Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Pek çok insan hala CERN'de ne yapıldığını bilmese de kara delik yaratılması ile ilgili dedikoduyu duymuştur. Tabi ki bir kara deliğin oluşup gezegenimizi yutması olası değil.

Evet, yapılan deneylerde mikro kara delikler oluşması muhtemel ancak çok küçük kara delikler Hawking ışıması yüzünden çok kısa süreler içinde yok oluyor ve bizim için tehdit oluşturmuyorlar. Hawking ışıması, kısaca, bir kara deliğin olay ufkunda içeri düşmek üzere olan ve orada oluşmuş bir parçacık çiftinden biri içeri düşerken diğerinin kaçmasının kara deliğin enerjisinin azalmasına sebep olması olarak özetlenebilir. Bu parçacık çiftleri aslında sanal parçacıklar ve kara deliğin kütle çekiminin etkisi ile gerçek parçacıklara dönüşen parçacık-anti parçacık çiftlerinden oluşmaktadırlar. Kara deliğin kütle çekiminin enerjisi ile oluşan bu çiftten anti-parçacık içeri düşerken salınan parçacık kara deliğin toplam enerjisinden çalarak kütlesinin azalmasına sebep oluyor.

Tam olarak aynı şey olmasa da kolay anlaşılması için bunu rüzgârın kendisinin sıcak olsa bile sizi soğutmasına benzetebiliriz. Derinize çarpan moleküllerin sizden enerji alıp sizi soğutması gibi kara deliğin yüzeyinden içeri düşmeden kurtulan parçacıklar da onun enerjisinden çalıyor. Ancak bu etki çok küçük olduğu için devasa kara delikleri ölçülebilir bir derecede etkileyebilmesi için milyonlarca yıl boyunca devam etmesi gerekiyor. Tabii aynı şey kara deliklerin minik versiyonları için geçerli değil, bu sebepten ötürü buharlaşıp kayboluyorlar.

CERN'de yapılan keşiflerin önemi ise bu gibi konuların tartışılmasının gereksizliğini bir derece daha arttırıyor. Higgs parçacığının keşfi fizik tarihinde gerçekten önemli bir nokta, çünkü bu sayede bazı temel parçacıkların kütlelerini nasıl kazandığı konusunda daha fazla bilgi sahibi olduk. Tabii bizim kütlemizin sadece çok küçük bir kısmı Higgs alanından gelmekte, ancak temel parçacıkların enerji seviyelerine göre bu alan ile etkileşip kütle kazanmaları daha önce anlaşılmaz olarak görülen bir olayın giz perdesinin aralanmasını sağladı.

Gene daha iyi anlaşılması için birebir aynı şey olmasa da olayı bir metafor kullanarak anlatalım. Suyun içinde hareket etmeye çalıştığınızda bir direnç ile karşılaşırsınız. İşte bunu Higgs alanına benzetebiliriz. Siz suyun içinde görece büyük bir varlık olduğunuz için hareket ederken zorluk çekersiniz, ancak bir balık çok daha hızlı hareket eder. Yani sizin kütleniz daha fazladır, ama balığınki daha azdır ve kolay hareket eder. Higgs alanının etkisi de parçacık dünyasında bunun bir nevi karşılığı oluyor.

Her ne kadar CERN'in 3,5 TeV'lik enerji seviyesine çıkması Higgs bozonu gibi keşiflerin yapılmasına büyük katkı sağladıysa da aslında sicim kuramının kanıtlanması (ya da çürütülmesi) gibi daha büyük keşifler için hala daha fazla enerji gerekmekte ve bu yüzden LHC'nin (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı) daha büyük ve daha güçlü bir versiyonunun yapılması planlanmakta. Şu anki cihazın yapımının otuz yıl aldığını düşünürsek, yeni cihazın yakın zamanda aktif olacağı söylenemez. Ancak, aktif olduğunda gene benzer tartışmalar döneceği çok uçuk bir tahmin olmasa gerek.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • CERN. The Future Circular Collider. (2018, Temmuz 20). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2018. Alındığı Yer: CERN | Arşiv Bağlantısı
  • CERN. Observation Of A New Particle With A Mass Of 125 Gev. (2012, Temmuz 04). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2018. Alındığı Yer: CERN | Arşiv Bağlantısı
  • K. N. P. Kumar, et al. Hawking Radiation-A Augmentation Attrition Model. (2012, Mayıs 02). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2018. Alındığı Yer: CS Canada | Arşiv Bağlantısı
  • B. W. Carroll. (2006). An Introduction To Modern Astrophysics. ISBN: 0805304029. Yayınevi: Pearson.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 17:19:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5228

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Beslenme Bilimi
Doğum
Yaşamın Başlangıcı
Mit
Etimoloji
Rna
Beslenme Davranışları
Metabolizma
Hafıza
Şempanze
Tıp
Göz
Balina
Yılan
Carl Sagan
Organ
Genom
Hematoloji
Covid-19
Amerika
Genler
Gazetecilik
Abiyogenez
Hayvan
Kuyruksuz Maymun
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Cehaleti kabul etmek bilgeliktir.”
Ashley Montagu
Geri Bildirim Gönder