Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kuantum Müzik: Müzik Kuantum Fiziğine, Kuantum Fiziği Müziğe Neler Katabilir?

Kuantum Müzik: Müzik Kuantum Fiziğine, Kuantum Fiziği Müziğe Neler Katabilir? Unsplash
Kuantum Müzik
11 dakika
5,524
  • Akustik
  • Kuantum Fiziği

Antik kaynaklara göre 2500 yıldan fazla bir süre önce Pisagor, müziğin içindeki matematiği, bir demirci dükkanının önünden geçerken keşfetmiştir. Demirci ustasının, demir döverken kullandığı aletlere göre farklı sesler çıkarması Pisagor'un ilgisini çekmiş, demirci ustasına çeşitli aletler kullandırarak, çıkan sesleri dinlemiş ve incelemiştir. Demircilerin çıkardığı çekiç sesleri arasındaki uyumdan etkilenerek "ses"in matematiksel bir oran dahilinde ortaya çıkmasının harmoni ölçüsü ile olan ilişkisini araştırmıştır. Deneylerini daha sonra cam, çan ve tellere de genelleştirmiştir.

Gaffurius, Theorica musicae (1492)
Gaffurius, Theorica musicae (1492)
Wikipedia

Pisagor, Evren'in insan kulağı tarafından duyulmayan ilahi bir ahenk ile uğuldadığına inanıyordu. Buradan hareketle, müzik teorisindeki keşiflerini gök cisimlerinin davranışlarına da uygulamıştır. Merkür ve Venüs gibi ardışık yörüngeler arasındaki aralıkları "ton" veya "yarım ton" (müzik ölçeğindeki en küçük aralıklar) olarak nitelendirmiş ve mükemmel uyumlu bir doğal düzen oluşturan yedi tam tonu keşfetmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Bir tel titreştirildiğinde ürettiği notanın perdesi, telin uzunluğu ile ilgilidir. İki telin uzunlukları basit bir oranda olduğunda (1/2, 2/3, 3/4 vb.) notalar birbiri ile uyumlu hale gelmektedir.

Pisagor, bu deneylerde tel uzunluğuna bağlı olarak değişen ses oktavını araştırırken "Pisagor gamı" olarak bilinen üç farklı ses aralığına sahip gamı keşfetmiştir. Örneğin bu gam, sekiz notalık bir oktava yerleştirilen fa, do, sol, re, la, mi, si sesleri ile kurulur. Keşfettiği bu sayısal oranlardan hareketle üzerinde durduğu ses aralıkları ile harmonik oktavlar, pentatonik, diyatonik ve kromatik ses dizilerini de elde etmeyi başarmıştır.

Pisagor ve Kürelerin Armonisi
Pisagor ve Kürelerin Armonisi
The History of Philosophy, Thomas Stanley

O dönemde gökbilimciler de sabit yıldızların evrenin sınırını tanımlayan büyük siyah bir küreye bağlı olduğunu düşündüler. Bunun için gezegenlerden her birinin kendi küresi üzerinde olacak şekilde hareketli kürelere bağlanması gerekiyordu. Ancak bu küreler siyah olamazdı, aksi takdirde arkadaki yıldızların hiçbiri görülemezdi. Yani gezegenlerin bağlı olduğu bu küreler kristal küreler olmak zorundaydı. Gökbilimcilerin o dönemde bildiği "gezegenler" şunlardı: Ay, Merkür, Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter ve Satürn. Yani yedi tane kristal küre vardı.

Tüm Reklamları Kapat

Soru şuydu: Sayı neden yedi? Yunanlılar için cevap açıktı: Pisagor, matematiğin doğadaki fenomenleri açıklayabileceği yönündeki büyük atılımını yeni gerçekleştirmişti ve şimdi müzik ölçeğinde neden yedi nota olduğunu da anlayıp açıklayabiliyordu. Bu nedenle, yedi kristal kürenin olmasının nedenini bu duruma bağlıyorlardı. Gökbilimciler o kadar ikna oldular ki ortaya çıkan bu düzen için "Kürelerin Müziği" terimini kullandılar. Bu kavram o kadar güçlüydü ki astronomiyi 1500 yıl boyunca yoldan çıkarmayı da başardı!

Fizikte Müzik

Modern fizik, 1900'lerin başında kuantum mekaniği ve görelilik teorileri ile başladı. Aslında kuantum mekaniği kavramının, Pisagor'unkine çok benzer bir süreçle ortaya çıktığı da söylenebilir. Niels Bohr, hidrojen atomunu fiziksel bir sistem olarak kabul etti ve hidrojenin karakteristik frekanslarını (yani bir hidrojen lambasının ürettiği ışığın renklerini) incelediğinde frekanslar arasında bazı basit ilişkiler buldu (32/42 gibi oranlar).

Kim bilir, belki de Fransız fizikçi Louis de Broglie elektronların ve diğer madde parçacıklarının dalga doğasını önerdiğinde, aklında müzikal armoniler geziniyordu! De Broglie, elektronları çeşitli frekanslarda duran dalgalar olarak tanımlayarak, Niels Bohr'un atom modelinin farklı enerji seviyelerinin doğal olarak nasıl ortaya çıktığını gösterdi ve böylece ışığın dalga teorisini parçacıklara genelleştirdi. Tıpkı bir gitar telinin belirli sesleri üretmek için belirli şekillerde titreştirilebildiği gibi, de Broglie de elektronların belirli frekanslara ve enerji seviyelerine karşılık gelen belirli kalıplarda salınmaya zorlandığını ileri sürdü.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İçinde yaşadığımız 3+1 boyutlu uzay-zaman, uyumlar üzerine kuruludur. Müzikte armoni de farklı notaların aynı anda kullanılmasıyla ortaya çıkan ses uyumudur. Müzikçilerin ve fizikçilerin hissettiği bu enfes uyum, kulağa en hoş gelen müzikal gamların ve aralıkların altında matematiksel desenlerin izleri ile kuantum teorisinin kalbindeki olasılık dalgalarını da içermektedir.

Fotonlar ışığın enerji yüklü "paketlerini" taşırken, başka bir "paket" de sesi taşır: fononlar. Müzik, hava parçacıklarının mekanik titreşimi olduğundan ve kuantum mekaniği de mikro dünyadaki titreşimleri ve etkileşimleri incelediğinden, bu iki dünyanın ilişkisini incelemek için bir metodoloji oluşturulabilir.

Kuantum mekaniği; atomların, parçacıkların ve elektronların mantığını farklı kurallara uyarak açıklayan içinde müziğin olmadığı bir mikro dünya teorisidir. Müzik ise, klasik Newton mekaniği ile tanımladığımız dünyanın doğal bir parçasıdır. Müzik ve fizik arasındaki ilişkiyi anlamak için, öncelikle kuantum mekaniği ve klasik mekanik arasında ayrım yapmamız gerektiği açıktır: Aslında her iki teori de, açıklamaya çalıştıkları nesnelerin dünyaları için (kuantum mekaniği için "mikro", klasik fizik için "makro" dünya) "doğru"dur. Ancak dünyayı açıklamak için bu iki teori aynı anda kullanıldığında, bazı sorunlar ortaya çıkmaktadır. Newton mekaniği yaklaşımları ile en küçük parçacıkların garip davranışları açıklanamazken, kuantum mekaniği de çoğu insan için günlük yaşam deneyimleri ile uyumluluk göstermez. Burada verilebilecek en güzel örnek, büyüleyici bir kuantum fenomeni olan Schrödinger'in Kedisi'dir. Ünlü kedimizin başına gelen, aynı anda hem canlı hem de ölü olma durumudur. Bu durum, süperpozisyon ilkesi ile (madde dalgalarının üst üste binmesi) mümkün kılınan, iki temel ve çok farklı sonucu etkileyebilen bir durum olarak karşımıza çıkıyor.

Avusturyalı fizikçi Erwin Schrödinger, de Broglie'nin fikrini ünlü dalga denklemini daha da ileri götürdü ve küresel harmonikler olarak bilinen üç boyutlu titreşimleri geliştirdi. Küresel harmonikler, duran dalga modellerinden biraz daha farklıdır, çünkü bu yapı, elektron davranışının daha zengin bir tanımını sunan küreler gibi daha geniş bir tanımlama sunarlar.

Bununla birlikte Alman fizikçi Max Born, meslektaşları de Broglie ve Schrödinger'in aksine, dalga karakterini sergileyen elektronların kendisinin değil, en olası konumlarını gösteren olasılık dağılımlarının olduğunu ileri sürmüştü. Schrödinger de Einstein da Born'un istatistiksel yorumundan çok keyif almasalar da, bu yeni görüş, "standart görüş" olarak yerini almıştı.

Tüm Reklamları Kapat

İşte "çılgın" ama gerçek olarak evren anlayışımızı düzenleyen bu teoriler Büyük Patlama'dan bu yana her yerde tıkır tıkır çalışıyor. Dolayısıyla sanat içinde de yerini almalı. Peki ama nasıl ve nerede? Fizikçiler, "evrenin müziğine" kulak verirlerse, müzisyenler bu duruma nasıl karşılık verir?

Einstein keman çalarken
Einstein keman çalarken
Reddit

Müzikte Fizik

Bir an için "klasik dünya" ve "kuantum dünya" arasındaki farkı gözlemleyelim: Klasik mekaniğin makroskopik ölçekte doğayı tanımladığını biliyoruz. Kuantum mekaniği ise doğayı en küçük ölçekte tanımlamakta. Bu fizik teorilerini ve tarihini, müzikoloji içinde yorumlamak ise biraz zorlu olsa gerek. Bununla birlikte, kuantum mekaniğinden gelen ilhamın müzikteki beste sürecini etkilemesine izin vermek için, bu iki farklı alanı kuantum müzik teorisi içinde incelemek gerekliliği ortaya çıkmıştır.

Bu ihtiyaç üzerine sanatsal bir yansıma olarak müzik teorisine ve tarihine bir kapı aralayalım. Müzik tarihinde klasik ve klasik olmayan iki kısımdan bahsedecek olursak, klasik öncesi (ritüel) müzik ve modern (klasik sonrası) müzik olarak da ayrım yapabiliriz.

"Klasik müzik", Batı dünyasında tarih ve sanat müziğini birbiri ile ilişkilendiren bir terim olarak ortaya çıkmıştır. Klasik müzik, 1750'den 1820'ye kadar olan dönemde Mozart ve Haydn gibi bestecilerin besteleri ile zirve yaşamıştır. Bu dönemde müzik, kontrollü perdelere, majör ve minör yapıların ikili (2-tonic) paralel anahtarlarına, çoğunlukla simetrik sürelere (4, 8, 16 bar), simetrik (çift) ölçülere (4/4 ve 2/4), simetrik yapılara (AA, ABA, AABA, ABACADA) ve melodinin açıkça ayırt edilen rolleri olan armoni ve baslara bağlıdır. Bu tüm parametreler, klasik müziğin çağdaş dönem dışavurumları olarak görülen pop, rock vb. yakın dönem müzik türlerinde de hala tam olarak kullanılmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Kuantum devrimi, müzikal modernizmin bazı bölümlerinde (Viyana ve Darmstadt Okulu vb.), diğer kısımlarına göre daha yoğun olarak dikkat çekmeyi başardı. Tonalite, armoni ve klasik yapıların yanı sıra ses ve ritim de yeniden ele alındı. John Cage'in (Cage 1961) müziği ve Merce Cunningham'ın koreografisi klasik beste yapma biçimini değiştirdi ve kuantum mekaniği gibi yeni bir perspektiften görülebilen rastgelelik ve sessizlik keşfedildi. György Ligeti'nin Poème senfonisi (1962), John Cage'in 4'33" (1952) ve Steve Reich'in Sarkaç Müziği (1968), aslında olasılıklar fenomeni olarak kuantum mekaniği içeren ünlü modern klasiklerimiz.

Kuantum teorisi, müzik teorisinin anlaşılması yolunda geleneksel (klasik) yaklaşımda olmayan sesler ve formların elde edilmesi için yeni fikirlerin, yeni olasılıkların ve yeni yöntemlerin ortaya çıkmasını sağladı. Maddenin ve anti-maddenin sesi, kuantum sıçrama frekansları üzerine kurulu ölçekler, sessizliğin müziği, zaman algımız nedeniyle duymadığımız müzik vb. çok ilginç konular müziğin “klasik” anlayışından, müziğin "kuantum anlayışına" uzanan müzik teorisi ve uygulamalarına yepyeni bir boyut katacaktır.

Ortaya Çıkan Sanat: Kuantum Müzik

20. yüzyıl sanatının özelliklerinden biri, ilk yıllarda kübizm ve sürrealizmden soyut dışavurumculuğa ve matematiksel boyutların karmaşıklığına kadar giderek artan soyutlama düzeyidir. Peki, 21. yüzyılda başka hangi soyutlamaların ortaya çıkmasını bekleyebiliriz?

Viyana Teknoloji Üniversitesi'nde teorik fizikçi olan Karl Svozil ve arkadaşı Volkmar Putz'un çalışmaları sayesinde buna bir cevap alıyoruz. Bu bilim insanları, kuantum teorisinin tuhaf özelliklerini kullanarak müziği temsil etmenin bir yolunu bulmuşlar. Ortaya çıkan sanat, müziğin kuantum teorisinin eşdeğeri ve kuantum dünyasının birçok tuhaf özelliğini göstermekte. Svozil ve Putz işe, bir notayı veya nota oktavını kuantum mekaniksel biçimde temsil etmenin nasıl mümkün olabileceğini tartışarak ve kuantum müziği işlemek için bazı matematiksel araçlar geliştirerek başladılar ve bir kuantum oktavdaki yedi notayı, olasılıkları bire eşit olan bağımsız olaylar olarak düşündüler. Bu senaryoda, kuantum müzik, yedi boyutlu Hilbert uzayı olarak bilinen matematiksel bir yapı ile temsil edilebilir. Saf bir kuantum müzik durumu, her biri ile ilişkili belirli bir olasılıkla yedi notanın doğrusal bir kombinasyonundan oluşacaktır ve bir kuantum melodisi, böyle bir durumun zaman içindeki evrimi olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dahiler Sınıfı - Pisagor

DÂHİLER SINIFI: OKUMASI KOLAY, UNUTMASI ZOR

Antik Çağ’ın en büyük filozoflarından biri. Bilgin, öğretmen ve hatta antik olimpiyatlara katılmış bir sporcuydu. Bitmek bilmeyen merakı ve gözlem tutkusu sayesinde dünyanın en ünlü teoremini buldu.

Büyük ilgi gören Dâhiler Sınıfı serisi PİSAGOR – VE DÜNYANIN EN ÜNLÜ TEORİMİ ile devam ediyor.

Dâhiler Sınıfı Serisi Hakkında:

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Devamını Göster
₺69.00
Dahiler Sınıfı - Pisagor

Böyle bir melodiyi dinleyen bir dinleyici olsaydı herhalde oldukça tuhaf bir deneyim yaşardı. Klasik dünyada, dinleyicilerin her biri bir müzikte aynı nota dizisini duyar. Ancak bir kuantum müzik durumu gözlemlendiğinde, müzik onu oluşturan notalardan herhangi birine yığılabilir. Bu durumda, oluşan nota tamamen rastgeledir, ancak meydana gelme olasılığı, durumun kesin lineer yapısına bağlı olacaktır. Bu süreç tüm gözlemciler için rastgele olduğu için, ortaya çıkan nota her dinleyici için aynı olmayacaktır.

Klasik bir dinleyici bir ve aynı kuantum müzikal kompozisyonu çok farklı algılayabilir.

Svozil ve Putz buna "kuantum paralel müzikal yorumlama" diyor. Çalışmalarında örnek olarak, C (do) ve G (sol) gibi iki nota kullanılarak oluşturulan bir kuantum sistemin özelliklerini tanımladılar. Bir dinleyicinin bu kuantum durumların %64'ünde C notasını ve %36'sında G notasını nasıl algılayabileceğini gösterdiler. İki notadan oluşan bir kuantum melodisinin dört olası sonuca nasıl yol açtığını şu örnek yapı ile aktardılar: Bu dört olasılık, önce C ardından G, önce G ardından C, önce C ardından C ve önce G ve ardından G ile oluşturuldu ve belirli bir müzik performansı sırasında bir dinleyicinin bunları deneyimleme olasılığı hesapladılar.

Böylece bir kuantum kompozisyon, performans sırasında çok farklı şekillerde kendini gösterebilir.

Bu ifade, bir kuantum melodinin dünyadaki ilk tanımını oluşturmaktadır.

Araştırmacılar, müzik bağlamında ilginç bir fenomen olan kuantum dolanıklığı da tartışmaya devam etmiştir. Kuantum dolanıklık kısaca, evrenin farklı yerlerinde olsalar bile aynı kuantum durumu paylaşabilen kuantum nesneler arasındaki bağlantıdır. Bu nedenle, biri üzerinde yapılan ölçüm, aralarındaki mesafeden bağımsız olarak diğerini hemen etkilemektedir. Kuantum müzik dünyasında ise bunun tam olarak nasıl bir biçim alabileceği tam olarak henüz belli değil. Ancak, evrenin bir bölümünde kuantum melodisini dinleyen bir dinleyicinin, evrenin başka bir bölümünde kuantum melodisini etkileme olasılığını ortaya çıkaracağı sonucu aşikar.

Svozil ve Putz ayrıca kuantum müzik için bir notasyon geliştirme konusunda da oldukça başarılı durumdalar.

Kuantum Notalar
Kuantum Notalar
Springer

Bu kurulan notasyon, müzikal kompozisyonu yeni bir soyutlama düzeyine taşıyacaktır. Ancak ortada bir sorun var: Kuantum müziğin nasıl yaratılacağını veya bir insanın bunu nasıl deneyimleyebileceğini kimse henüz bilmiyor. Svozil ve Putz'un çalışmaları şimdilik tamamen teorik düzeyde yapıldı. Bu durum, yazarların veya başka birinin kuantum müzikal bir beste yapmasını engellemeden sıradan bir bilgisayar ve bir kulaklık seti kullanarak efekti simüle etmek kadar basit olmalı. Yani kuantum müzik yerine belki de kuantum müzik simülasyonunu deneyimleyebiliriz.

Bu çalışma, diğer sanat formları için de etkileri olan çok ilginç bir çalışma. Peki bu durumda her gözlemci için değişen kuantum heykele ne dersiniz?

Özetle, kuantum sanatı ya da en azından simülasyonu artık bilim ve sanat buluşması ile kapımıza dayandı. Bu yüzden yakında bir gün müzik listelerinin altını üstüne getirmiş bir kuantum melodisi duyarsanız hiç şaşırmayın.

Sonuç

2008 yılına dek, bilim insanı olmayanların çoğu LHC (Large Hadron Collider) hakkında Dünya'yı yutacak minyatür bir kara delik yaratabileceğine dair çıkan çarpıtılmış iddiaların dışında çok az şey biliyordu. Tüm LHC keşiflerinin müzikal bir özeti olan "Large Hadron Rap"i yazan CERN fizikçisi Kate McAlpine şöyle diyor:

Parçacık fiziği çoğu insan için oldukça ezoterik, bu yüzden bu büyük, pahalı makinenin ne için olduğu ve neden bu kadar heyecan verici olduğu hakkında temel bir anlayış verebilecek sözler yazmak istedim. Birçok öğretmen ve veli, derslerde kullanılmak üzere rap videoları talep etti veya çocuklarının "Large Hadron Rap"i ne kadar çok sevdiklerini söylemek için temasa geçti. Bence Large Hadron Rap'in gençler arasında gerçekleştirdiği en büyük şey; bilimi, hayvanları parçalara ayırmaktan, maddeleri beherlerde karıştırmaktan ve eğimli düzlemlerde topları yuvarlamaktan çok daha etkili bir şey olarak karşımıza çıkıyor.

Ayrıca yine CERN'de yapılan Higgs bozonuna yönelik deneylerden ilham alarak hazırlanan metal müziğe de kulak verebilirsiniz:

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
23
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 9
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • İnanılmaz 5
  • Bilim Budur! 3
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/02/2023 03:46:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10622

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Beslenme Davranışları
Yok Oluş
Kuş
Hormon
Makroevrim
Genetik Mühendisliği
Doğa Gözlemleri
Eşey
Antikor
Biyocoğrafya
Doğa Yasası
Böcek Bilimi
Hız
Vejetaryen
Bilim İnsanı
Besin
Köpekgil
Kozmoloji
Radyasyon
Komplo
Kromozom
Bakteri
Robot
Enerji
Epidemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
D. S. D. Han, et al. Kuantum Müzik: Müzik Kuantum Fiziğine, Kuantum Fiziği Müziğe Neler Katabilir?. (28 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 3 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10622
Han, D. S. D., Bakırcı, Ç. M. (2021, June 28). Kuantum Müzik: Müzik Kuantum Fiziğine, Kuantum Fiziği Müziğe Neler Katabilir?. Evrim Ağacı. Retrieved February 03, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10622
D. S. D. Han, et al. “Kuantum Müzik: Müzik Kuantum Fiziğine, Kuantum Fiziği Müziğe Neler Katabilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 28 Jun. 2021, https://evrimagaci.org/s/10622.
Han, Dr. S. Deniz. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kuantum Müzik: Müzik Kuantum Fiziğine, Kuantum Fiziği Müziğe Neler Katabilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 28, 2021. https://evrimagaci.org/s/10622.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.