Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kuiper Kuşağı Nedir? Güneş Sisteminin Sınırındaki Nesneler Arasında Neler Bulunur?

Kuiper Kuşağı Nedir? Güneş Sisteminin Sınırındaki Nesneler Arasında Neler Bulunur?
Kuiper Kuşağı; çok uzakta süzülen nesne yığınları
PBS LearningMedia
Yazar Nola Taylor Redd Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
8 dakika
1,266 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Gaz devi Neptün'ün ötesinde, buzlu cisimlerle dolu bir uzay bölgesi yatar. "Kuiper Kuşağı" olarak bilinen bu soğuk alan, Güneş Sistemi'nin ilk zamanlarının kalıntılarıdır ve içerisinde trilyonlarca nesneyi barındırır.

1943'te gök bilimci Kenneth Edgeworth, Neptün'ün ötesinde kuyruklu yıldızların ve daha büyük cisimlerin var olabileceğini öne sürdü ve 1951'de gökbilimci Gerard Kuiper, Güneş Sistemi'nin uzak ucunda, bir buzlu cisim kuşağının varlığını öngördü. İkilinin varlığını öne sürdüğü halkalar, bugün Kuiper Kuşağı veya Edgeworth-Kuiper Kuşağı olarak biliniyor.

Kuiper Kuşağı
Kuiper Kuşağı
NASA

Kuiper Kuşağu, muazzam boyutuna rağmen, ancak 1992'de, gök bilimcier Dave Jewitt ve Jane Luu tarafından keşfedilebildi. Çift, 1987'den beri NASA'nın deyişiyle, "Neptün'ün ötesinde loş nesnelere ulaşmak için gökyüzünü inatla tarıyordu." Çift, gördükleri ilk nesneyi "Gülen Yüz" olarak adlandırdılar, ancak daha sonra bu cisim "1992 QB1" olarak kataloglara geçti.

O zamandan beri gök bilimciler, bölgedeki birkaç merak uyandırıcı Kuiper Kuşağı nesnesini ve potansiyel cüce gezegenleri keşfettiler. NASA'nın New Horizons görevi, daha önce saklı kalmış gezegenleri ve nesneleri ortaya çıkarmaya devam ederek, bilim insanlarının bu eşsiz Güneş sistemi kalıntısı hakkında daha fazla bilgi edinmesine yardımcı oluyor.

Reklamı Kapat

Kuiper Kuşağı'nın Oluşumu

Güneş Sistemi oluşurken; gaz, toz ve kayaların çoğu, Güneş'i ve gezegenleri meydana getirmek için bir araya geldi. Gezegenler, daha sonra artık maddenin çoğunu Güneş'e veya Güneş sisteminin dışına süpürdü. Ancak Güneş sisteminin kenarındaki nesneler, Jüpiter gibi çok büyük gezegenlerin yer çekimi etkisine giremeyecek kadar uzaktaydı ve bu nedenle Güneş'in yörüngesinde yavaşça dönerken konumlarını korumayı başardılar. Kuiper Kuşağı ve onun kardeşi olan; daha uzak ve küresel olan Oort Bulutu, Güneş sisteminin başlangıcından kalan kalıntıları içerir ve Kuiper Kuşağı'nın doğuşuna dair değerli bilgiler sağlayabilir.

Oort Bulutu
Oort Bulutu
steemit

Güneş Sistemi'nin doğuşu hakkında öne sürülen modellerden biri olan Nice Modeli'ne göre Kuiper Kuşağı, Neptün'ün şu anda yörüngede olduğu yerin yakınında, Güneş'e Neptün'den daha yakın bir yerde oluşmuş olabilir. Bu modelde gezegenler, Neptün ve Uranüs'ün yer değiştirdiği ve Güneş'ten uzaklaşarak dışarıya doğru hareket ettiği özenli bir dans yapıyorlardı. Gezegenler Güneş'ten uzaklaştıkça kütle çekimleri, Kuiper Kuşağı nesnelerinin çoğunu yanlarında taşımış olabilir ve buz devleri göç ederken önlerindeki minik nesneleri yönlendirmiş olabilir. Sonuç olarak, Kuiper Kuşağı'ndaki nesnelerin çoğu, oluştukları bölgeden Güneş Sistemi'nin daha soğuk kısımlarına taşındı.

Kuiper Kuşağı'nın en kalabalık bölümünün boyutu, Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığının 42 ile 48 katı arasındadır. Bu bölgedeki nesnelerin çoğunun yörüngesi sabittir; ancak bazı nesneler zaman zaman Neptün'e çok yaklaştıklarında rotaları biraz değişir.

Bilim insanları, 100 kilometreden daha büyük çapa sahip binlerce cismin, çoğu kısa dönemli kuyruklu yıldız olan trilyonlarca küçük cisimle birlikte bu kuşak içinde, Güneş etrafında dolaştığını tahmin ediyorlar. Bölge, ayrıca birkaç cüce gezegen içerir. Cüce gezegenler, asteroit olarak sınıflandırılmak için çok büyük; ancak bir gezegen olarak sınıflandırılmak için çok küçüktür.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kuiper Kuşağı Nesneleri

Plüton, sınıflandırılması gereken ilk Kuiper Kuşağı nesnesiydi; ancak o zamanlar bilim insanları, diğer Kuiper Kuşağı nesneleri keşfedilene kadar bu durumun farkına varmadılar. Jewitt ve Luu, Kuiper Kuşağı'nı keşfettikten sonra, gök bilimciler çok geçmeden Neptün'ün ötesindeki bölgenin buzlu kayalar ve küçük nesnelerle dolu olduğunu gördüler.

Sedna

Plüton'un yaklaşık dörtte üçü büyüklüğünde bir Kuiper Kuşağı nesnesi olan Sedna, 2004 yılında keşfedildi. Sedna, Güneş'ten o kadar uzaktadır ki, Güneş'in etrafında bir yörüngesini yaklaşık 10.500 yılda tamamlar. Sedna, yaklaşık 1770 km genişliğindedir ve 12,9 milyar kilometre ile 135 milyar kilometre arasında değişen, eksantrik bir yörüngede Güneş'in etrafını turlar.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsünden Sedna'yı ve birkaç diğer Kuiper Kuşağı nesnesini keşfeden (ve Plüton'un da gezegenlik statüsünü yitirmesine sebep olan) gökbilimci Mike Brown, yaptığı bir açıklamada şöyle diyor:

O mesafeden bakıldığında Güneş o kadar küçük görünüyor ki onu gökyüzüne bir iğne başı tutarak tamamen gölgeleyebilirsiniz.

Eris

Temmuz 2005'te gökbilimciler, Plüton'dan biraz daha küçük olan, Kuiper Kuşağı nesnesi Eris'i keşfettiler. Eris, 580 yılda Güneş etrafındaki bir yörüngesini tamamlar ve Güneş'e olan uzaklığı Dünya'nınkinden yaklaşık olarak 100 kat daha fazladır.

Reklamı Kapat

Eris'in keşfi, bazı astronomlar için Plüton'u tam ölçekli bir gezegen olarak kategorize edilip edilemeyeceği sorununu ortaya çıkardı. Uluslararası Astronomi Birliği'nin ( IAU) 2006 tanımına göre bir gezegen, çevresini asteroitler gibi artıklardan temizleyecek kadar büyük olmalıdır. Kuiper Kuşağı ile çevrili Plüton ve Eris, bunu başaramıyordu. Sonuç olarak 2006 yılında Plüton, Eris ve en büyük asteroit Ceres, IAU tarafından cüce gezegenler olarak yeniden sınıflandırıldı.

Cüce gezegen Eris ve onun uydusu Dysnomia
Cüce gezegen Eris ve onun uydusu Dysnomia
European Southern Observatory

Haumea

Kuiper Kuşağı'nda 2008'de Haumea ve Makemake adlı iki cüce gezegen daha keşfedildi.

Ancak gök bilimciler, Haumea'nın cüce gezegen statüsünü yeniden değerlendiriyorlar. 2017 yılında Haumea, Dünya ve parlak bir yıldızın arasından geçtiğinde bilim insanları onun yuvarlak bir şekilden çok, uzun bir şekle sahip olduğunu fark ettiler. IAU'nun tanımına göre, yuvarlaklık cüce gezegen olmanın kriterlerinden biridir. Haumea'nın uzamış şekli, hızlı dönüşünün bir sonucu olabilir; Haumea'da bir gün yaklaşık sadece 4 saat sürer. İspanya Granada'daki Endülüs Astrofizik Enstitüsü'nden gökbilimci Santos Sanz, şöyle anlatıyor:

Bu durumun, cüce gezegen tanımını değiştirip değiştirmeyeceğini bilmiyorum. Sanırım evet, ama muhtemelen zaman alacak.
Haumea cüce gezegeni, bir halkaya ve uzamış bir şekle sahiptir.
Haumea cüce gezegeni, bir halkaya ve uzamış bir şekle sahiptir.
NASA

Gezegen 9

Gezegen 9, Dünya'nın yörüngesinden yaklaşık 600 kat, Neptün'ün yörüngesinden yaklaşık 20 kat daha uzakta olan bir mesafede Güneş'in etrafında döndüğü düşünülen varsayımsal bir uzay cismidir. Karşılaştırma olarak, Neptün'ün yörüngesi, en yakın noktasında Güneş'ten 4.34 milyar kilometre uzaklıktadır.

Reklamı Kapat

Bilim insanları, Gezegen 9'u henüz gözlemlemediler. Varlığı, Kuiper Kuşağı'nda diğer nesneler üzerinde gözlenen yer çekimi etkileri ile anlaşıldı. Pasadena'daki Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden bilim insanları Mike Brown ve Konstantin Batygin, 2016 yılında Astronomical Journal'da yayınlanan bir çalışmada Gezegen 9'un kanıtlarını açıkladı.

Orada başka bir nesne varsa, Washington D.C.'deki Carnegie Bilim Enstitüsü'nden gök bilimciler Scott Sheppard'ın ve Kuzey Arizona Üniversitesi'nden Chadwick Trujillo'nun yakında onu bulacakları düşünülüyor. İkili 2014 yılında Plüton'un ötesinde cüce bir gezegen olan Gezegen X'in varlığını önerdikten sonra, son 6 yıllarını Güneş Sistemi'nin kenarındaki sönük nesnelerin derin araştırması üzerinde çalışarak geçirdi.

Şimdiye kadar Sheppard ve Trujillo, Güneş Sistemi'nin kenarındakilerin yaklaşık %80'ini oluşturan 62 nesne keşfetti. Geçen sene ikili, lakabı "Goblin" olan cüce gezegen 2015 TG387'yi ve şimdiye kadar bilinen en uzak Kuiper Kuşağı nesnesi olan "FarOut" lakaplı 2018 VG18'i keşfettiler. 2019'da Sheppard gayri resmi olarak "FarFarOut" olarak bilinen daha da uzak bir nesnenin keşfini duyurdu. Sheppard yaptığı açıklamada şunları söylüyor:

Bu uzak nesneler, bizi Gezegen X'e götüren ekmek kırıntıları gibidir. Onlardan ne kadar fazlasını bulabilirsek, dış Güneş Sistemi'ni ve yörüngelerini şekillendirdiğini düşündüğümüz olası gezegeni o kadar iyi anlayabiliriz; bu, Güneş Sistemi'nin evrimi hakkında bilgimizi yeniden tanımlayacak bir keşif.

Yeni Ufuklardan Bir Ziyaret

Küçük boyutları ve uzak konumları nedeniyle, Kuiper Kuşağı nesnelerini Dünya'dan tespit etmek zordur. NASA'nın uzay tabanlı Spitzer teleskopundan alınan kızılötesi ölçümler, en büyük Kuiper Kuşağı nesnelerinin boyutlarının anlaşılmasında yardımcı oldu.

NASA, Güneş sisteminin doğuşundan kalan bu uzak kalıntıları görüntüleyebilmek için New Horizons görevini başlattı. Uzay aracı 2015 yılında Plüton'a ulaştı ve birden fazla Kuiper Kuşağı nesnesini incelemek amacıyla yoluna devam etti.

1 Ocak 2019'da New Horizons, 2014 MU69 adlı Kuiper Kuşağı nesnesinin yanından geçti. MU69'dan alınan ilk görüntüler, birbirine yapışmış iki yuvarlak top ile kardan adam benzeri bir yapıyı andırıyordu. Bu görüntüler, Güneş sistemindeki küçük kayalık ve buzul cisimlerin yer çekimi tarafından yavaşça bir araya getirildiğini öne süren bir gezegen oluşumu teorisi olan Çakıltaşı Birikimi (İng: "Pebble Accretion") fikrini doğruluyor gibiydi. Ancak, yakın geçişten bir ay sonra yayınlanan görüntüler çiftin başlangıçta düşünüldüğünden daha düz olduğunu, kartopundan çok iki hamburger köftesi gibi olduğunu öne sürdü. Bu nesnelerin oluşumları sırrını korumaktadır.

Birbirine yapışık iki nesneden oluşan 2014 MU69; yapının nasıl oluştuğu konusu gizemini korumaktadır.
Birbirine yapışık iki nesneden oluşan 2014 MU69; yapının nasıl oluştuğu konusu gizemini korumaktadır.
NASA

New Horizons baş araştırmacısı Alan Stern yaptığı açıklamada şunları belirtti;

Yeni görüntüler, böyle bir nesnenin nasıl oluşturulabileceğine dair bilimsel bulmacalar yaratıyor. Güneş'in etrafında dönen böyle bir şeyi daha önce hiç görmemiştik.
New Horizons Uzay Aracı
New Horizons Uzay Aracı
Space

2014 MU69, New Horizons'ın ziyaret ettiği son nesne olmayabilir. Ekip, uzay aracının başka bir Kuiper Kuşağı nesnesinin yakınından uçmak için yeterli yakıta sahip olduğunu belirtti. NASA'nın uzatılmış bir görevi onaylaması gerekecek ancak başka bir nesneyi ziyaret etmek, bilim insanlarının Kuiper Kuşağı hakkında daha geniş bir anlayış kazanmasına yardımcı olacaktır. Stern Aralık 2018'de yaptığı bir web yayınında şu açıklamayı yaptı:

Yakıtımız var ve uzay aracının sağlığı çok iyi, yani ileride parlak bir gelecek olduğunu düşünüyorum.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Space | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/01/2021 15:52:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9605

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kuantum
Sars Mers
Fosil
Deney
Kozmoloji
Evrim Ağacı
Periyodik Cetvel
Gıda
Sanat
Test
Mikrop
Hamilelik
Sürüngen
Hayatta Kalma
Maske Takmak
Botanik
Epigenetik
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Uydu
Solunum
Aşı
Avrupa
Salgın
Zehir
Kanıt
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bazıları insanın gezegenimizdeki en tehlikeli hayvan olduğunu söyler. Bu kişilerin hiç kızgın bir kedi görmedikleri açıktır.”
Lillian Johnson
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku