler,
  • Yorgunluk.

Bu belirtilerden 1-3 gün kadar sonra (kimi zaman daha uzun sürede), hastanın başta yüzü olmak üzere vücudunun çeşitli bölgelerinde kızarıklıklar oluşur ve bunlar giderek yayılır. Eğer bu lezyonlar gözde oluşacak olursa, körlüğe de neden olabilmektedir. Bu süreçte oluşan lezyonlar, dökülmeye başlamadan önce 1-2 gün arayla şu evrelerden geçer:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Makül
  • Papül
  • Vesikül
  • Pustül
  • Yara
Deride oluşabilecek çeşitli problemler. Bunların hepsi maymun çiçeği hastalığında görülmez.
Deride oluşabilecek çeşitli problemler. Bunların hepsi maymun çiçeği hastalığında görülmez.

Lezyonlar eşzamanlı olarak değişir ve sert, derin yerleşimli ve 2 ila 10 mm boyutunda olarak karakterize edilir. Kabuklar oluşmaya başlamadan önce lezyonlar 5 ila 7 gün boyunca püstüler fazda kalır. Kabuklar sonraki 7 ila 14 gün içinde oluşur ve pul pul dökülür ve çoğu vakada semptom başlangıcından yaklaşık 3 ila 4 hafta sonra durum düzelir. Tüm kabuklar düştükten sonra hastalar artık bulaşıcı olarak kabul edilmez.

Bu lezyonların belirginliği kişiye göre değişir ve kızarıklık derecesine bağlı olarak bazı vakalar semptomları görmezden gelerek bulaşmaya ekstra katkı sağlayabilirler. Eğer lezyonlar vücudun çeşitli yerlerinde çok dağınık ve yayılmış bir döküntü örüntüsü sergiliyorsa, bu kadar görünür olmasından ötürü genelde tıbbi yardım alınmaktadır. Ancak lezyonlar daha çok tek bir vücut bölgesinde veya giysilerle kolayca örtülebilecek vücut bölgelerinde bulunuyorsa, o zaman tıbbi yardım alma ihtimali de daha düşük olmaktadır ve bulaşma riski artmaktadır.

Maymun çiçeğinde oluşan papüller
Maymun çiçeğinde oluşan papüller
NPR

Komplikasyonlar

Maymun çiçeğinden kaynaklanan olası ciddi komplikasyonlar şunlardır:

  • Ensefalit,
  • Sepsis,
  • Bronkopnömoni,
  • Olası görme kaybı ile kornea enfeksiyonu,
  • Derinin bakteriyle süperenfeksiyonu,
  • Ciltte kalıcı yara izi,
  • Hiperpigmentasyon veya hipopigmentasyon
  • Akciğer iltihaplanması,
  • Dehidrasyon (kusma, ishal, ağrılı oral lezyonlar nedeniyle oral alımın azalması ve yaygın cilt bozulmasından kaynaklanan hissiz sıvı kaybı),
  • Ölüm.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Bulaşma Yöntemleri

Maymun çiçeği virüsünün bulaşması, bir kişi virüsle kontamine olmuş bir hayvan, insan veya materyal aracılığıyla virüsle temas ettiğinde meydana gelir. Virüs, vücuda cilt kırıklarından/çatlaklarından (bu çatlaklar gözle görünmeyecek kadar küçük olsa bile), solunum yoluyla veya mukoza zarları (gözler, burun veya ağız) yoluyla girer.

Hayvandan insana (zoonotik) bulaşma, enfekte hayvanların kan, vücut sıvıları veya kutanöz veya mukozal lezyonları ile doğrudan temastan meydana gelebilir. Afrika'da ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya'da haşlanmış fareler, farklı maymun türleri ve diğerleri dahil olmak üzere birçok hayvanda maymun çiçeği virüsü enfeksiyonunun kanıtı bulunmuştur. Maymun çiçeğinin doğal rezervuarı henüz tanımlanmamıştır; ancak en güçlü aday kemirgenlerdir. Yetersiz pişmiş et ve enfekte hayvanların diğer hayvansal ürünlerini yemek, olası bir risk faktörüdür. Ormanlık alanlarda veya yakınında yaşayan insanlar, enfekte hayvanlara dolaylı veya düşük düzeyde maruz kalabilir.

Bu Reklamı Kapat

İnsandan insana bulaşma, solunum salgıları, enfekte bir kişinin cilt lezyonları veya yakın zamanda kontamine olmuş nesnelerle yakın temastan kaynaklanabilir. Damlacık şeklindeki solunum partikülleri yoluyla bulaşma için genellikle uzun süreli yüz yüze temas gerekir ve bu da sağlık çalışanlarını, aynı evin hane üyelerini ve aktif vakaların yakın temas ettiği diğer kişileri daha büyük risk altına sokar. Bununla birlikte, bir toplulukta belgelenmiş en uzun art arda bulaşma zinciri, yakın geçmişte altı kişiden dokuz kişiye çıkmıştır. Bu durum, çiçek aşısının durdurulması nedeniyle topluluk genelinde bağışıklığın zayıflamasına bağlanabilir.

Bulaşma, plasenta yoluyla anneden fetüse (doğuştan maymun çiçeği hastalığına yol açabilir) veya doğum sırasında ve sonrasında yakın temas yoluyla da olabilir. Yakın fiziksel temas, bulaşma için iyi bilinen bir risk faktörü olsa da, şu anda maymun çiçeğinin özellikle cinsel bulaşma yolları yoluyla bulaşıp bulaşamayacağı belirsizdir. Bu riski daha iyi anlamak için çalışmalara ihtiyaç vardır.

Hastalığın Kökeni

Maymun çiçeğinin ana rezervuarı (ana hastalık taşıyıcısı) hala bilinmemektedir, ancak Afrika kemirgenlerinin bulaşmada rol oynadığından şüphelenilmektedir. Bugüne kadar tespit edilen potansiyel rezervuarlar arasında ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanları, dormus (Gliridae) ve insan-harici primatlar vardır. Maymun çiçeği virüsünün doğal seyri konusunda belirsizlik devam etmektedir ve kesin rezervuar(lar)ı ve virüs dolaşımının doğada nasıl sürdürüldüğünü belirlemek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.

Bu belirsizliğin bir nedeni de virüsün vahşi doğada bulunmasının zorluğudur. Maymun çiçeği hastalığına neden olan virüs, bugüne kadar vahşi bir hayvandan yalnızca iki kez izole edilebilmiştir:

Bu Reklamı Kapat

  • 1985 yılında toplanan ilk örnekte virüs, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin Ekvator Bölgesi'ndeki hasta görünen bir Afrika kemirgeninden (ip sincabı) elde edilmiştir.
  • 2012 tarihinde toplanan ikinci örnekteyse virüs, Fildişi Sahili'nin Tai Ulusal Parkı'nda bulunan ölü bir mangabey maymunu bebeğinden elde edilmiştir.
Mangabey maymunu
Mangabey maymunu

Teşhis Yöntemleri

Maymun çiçeğini teşhis etmek için muayene sırasında lezyonlarınıza bakılır ve virüsle muhtemel olarak ne zaman temasa geçtiğiniz gibi semptomlarınız hakkında ayrıntılı olarak sorulur.

Bazı hastalarda genital lezyonlar da görülür ve bu nedenle maymun çiçeği döküntüsünü; frengi, herpes simpleks virüsü enfeksiyonu, zona ve diğer yaygın enfeksiyonlardan ayırt etmek zor olabilir. Hekiminiz, maymun çiçeğine benzer ama daha yaygın olan şu hastalıkları ekarte etmeye çalışacaktır:

  • Kızamık,
  • Suçiçeği,
  • Frengi,
  • Alerjiler,
  • Uyuz,
  • Bakteriyel cilt enfeksiyonları.

Eğer maymun çiçeğinden şüpheleniliyorsa, laboratuvar testi yoluyla nihai sonuca ulaşılabilir. Maymun çiçeği virüsü, Polimeraz Zincir Tepkimesi (İng: "Polymerase Chain Reaction" veya kısaca "PCR") kullanılarak teşhis edilebilmektedir. Bu yöntemde, bir hastanın lezyonlarının kabuklarından veya sürüntülerinden toplanan örneklerde bulunan DNA yapay olarak çoğaltılır ve böylece örnekteki viral DNA'nın türü tespit edilir.

Maymun çiçeği bulaştırılmış bir makağın derisi
Maymun çiçeği bulaştırılmış bir makağın derisi
MDPI

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Şu anda, maymun çiçeği virüsü enfeksiyonu için kanıtlanmış ve güvenli bir tedavi yoktur. Çoğu viral hastalıkta olduğu gibi, tedavi, destekleyici semptom yönetimi şeklinde olmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Olgularla Radyoloji Toraks Görüntüleme
  • Boyut: 21,5*27,5
  • Sayfa Sayısı: 212
  • Basım: 1
  • Basım Yeri: ANKARA
  • ISBN No: 9786053554837
Devamını Göster
₺255.00
Olgularla Radyoloji Toraks Görüntüleme

Öte yandan bir maymun çiçeği salgınını kontrol altında tutmak amacıyla çiçek hastalığı aşısı, antiviraller ve aşı immün globulini (VIG) kullanılabilir.

Müddet Tahminleri (Prognoz)

Herhangi bir yoldan (orofarenks, nazofarenks veya intradermal) viral girişi takiben, maymun çiçeği virüsü aşılama bölgesinde çoğalır ve ardından yerel lenf düğümlerine yayılır. Ardından, ilk viremi viral yayılmaya ve diğer organların tohumlanmasına yol açar. Bu, "kuluçka dönemi" olarak bilinir ve tipik olarak 7 ila 14 gün sürer (üst sınır 21 gündür).

Semptom başlangıcı, lezyonlar ortaya çıkmadan önce ateş ve lenfadenopati gibi 1 ila 2 günlük prodromal semptomlara yol açan ikincil bir viremi ile ilişkilidir. Enfekte hastalar bu zamanda da bulaşıcı olabilir. Lezyonlar orofarenkste başlar ve daha sonra ciltte belirir. Serum antikorları genellikle lezyonların ortaya çıkmasıyla saptanabilir.

Hastalık, tipik olarak 2 ila 4 hafta içinde sonlanır. Ancak özellikle virüse çok fazla maruz kalan çocuklarda, diğer sağlık sorunları olan veya bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde hastalığın potansiyel olarak ciddi, hatta ölümcül sonuçları olabilir.

Bazı vakalarda, bir arada büyüyen ve aynı anda cildin büyük bölümlerinin hasar almasına neden olan binlerce lezyon oluşabilir. Maymun çiçeği hastalığına yakalananlar arasında ölümle sonuçlanan %10'luk dilim, tipik olarak daha genç yaş gruplarındaki kişilerden oluşmaktadır.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Maymun çiçeği, geleneksel olarak tropikal yağmur ormanlarının ekolojisiyle sınırlıdır. Fakat bu örüntünün bozulduğu durumlar da bilinmektedir.

İnsanlar arasında ilk maymun çiçeği vakasına 1970 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin (eski adıyla Zaire), Équateur Eyaleti'nin Basankusu kasabasında, çiçek hastalığının yok edilmesine yönelik yoğun çabalar sırasında rastlanmıştır. Kongo Demokratik Cumhuriyeti, vakaların en sık görüldüğü ülke olsa da Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Fildişi Sahili, Gabon, Liberya, Nijerya, Kongo ve Sierra Leone gibi orta ve batı Afrika'daki ülkelerde de seyrek sayıda vakaya rastlanmıştır. Uluslararası seyahat dolayısıyla ABD, İsrail, Singapur ve İngiltere'de de vakalar görülmüştür.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti/Zaire'de 1981 ve 1986 yılları arasında Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan sürveyans, 338 doğrulanmış vaka ve 33 ölüm kaydetmiştir (yani hastalığın vaka ölüm oranı %9.8 olarak ölçülmüştür). MPXV'nin bir diğer varyantı Batı Afrika'da bulunmaktadır; ancak bu varyantın vaka ölüm oranı %1'in altındadır. 2022 yılında patlak veren maymun çiçeği salgınına dek, Avrupa'da insandan insana bulaşma hiç raporlanmamıştır.

2003 yılında, Amerika Birleşik Devletleri'nde orta-batısında evcil çayır köpekleri arasında bir salgın yaşanmıştır ve bu, Afrika dışında ilk maymun çiçeği salgınıdır. O salgın sırasında 71 kişi enfekte olmuştur ancak hiç ölüm yaşanmamıştır.

Tropikal yağmur ormanlarının dışına çıkan ilk salgın 2005 yılında Sudan'da (günümüzde Güney Sudan) yaşanmıştır. Bu salgında 49 vaka bildirilmiştir ve hiçbir ölüm yaşanmamıştır. Bu salgına sebep olan virüs üzerinde yapılan genetik analizler, virüsün Sudan'dan gelmediğini, büyük olasılıkla Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nden göç ettiğini göstermektedir.

Bu Reklamı Kapat

Orta ve Batı Afrika'da ve özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde çok daha fazla maymun çiçeği vakası rapor edilmiştir: 2011 ve 2014 yılları arasında her yıl yaklaşık 2000 vaka bildirilmiştir. Ne yazık ki bu salgınlarda toplanan veriler genellikle eksiktir ve yeterli doğrulama yapılmamıştır; dolayısıyla yaşanan salgınların gerçek boyutları belirsizdir. Bununla birlikte, 2018 yılı itibari ile rapor edilen maymun çiçeği vakalarının sayısının arttığı ve coğrafi yayılımının genişlediği öne sürülmüştür.

Önlem Yöntemleri

Çiçek aşısı olmak, maymun çiçeğine yakalanma ihtimalini azaltabilmektedir. Maymun çiçeği virüsü ile enfeksiyonu önlemek için alınabilecek bir dizi önlem vardır:

  • Virüsü barındırabilecek hayvanlarla temastan kaçının (maymun çiçeğinin meydana geldiği bölgelerde yaşayıp da hasta olan veya yakın tarihte ölmüş hayvanlar dahil).
  • Hasta bir hayvanla temas etmiş olan yatak örtüsü gibi herhangi bir malzemeyle temastan kaçının.
  • Enfekte hastaları, enfeksiyon riski altında olabilecek diğerlerinden izole edin.
  • Enfekte hayvanlar veya insanlarla temastan sonra iyi el hijyeni uygulayın. Örneğin, ellerinizi sabun ve suyla yıkayın veya alkol bazlı el dezenfektanı kullanın.
  • Hastalara bakarken kişisel koruyucu ekipman (KKD) kullanın.

Enfekte Olursanız...

Enfekte olan kişi karantinada kalmalı, cerrahi maske takmalı ve tüm lezyon kabukları doğal olarak düşene ve yeni bir deri tabakası oluşana kadar lezyonları mümkün olduğu kadar makul bir şekilde örtmelidir. Şiddetli vakalar için, hayvan çalışmalarında ortopoks virüslerine karşı kanıtlanmış yararı olan bileşikler ve şiddetli aşı aşısı komplikasyonları için araştırma amaçlı kullanım düşünülebilir. Oral DNA polimeraz inhibitörü brincidofovir, oral intraselüler viral salım inhibitörü tecovirimat ve intravenöz vaccinia immün globulin, maymun çiçeği virüsüne karşı bilinmeyen düzeyde bir etkinliğe sahiptir.

Virüse maruz kalan kişiler için ateş ve diğer semptomlar 21 gün boyunca, günde iki kez izlenmelidir; çünkü bu, maymun çiçeği kuluçka süresinin kabul edilen üst sınırıdır. Bulaşıcılık, semptom başlangıcı ile uyumludur; bu nedenle yakın temaslıların asemptomatikken izole edilmesi gerekmez.

Bu Reklamı Kapat

"Ankara Aşısı" Yardımcı Olabilir!

2019 yılında, maymun çiçeği ile temas sonrasında "modifiye vaccinina Ankara" aşısı (çiçek ve maymun çiçeği aşısı, canlı, replikasyonsuz) olarak bilinen yeni nesil bir çiçek aşısının yapılması onaylanmıştır.

Modifiye Vaccinia Ankara (MVA) aşısının atası, Türkiye'deki aşı enstitüsünün çiçek aşısı araştırmaları sırasında, ülkemizdeki buzağı ve eşeklerin derisinde yayılan vaccinia virüs suşundan üretilmiştir. Bu suş, 1953 yılında Almanya'nın Münih kentine getirilerek, Münih Üniversitesi'nin Enfekte Edici Hastalıklar ve Tropikal Tıp Enstitüsü'ndeki virüs suşu koleksiyonuna dahil edilmiştir. Sonrasında Herrlich ve Mayr, embriyolaştırılmış tavuk yumurtalarındın koryoallantois zarı üzerinde virüsü çoğaltmıştır ve bu nedenle aşıya Koryoallantois Vaccinia Virüsü Ankara (CVA) adı verilmiştir.

Bavyera Eyalet Aşı Enstitüsü'nden araştırmacılar, 1954/1955'te Münih'teki aşı kampanyaları için çiçek hastalığı aşısı üretmek için buzağıların derisinde CVA yetiştirmeyi başarmıştır. Ek olarak CVA, Münih Üniversitesi'nde ortopoks virüslerinin genetik stabilitesini ve evrimini incelemek için çeşitli doku kültürlerinde geçiş deneylerinde test edilmiştir.

Mayr ve Munz birincil tavuk embriyo fibroblastlarında (CEF'te) 371 kez CVA geçişi yapılması prosedürünün, sınırlı konak (hücre) tropizmi ile bir enfeksiyon fenotipinin gelişmesiyle sonuçlandığını bildirmiş ve benzer biyolojik özelliklerin, belirli konakçılara yüksek oranda adapte olan çiçek virüslerinden (örneğin, insanlara variola virüsü veya tavuk çiçeği virüsü) bilindiği vurgulanmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Kıyılmış tavuk embriyo dokusunda vaccinia virüsünün ardışık geçişi, çiçek hastalığı aşı virüsünün bir kültür sisteminde in vitro amplifikasyonu için başarılı bir strateji olarak tarif edilmiştir. CVA'nın CEF üzerinde yapılan seri geçişi Anton Mayr ve meslektaşları tarafından daha da devam ettirilmiştir ve 1968'de CEF'teki 516. geçişten sonra virüs, Modifiziertes Vakziniavirus Ankara (Tür: "Modifiye Vaccinia Ankara" veya kısaca "MVA") olarak yeniden adlandırıldı ve çiçek hastalığı aşısı üretimi için uygunluğunu test etmek üzere Bavyera Eyalet Aşı Enstitüsü'ne gönderildi.

Yapılan çalışmalar sonucunda, bu art arta geçiş sırasında vaccinia genomunun %10'unu yitirdiği görüldü ve bu nedenle virüsün, primat hücrelerinde kendi kendini kopyalayamadığı anlaşıldı. Bu, onu etkili bir aşıya dönüştürdü.

Sözünü ettiğimiz gibi çoğalma yeteneği modifiye edilmiş virüsleri içeren bir aşı olan vaccinina Ankara aşısı, birinci ve ikinci nesil çiçek hastalığı aşılarına kıyasla daha üstün bir güvenlik profiline sahiptir ve günümüzde 4 hafta arayla yapılan iki aşıdan oluşur. Canlı aşı virüsü preparatlarından farklı olarak, modifiye vaccinia Ankara aşısı, deri lezyonlarına sebep olmaz veya hem lokal hem de genel yayılma riski oluşturmaz. Ek olarak, klinik araştırmalar, modifiye vaccinia Ankara'nın güvenli olduğunu ve canlı aşı uygulamasının kontrendikasyonları olarak bilinen atopi ve bağışıklık sistemi zayıf olan hastalarda antikor üretimini uyardığını göstermiştir.

Cilt çatlakları veya mukoza zarları yoluyla enfekte bir hastanın vücut sıvıları, solunum damlacıkları veya kabukları arasındaki temas, temas sonrası aşılamayı mümkün olan en kısa sürede garanti eden "yüksek riskli" bir maruz kalma olarak kabul edilir. CDC'ye göre, maruziyetten sonraki dört gün içinde aşılama, hastalığın başlamasını önleyebilir ve 14 gün içinde aşılama, hastalığın şiddetini azaltabilir.

Bu Reklamı Kapat

Diğer Potansiyel Aşılar

JYNNEOS (Imvamune veya Imvanex olarak da bilinir), maymun çiçeğinin önlenmesi için ABD Gıda ve İlaç Dairesi tarafından onaylanmış, zayıflatılmış bir canlı virüs aşısıdır. Şu anda ABD Bağışıklama Uygulamaları Danışma Komitesi (ACIP), JYNNEOS'u, çiçek hastalığı ve maymun çiçeği gibi ortopoks virüslerine mesleki olarak maruz kalma riski altındaki kişilere, olay öncesinde korunma amaçlı uygulanması ihtimalini değerlendirmektedir.

ACAM2000, ABD Gıda ve İlaç Bakanlığı tarafından lisanslanmış, çiçek hastalığı enfeksiyonuna karşı yüksek risk altında olduğu belirlenen kişilere uygulanan, çiçek hastalığına karşı aktif bağışıklama sağlayan, canlı bir aşıdır.

Etimoloji

Hastalık, ilk olarak 1958 yılında bir grup laboratuvar maymunun keşfedildiği için bu adı almıştır; aslında sadece maymun türlerine özgü bir hastalık değildir (örneğin primatların en yakın kuzeni olan kemirgenlerde de bu hastalığa rastlanmıştır). 

Sık Sorulan Sorular

2022'deki Salgın Pandemiye Dönüşebilir mi?

Bu olasılık her zaman mevcut; ancak şu etapta böyle bir pandemi beklenmiyor.

Bu Reklamı Kapat

Maymun çiçeğinin insandan insana bulaşabiliyor olması, virüsün insandan insana daha verimli yayılmasını sağlamak için genetik değişikliklere uğrayabileceği endişesini artırmaktadır. Yine de maymun çiçeği, hızlı mutasyona meyilli olmayan, kararlı yapılı bir DNA virüsüdür ve yılda binlerce enfeksiyonun meydana geldiği Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde bile yüksek bir evrimleşme hızı rapor edilmemiştir.

2022 Salgınını Özel Yapan Ne?

Normalde maymun çiçeği rapor etmeyen birçok ülkede, kümeler halinde birden fazla bulaşma zinciri olmuştur. Bu, hastalığın normalden fazla yayıldığına işaret etmektedir.

Ayrıca bu vakalar, hastalığın endemik olduğu coğrafyalara yakın zamanda seyahat etmemiş kişilerde görülmüştür. Daha ziyade hastaların, çok sayıda asemptomatik birey aracılığıyla virüsün başka coğrafyalara taşınması sonucu hastalığa yakalandıklarından endişe edilmektedir. Bu tür asemptomatik vakaların olduğu bilinmektedir; ancak genellikle bu vakalar, 40 ila 50 yıl önce kullanılmış olan ve artık yaygın olarak kullanılmayan çiçek hastalığı aşısı olan kişilerde görülmektedir.

Vakaların büyük bir kısmı, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasında olmuştur, bu da yakın cinsel ve kişisel temas yoluyla bulaşmayı düşündürmektedir. Portekiz'deki bir hastadan toplanan maymun çiçeği virüsünün genetik dizisinin erken analizi, orada yayılan suşun Batı Afrika soyuna veya evrim ağacının dalına ait olduğunu ve en çok son yıllarda Nijerya'dan İngiltere, İsrail ve Singapur'a göç eden vakalarda karşılaşılan virüslerle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu daldan gelen maymun çiçeği virüsü suşlarının vaka ölüm oranı %1 ila %3.6 arasındadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 51
  • Tebrikler! 36
  • Korkutucu! 20
  • Merak Uyandırıcı! 18
  • Bilim Budur! 12
  • Üzücü! 10
  • İğrenç! 8
  • Grrr... *@$# 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Güldürdü 4
  • Umut Verici! 3
  • Muhteşem! 2
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Maymun çiçeği, insan da dahil olmak üzere belli hayvan türlerine "maymun çiçeği virüsü" veya kısaca MPVX aracılığıyla bulaşan, çiçek grubu hastalıklarından biridir ("çiçek-benzeri" bir hastalıktır).

Hayır. Her ne kadar ilk olarak laboratuvar maymunlarında tespit edilmiş olsa da (ve ismi buradan gelse de), maymun çiçeği sadece maymun türlerinde görülen bir hastalık değildir.

Afrika'daki vakalarda, maymun çiçeğine yakalanan her 10 kişiden 1'i ölmüştür (çiçek hastalığı için ölüm oranı 0'dur).

Hastalık, genellikle ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, sırt ağrısı, şişmiş lenf düğümleri, titremeler ve yorgunlukla başlar. Bu belirtilerden 1-3 gün kadar sonra (kimi zaman daha uzun sürede), hastanın başta yüzü olmak üzere vücudunun çeşitli bölgelerinde kızarıklıklar oluşur ve bunlar giderek yayılır, lezyona dönüşür.

Maymun çiçeği büyük oranda deri teması, kan ve cinsellik yoluyla bulaşan bir hastalıktır. Ayrıca hava yoluyla, damlacıklar ve aerosoller aracılığıyla da bulaşabildiği düşünülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/07/2022 10:27:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11809

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Deniz
Kuş
Ağız Sağlığı
Dalga
Genom
Entomoloji
Evrimleşme
Obstetrik
Okyanus
Nöron
Ölüm
Zehirli Mantar
Şehir Hastanesi
Viroloji
Kanser
Yatay Gen Transferi
Biyografi
Safsata
Dünya
Anksiyete
Nasa
Paleontoloji
Yapay Zeka
Savaş
Sinir
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.