Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kelime Cambazlığı Safsatası: Sadece Laf Ebeliği ve Dalavere ile Argüman Kazanmaya Çalışmak...

Kelime Cambazlığı Safsatası: Sadece Laf Ebeliği ve Dalavere ile Argüman Kazanmaya Çalışmak...
18 dakika
5,846
  • Şüphecilik (Skeptisizm)
  • İfade ve Deyiş
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Kelime cambazlığı yapmak (İng: "equivocation"), başkalarını kandırmak veya belli bir duruş sergilemekten kaçınmak amacıyla muğlak ve belirsiz konuşmaktır. Örneğin birine doğrudan bir evet-hayır sorusu sorulduğunda bu kişi muğlak bir cevap veriyorsa kelime cambazlığı (veya kelime oyunu) yapıyor olabilir.

Kelime cambazlığı safsatası ise, bir kelimenin farklı anlamlarını, onları içeren argümanı hatalı kılacak şekilde değiştirmeyi içeren bir mantıksal safsatadır. Örneğin "Her istediğimi söylemeye hakkım var, yani bunu yapmakta haklıyım." cümlesi yanıltıcıdır; çünkü "hak" kelimesi iki farklı anlamda kullanılmıştır: İlkinde, bir şeyi yapmak konusunda izinli olmak, ikincisinde, bir şeyin ahlaki olarak iyi olması anlamında...

Tüm Reklamları Kapat

"Kelime cambazlığı" terimi bazen, özellikle mantık konusundaki tartışmalarda kullanıldığında, kelime cambazlığı safsatasından bahsetmek için kullanılır; fakat bu iki kavram birbirinden farklıdır.

Kelime cambazlığı ve kelime cambazlığı safsatası, çeşitli söylem biçimlerinde sıklıkla kullanıldığından bunları anlamak önemlidir. Bu nedenle aşağıdaki makalede bu kavramlar hakkında daha fazla bilgi edinecek ve kullanımlarına mümkün olduğunca etkili şekilde nasıl cevap verebileceğinizi göreceksiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Kelime Cambazlığı Nedir?

Kelime cambazlığının iki temel bileşeni vardır:

  • Söylenenin anlamını belirsizleştiren, muğlak ve belirsiz bir dil kullanımı.
  • Dinleyenleri aldatma niyeti veya belirli bir duruş sergilemekten kaçınmak.

Bu yüzden kelime cambazlığı; muğlak, çelişkili, kaçamak veya görünürde alakalı ama aslında alakasız ifadeler gibi diğer yanıltıcı ve kafa karıştırıcı iletişim biçimleriyle birlikte belirsiz bir dilin kasıtlı kullanımını içerir.[1] Örneğin kelime cambazlığı, sıklıkla insanların dikkatini tartışılan asıl konudan uzaklaştıran alakasız ifadelerin kullanımı anlamına gelen "kırmızı sazanları", yani tahrik unsurlarını içerir.

İnsanlar kelime cambazlığını çeşitli günlük durumlarda sıklıkla kullanırlar.[2] Örneğin hoşlarına gitmeyen bir taleple karşılaştıklarında, talep eden kişiyle doğrudan zıtlaşmaktan kaçınmak için kelime oyunlarına bel bağlarlar.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Ayrıca, kişinin kendi imajını korumasının önemli olduğu durumlarda da kelime cambazlıkları yaygındır.[3] Örneğin siyasetçiler, verecekleri cevabın şimdi ya da gelecekte kendilerini olumsuz göstereceğine inanıyorlarsa kendilerine yöneltilen sorulara doğrudan cevap vermekten kaçınmak için kelime cambazlığı yapabilirler.[4]

Böyle durumlarda kelime oyunlarının kullanılması oldukça etkilidir ve araştırmalar, muhtemelen aynı fikirde olmayacak insanlara bir mesajın iletilmesi gerekliliği gibi senaryolarda kasti olarak muğlak konuşmanın etkili bir retorik tekniği olabileceğini göstermiştir.[5]

Not: "Müphem" (İng: "equivocal") terimi, bir şeyin belirsiz ve yoruma açık olduğunu veya bir ifadenin kelime cambazlığı içerdiğini belirtmek için kullanılır. "Açık" (İng: "unequivocal") terimi ise bir şeyin belirgin ve kesin olduğunu belirtmek için kullanılır.

Kelime Cambazlığına Örnekler

Siyasette ve medyada yapılan kelime cambazlığına bir örnek şudur:

  • Röportajcı: Önerilen yeni yasayı destekliyor musunuz?
  • Siyasetçi: Yeni yasanın ilginç ve önemli bir konuyla alakalı olduğunu düşünüyorum. Bu, hakkında biraz bilgi sahibi olduğum ve başkalarının da son zamanlarda sıklıkla tartıştığı, bu nedenle de daha fazla insanın bilgilenmesine yardımcı olabilecek bir konu. Ayrıca, benim önem verdiğim ve önem vermeye devam edeceğim bir konu.

Bu örnekte, siyasetçi soruyu doğrudan cevaplamak yerine konuyla tam olarak alakası olmayan ve muğlak ifadeler söyleyerek kaçamaklı bir dil kullanmaktadır. Bir başka örnek de şudur:

Tüm Reklamları Kapat

  • Röportajcı: Şirketiniz yasadaki çeşitli açıkları kullanarak vergi ödemekten kaçınmakla suçlanıyor. Şirketinizin geçen sene ne kadar vergi ödediğini açıklayabilir misiniz?
  • CEO: Ödememiz gereken tüm vergileri ödedik.

Bu örnekte CEO, üstü kapalı konuşarak kelime cambazlığı yapıyor; buradaki dikkate değer husus ödemeleri gereken tüm vergileri ödemiş olduklarını söylemesinin onlara yöneltilen yasadaki açıklıklardan yararlanarak vergi ödemekten kaçınmaları suçlamalarıyla çelişmiyor olmasıdır ve bu yüzden bu cevap tümüyle muğlaktır. Son olarak, kelime cambazlığına günlük hayattan bir örnek de şudur:

  • [Çocuk vazoyu kırar]
  • Ebeveyn: Vazoyu kim kırdı?
  • Çocuk: Birisi.

Burada çocuk, üstü kapalı bir cevap vererek kelime cambazlığı yapmaktadır. Söylediği şey, teknik olarak doğrudur; fakat ebeveyninin öğrenmek istediği bilgiyi içermez.

Kelime Cambazlığı Yapmak ve Yalan Söylemek Arasındaki Fark

Kelime cambazlığı kavramı genelde yalan söylemekten farklı olarak görülür.[6] Bunun nedeni, yalan söylerken yalan bilginin doğrudan söylenmesi, kelime cambazlığında ise herhangi bir yalan söylenmeden gerçeğin gizlenmesi veya belli bir duruş sergilemekten kaçınılmasıdır.

Bu yüzden kelime cambazlığı yapmadan yalan söylemek mümkün olduğu gibi, yalan söylemeden kelime cambazlığı yapmak da mümkündür (vazoyu kıran çocuğu hatırlayın). Tabii ikisi birlikte de kullanılabilir. Örneğin birisi, yalan söylerken, dinleyenlerin yalanı fark etmesini zorlaştırmak için kelime cambazlığı yapabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Kelime Cambazlığına Nasıl Cevap Verilir?

Birinin kelime cambazlığına doğru bir şekilde cevap verebilmek için önce kelime cambazlığı yaptığından emin olmanız gerekir. Daha önce gördüğümüz belirtilere yani kaçamak cevap vermek ve yanıltmak amacıyla belirsiz ve muğlak bir dilin kullanılmasına dayanarak bunu yapmak nispeten basittir.

Buna rağmen birinin kelime cambazlığı yapıp yapmadığından emin değilseniz, durumu analiz etmenize yardımcı olmak için kendinize sorabileceğiniz bazı sorular vardır:[7]

  • Konuşmacı, onu anlamayı gereksiz biçimde zorlaştıran bir dil kullanıyor mu?
  • Konuşmacının ana mesajını belirlemek ne kadar zor?
  • Konuşmacı belli bir duruş sergilemekten kaçınıyor mu?
  • Konuşmacının ifadeleri mevcut tartışmayla ne kadar alakalı?
  • Konuşmacı bir soruya yanıt veriyorsa ifadesi bu soruyu ne ölçüde yanıtlıyor?

Konuşmacının gerçekten de kelime cambazlığı yaptığına karar verdiyseniz ne amaçladığınıza ve onun kelime cambazlığı yapma biçimine göre çeşitli şekillerde cevap verebilirsiniz. Örneğin:

  • Eğer kelime cambazı muğlak bir dil kullanıyorsa ondan duruşunu daha net ifade etmesini isteyin.
  • Eğer kelime cambazı çok fazla alakasız bilgi veriyorsa ondan mevcut konuya sadık kalmasını isteyin.
  • Eğer kelime cambazı belli bir duruş sergilemekten kaçınıyorsa, ondan açıkça bunu yapmamasını isteyin.

Bununla birlikte bir kelime oyuncusuyla karşılaştığınızda göz önüne alınması gereken iki önemli husus vardır:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yangında Kaybettiklerimiz

Mariana Enriquez’in ürkütücü evreninde canavarlar yatakların altında saklanmıyor, ormanların içinde dolaşmıyor. Bu öykülerde canavar, biziz. 12 öykü, ölümün dokunduğu 12 karakter. Perili olduğuna inanılan metruk bir evde tutsak kalan tek kollu Adela, dişleriyle tırnaklarını söken Marcela, Kepçekulak Ufaklık lakaplı çocuk seri katilin hayaletini gören Pablo ve kadına karşı şiddeti protesto etmek için kendilerini ateşe atan kadınlar…

Toplumsal yozlaşmayı doğaüstü güçlerle karikatürize ederek anlatan Enriquez, berrak dili ve sanki her şey normalmiş gibi bir tavırla kaleme aldığı öyküleriyle Julio Cortazar, Shirley Jackson ve Roberto Bolaño gibi isimlerle birlikte anılmaya aday.

“Mutlaka okunması gereken bir yazar. Büyülüyor…”
–Dave Eggers

“Gerçekçiliğin keskin sınırlarının müsade ettiğinden çok daha derin, daha rahatsız edici bir gerçeğin peşinden gidiyor… Güçlü ve nefes kesici.”
–New York Times

“Kısa ama fazlasıyla vurucu. Tüm öykülere sinen tüyler ürpertici dokusu, okuyucunun zihnine bir oltu taşı gibi yerleşiyor, bütün o karanlığın içinde parıldamaya devam ediyor.”
–Vanity Fair

Devamını Göster
₺76.00
Yangında Kaybettiklerimiz

  • Bazı durumlarda kelime cambazlığı kullanımı makul olabilir. Örneğin birisi daha karmaşık bir cevap verilmesi gereken bir durumda evet-hayır cevabı vermesi konusunda baskı altında bırakılıyorsa veya bir kimseye yeterince bilgi sahibi olmadığı bir konuda görüş belirtmesi için baskı yapılıyorsa yanıtlarında kelime oyunu yapmayı tercih edebilir. Bunun yaşandığı durumlarda karşınızdaki kişinin neden kelime oyunu yaptığını düşünmeli, onun hakkındaki değerlendirmenizi ve ona vereceğiniz cevabı buna göre şekillendirmelisiniz.
  • İnsanlar bazen istemeden de kelime cambazlığını yapıyor gibi gözükebilirler. Örneğin birisi bir konferansta aldığı zor bir sorunun cevabını sesli düşünerek bulmaya çalışıyorsa kelime cambazlığı yapıyormuş gibi gözükebilir. Birini yanlış bir şekilde kelime oyunu yapmakla suçlama ihtimalinizi azaltmak için bu olasılığı da göz önünde bulundurmak önemlidir. Birinin istemeden açık olmayan bir dil kullandığının görüldüğü durumlarda karşı tarafı kelime oyunu yapmakla suçlamak yerine, sohbeti kendilerini daha rahat ifade edebilecekleri şekilde yönlendirmeye çalışın.

Not: Kelime cambazlığına karşılık vermeye çalışırken akılda tutulması gereken yararlı bir kavram, Hanlon'un Usturası'dır. Bu bağlamda, birisi muğlak ve belirsiz bir dil kullandığında, bunu düşünmek için zorlayıcı bir sebebiniz yoksa, niyetlerinin kötü olduğunu varsaymamalısınız.

Kelime Cambazlığı Yapmaktan Nasıl Kaçınılır?

Kelime cambazlığı yapıyormuş gibi gözükmekten kaçınmak için yapabileceğiniz çeşitli şeylerden dikkate değer birkaçı şunlardır:

  • Olabildiğince açık bir dil kullanın, yani söyledikleriniz sadece tek bir şekilde yorumlanabilsin.
  • Anlaması kolay bir dil kullanın. Örneğin gereksiz yere teknik ve az bilinen terimleri kullanmayın.
  • Tartışmayla alakası olmayan gereksiz detaylardan bahsetmekten kaçının.
  • Ana fikrinizin ne olduğunun kolayca anlaşıldığından emin olun.
  • Eğer gerek varsa belli bir duruş sergilediğinizden emin olun.
  • Size doğrudan yanıt vermenizi gerektiren makul bir soru soruluyorsa bu soruya net bir yanıt verdiğinizden ve yanıtın kolay anlaşılır olduğundan emin olun.

Kendinizi, örneğin karmaşık bir soruya makul olmayan ölçüde basitleştirilmiş bir cevap vermeye zorlandığınız için kasıtlı olarak kelime cambazlığı yapmanız gereken bir durumda bulabilirsiniz. Böyle bir durumda kelime cambazlığı yapmanız konusunda açık olmak ve neden böyle yapmak zorunda kaldığınızı açıklamak iyi bir seçenektir. Tabii uzun konuşmanıza izin verilmeyen ve kelime cambazlığı yapmaya baskılandığınız bir durumda bu seçenek her zaman mevcut olmayabilir.

Kelime Cambazlığı Safsatası Nedir?

Beardsley, 2013 tarihli Thinking Straight eserinde şöyle anlatır:[8]

O halde, kelime cambazlığı safsatası şuradadır: Bir tartışma sırasında bir terim anlamını öyle bir değiştirir ki sonucun, aslında öyle olmasa da o anlamla alakası varmış gibi gözükür. Yazar bu kelime oyununun farkında olsun ya da olmasın, bu bir safsatadır. Eğer okuyucu yeterince dikkatli değilse bir kelime aynı argümanda iki kere kullanıldığında iki kullanımda da aynı anlama sahip olması gerektiğini düşünebilir. Sıkıntıya neden olan da budur.

Kelime cambazlığı safsatası, tek bir argüman içerisinde aynı kelime veya deyişin farklı anlam ve çağrışımları arasında yanıltıcı bir anlam kayması yapılmasıyla ilgilidir. Bundan dolayı kelime cambazlığı safsatası, bir kelimenin veya deyişin manasında değişiklik olduğu anlamına gelen "kısa süreli bir anlam kaymasının" sonucu olarak ortaya çıkar.[9] Bu yüzden bu safsataya bazen anlamsal kelime cambazlığı da denir. Bu anlam kayması birkaç farklı şeyin sonucu olarak ortaya çıkabilir. Örnek vermek gerekirse:[9]

  • Bir kelimenin temel ve mecazi anlamları arasındaki bir kayma.
  • Bir kelimenin çok anlamlı olmasından dolayı ortaya çıkan anlamsal belirsizlik (bazen sözcüksel belirsizlik olarak da anılır).
  • Farklı anlamlara gelip aynı okunan eş sesli sözcükler veya farklı anlamlara gelip aynı yazılışa sahip olan eş yazımlı sözcükler (Türkçe yazıldığı gibi okunan bir dil olduğu için böyle bir ayrım bulunmuyor ve hepsine "eş seslilik" diyoruz).

Kelime cambazlığı safsatasına sebep olan anlam kayması göze hemen çarpmaz ve üstü kapalıdır. Bunun sebebi, bu safsatanın istemsiz kullanımları söz konusu olduğunda anlam kaymalarının yanlışlıkla olmuş olma ihtimalinin daha yüksek olması, istemli kullanımları söz konusu olduğunda ise retorik anlamda daha etkili olmasıdır.

Not: Kelime cambazlığı safsatası bazen Belirsizlik Safsatası olarak da anılır; fakat bazen de ikisi farklı kavramlar olarak kullanılır. Bu farkın nedeni, kelime cambazlığı safsatası derken özellikle anlam kapalılığına atıfta bulunulması, belirsizlik safsatasından bahsederken ise gramer yapısındaki belirsizlikler gibi diğer belirsizlik biçimlerine de atıfta bulunulmasıdır. Ayrıca bazen kelime cambazlığı safsatası, birçok belirsizlik safsatası çeşidinden biri olarak da sınıflandırılabilir.

Kelime Cambazlığı Safsatasına Örnekler

Kelime cambazlığı safsatasına bir örnek şudur:

  • Öncül: Gıcık müşteriler, adeta baş ağrısıdırlar.
  • Öncül: Aspirin, baş ağrısından kurtulmak konusunda yardımcı olur.
  • Sonuç: Aspirin, gıcık müşterilerden kurtulmak konusunda yardımcı olur.

Burada, kelime cambazlığı safsatasının oluşmasının sebebi, "baş ağrısı" kavramının mecaz anlamdan temel anlama bir kayma yaşamasıdır. Bu örnekte bu oldukça aşikardır. Ancak, kelime cambazlığı safsatası bundan çok daha ustaca yapılabilir. Örneğin:

Senin bilime inancın olduğu gibi, benim de Tanrı’ya inancım var.

Bu örnekte konuşmacı, "inanç"ın benzer ama farklı iki anlamı arasında geçiş yapar. İlki bir şeye güvenmekle, ikincisi ise manevi inanca dayalı dini bir figüre inanmakla ilgilidir (bu konuda daha fazla bilgi almak için buradaki yazımızı ve buradaki yazımızı okuyabilirsiniz).

Tüm Reklamları Kapat

Genel olarak somut kavramlardan bahseden ve az sayıda olası anlamı olan kelimelerin bu safsatada kullanılma ihtimalinin daha düşük olduğuna dikkat edin. Örneğin "aşk" kelimesinin bu safsata için kullanılması “masa” kelimesine kıyasla çok daha olasıdır.

Kelime Cambazlığı Safsatasına Nasıl Cevap Verilir?

Beardsley, şöyle anlatıyor:

Kelime oyunu safsatasıyla baş etmenin yöntemi, farklı anlamları ayırt edip her anlamı ayrı bir terimle yer değiştirmektir. Böylece kelime oyunu ortadan kalkar. Geriye argümanın kendisi kadar çocuksu ve zararsız bir "non sequitur" kalır. 'Yukarı çıkan her şey aşağı inmelidir. Ay yeşil peynirden yapılmıştır. Bu yüzden Ay, aşağı inmelidir.'

Kelime cambazlığı safsatasıyla başa çıkmanın yolu oldukça basittir: Sadece argümanda farklı anlamlarda kullanılan kelimeyi veya ifadeyi bulup bu değişikliğin orijinal argümanı nasıl geçersiz kıldığını göstermeniz gerekir.

Bu değişikliğin oluşturduğu probleme vurgu yapmak için yapabileceğiniz birçok şey vardır:

Tüm Reklamları Kapat

  • Sorunlu terimin kullanıldığı farklı yerler arasındaki anlam farklarını açıklayın.
  • Sorunlu terimin farklı örneklerini, her durumda terimin anlamını doğru şekilde yansıtan eş anlamlı kelimeler veya tanımlarıyla değiştirin.
  • Sorunlu terimin kullanıldığı her yere o terim yerine konuşmacının iletmek istediği anlamlardan yalnızca birini açıkça temsil eden tek bir alternatif terimi koyun.

Unutmayın ki bu safsatanın her kullanımı kasti değildir. Bu yüzden eğer bu şekilde düşünmek için iyi bir sebebiniz yoksa kasti olduğunu varsaymayın.

Hatta bazı durumlarda, yaptıkları yanlış akıl yürütmeyi fark etmelerine yardımcı olmak için safsatayı kullanan kişilerden terimlerin tam anlamlarını açıklamalarını isteyebilirsiniz. Bu, ayrıca argümanla ilgili sorunlara vurgu yapmaya yardımcı olduğu için safsatanın kasti kullanımlarına karşı kullanmak için de etkili bir yol olacaktır.

Not: Bir kimsenin argümanlarının kelime cambazlığı safsatası içerip içermediği konusunda kararsız kaldığınızda "hayırsever yorum ilkesi"ni uygulayın. Bu ilke, bir ifadeyi yorumlarken konuşmacının iletmek istediği anlamın olası yorumlar arasından en iyisi olarak varsayılması gerektiğini söyler.

Kelime Cambazlığı Safsatasını Kullanmaktan Nasıl Kaçınılır?

Kelime cambazlığı safsatasını kullanmaktan kaçınmak için bir terimi bir argüman içinde birden fazla kez kullandığınız zaman, bu terimi her seferinde aynı anlama bağlı kalarak kullanmanız gerekir.

Tüm Reklamları Kapat

Kelime cambazlığı safsatasını kullandığınızdan şüphe ediyorsanız bu safsatayı diğer insanların konuşmalarında ortaya çıkarmak için kullandığınız yöntemlerin aynılarını kendiniz için kullanabilirsiniz. Örneğin terimin yerine eş anlamlı başka bir kelime koymak veya yerine kelimenin tam tanımını koymak gibi.

Kelime Cambazlığıyla Alakalı Kavramlar

Kelime cambazlığıyla ilişkili bazı kavramlar aşağıda kısaca açıklanmıştır. Bu kavramlar kelime oyunlarını anlamanız için çok önemli olmasa da konuyla ilgili daha fazla bilgi sahibi olmak isteyenlerin ilgisini çekebilir.

Laf Salatası

Laf salatası; dilin muğlaklık, hüsnütabir ve çarpıtılmış terimlerin kullanımıyla bilinçli olarak anlaşılmaz hale getirilmesidir:

Şirket, kısa süre önce piyasa performansına dayalı öngörülerini değiştirdi ve bu öngörüler doğrultusunda çalışan sayısını değiştirecek.

Bu, şirkette işlerin beklendiği kadar iyi gitmediğinin ve şimdi de insanları işten atmaya başlayacaklarının üstü kapalı bir söylemidir.

Tüm Reklamları Kapat

Not: Laf salatası terimi (İng: "doublespeak"), George Orwell’in distopyan romanı 1984'te kullanılan aldatıcı dil (İng: "newspeak") ve aynı anda iki zıt fikre inanma (İng: "doublethink") terimlerinin birleşmesinden türetilmiştir.

Dolaylama

Dolaylama (İng: "Circumlocution"); cevap vermekten kaçmak, muğlak olmak veya yanıltmak amacıyla söylenmek istenen şeyi gerekenden fazla kelime kullanarak söylemektir. Örneğin bir siyasetçi bir soruya gerekenden çok daha uzun ve anlaşılmaz bir cevap vererek dinleyenlerin aslında soruya cevap vermediğini anlamasını önlemeye çalışabilir.

Bu yüzden dolaylama kelime cambazlığının bir türü olarak düşünülebilir. Bununla beraber tıpkı kelime cambazlığında olduğu gibi dolaylama da her zaman kötü niyetle yapılmaz. Örneğin insanlar rahat hissetmedikleri bir konu hakkında konuşurken istemsiz olarak gerekenden fazla kelime kullanıp lafı dolandırabilirler.

Kelime Cambazlığı Safsatasıyla Alakalı Kavramlar

Kelime cambazlığı safsatasıyla ilişkili bazı kavramlar aşağıda kısaca açıklanmıştır. Bu kavramlar kelime cambazlığı safsatalarını anlamanız için çok önemli olmasa da konuyla ilgili daha fazla bilgi sahibi olmak isteyenlerin ilgisini çekebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Antanaklaz (Antanaclasis)

Antanaklaz, bir kelimenin veya deyişin aynı cümle içinde her seferinde farklı anlama gelecek şekilde iki kez tekrarlandığı edebi ve retorik bir tekniktir. Antanaklazda ifadeyi mantıksal olarak geçersiz kılmayacak şekilde anlamda açık biçimde bir kayma vardır, bu yüzden kelime cambazlığı safsatasını içermez. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri’nin kurucu babalarından Benjamin Franklin kolonyal birlik çağrısı yaparken şunu söylemiştir:

  • İngilizce: "We must, indeed, all hang together, or assuredly we shall all hang separately."
  • Türkçe: "Birlikte takılmalıyız, yoksa elbette hepimiz ayrı ayrı darağacına takılırız."

İlk durumda "takılmak", beraber olmak veya birlikte olmak anlamına gelirken ikinci durumda asılarak idam edilmek anlamına gelmektedir.

Antanaklaz reklamları daha akılda kalıcı ve çekici yapmak için reklam sloganlarında sıklıkla kullanılır. Örneğin:

  • Şampuan reklamı: "Eğer siz iyi gözükmüyorsanız, biz de iyi gözükmeyiz."

Amfiboloji

Amfiboloji, bir cümlenin gramer yapısından dolayı birden fazla şekilde yorumlanabilmeye açık olmasından kaynaklanan belirsizliktir. Örneğin komedyen Groucho Marx tarafından yapılan ünlü bir şaka, amfibolojiye dayanır:

Tüm Reklamları Kapat

  • İngilizce: "I once shot an elephant in my pajamas. How he got in my pajamas I’ll never know."
  • Türkçe: "Bir keresinde pijamalarımı giymiş bir fili vurmuştum. Pijamalarımın içine nasıl girdiğini asla bilemeyeceğim."

Buradaki belirsizlik, cümlenin İngilizcedeki oluşturulma biçiminden kaynaklanmaktadır. İlk cümle hem filin adamın pijamalarını giymiş olduğu hem de adamın pijamalarını giyerken fili vurduğu şeklinde yorumlanabilir. İkinci seçenek daha mantıklı ve sezgiseldir, bu yüzden seyirciler aslında birinci seçeneğin doğru olduğunu öğrendiklerinde bu durum komik bir etki yaratır. Tabii ki bu örneğin Türkçesindeki anlam ikiliği bu kadar belirgin değildir; hatta virgül kullanımıyla tamamen önlenebilir seviyededir.

Not: Amfiboloji bazen amfiboli olarak da anılır ya da bir argümanı mantıksal olarak geçersiz kıldığı durumlarda amfiboli safsatası da denebilir.

Mizahta Kelime Cambazlığı Safsatası

Kelime cambazlığı safsatası mizahta komik bir etki yaratmak için sıklıkla kullanılır. Örneğin, cinaslar aşağıda olduğu gibi aynı kelimenin farklı anlamlara gelebilmesinden dolayı ortaya çıkan mizahi araçlardır.

Uzaydan gelen bazı güzel uzaylılarla tanıştım ve söylemeliyim ki ayakları gayet yere basan tiplerdi.

Bu, ayakları yere basmak deyiminin hem gerçekçi ve sağduyulu olmak anlamına gelmesi hem de uzaylıların dünyaya gelmelerinden dolayı ayaklarının yere basması ikiliğine dayanan bir cinastır.

Tüm Reklamları Kapat

Çarpıtma

Mantık olarak çarpıtma; birisi bir argümanda kullanılan terimi, o argümanda kullanılan anlamından başka bir anlamda kullanarak o argümana saldırınca ortaya çıkar. Bu, aşağıdaki Thinking Straight alıntısında açıklanmıştır:[8]

İki kişiyi içeren özel bir kelime cambazlığı türü vardır: Buna “çarpıtma” diyeceğiz. Tartışma, birinin belli bir sonucu savunduğu ve diğerinin de buna karşı çıktığı bir konuşmadır. Diyelim ki A kişisi bir ifadesini bir terim kullanarak savunuyor ve B kişisi o terimi başka bir anlamda kullanarak bu argümana karşı çıkıyor. Bu durumda B kişisi o terimi çarpıtıyordur.

Dolayısıyla çarpıtma, karşıt fikrin saptırılmış haline saldırmayı da içerdiğinden bir çeşit "Korkuluk (Saman Adam) Safsatası" olarak da görülebilir.

Beyaz At Diyaloğu

"Beyaz at, bir at olmadığında" lafı, Çin felsefesinde bir paradokstur. Bu paradoks, beyaz bir atın bir at olmadığını söylemenin ne kadar doğru olduğunu irdeler.

Bu ifade bir paradoks gibi görülüyor çünkü beyaz bir atın bir at olmadığını söylemek hiç mantıklı görünmüyor. Olası açıklamalardan birisi, bu paradoksun “olmak” kelimesinin farklı anlamlarını kullanan bir kelime oyunu safsatası olmasıyla ilgilidir.[10] "Olmak" kelimesinin bu bağlamda iki farklı anlamı vardır ve ikisi de bizi farklı sonuçlara götürür:

Tüm Reklamları Kapat

  • "Olmak", bir "X" grubunun üyesi olmak anlamına gelebilir. "Olmak"ın bu anlamı seçildiğinde, “Beyaz at bir at değildir” ifadesi yanlış olur çünkü beyaz at, tüm atlar grubunun üyesidir.
  • "Olmak", "X"'in kendisi olmak veya özdeşi olmak anlamına gelebilir. "Olmak"ın bu anlamı seçildiğinde ise bu ifade doğru olur çünkü beyaz at ve at özdeş kavramlar değildir. At kelimesi örneğin siyah ve sarı atları da kapsayan daha genel bir kavramdır.

Çoğu insan içgüdüsel olarak ilk yorumu seçer ve bu ifadenin yanlış olduğu kanaatine varır. Oysaki bu ifadenin doğru olduğunu ifade eden kişi, daha az içgüdüsel olan diğer yorumun da mümkün olabileceğine dikkat çeker.

Dört Terim Safsatası

Dört terim safsatası, kategorik bir kıyasın mantığını geçersiz kılacak şekilde üç yerine dört kategorik terim kullanılarak yapılması durumunda ortaya çıkan mantıksal bir safsatadır. Örneğin üç kategorik terimli sağlam bir kıyas şu şekildedir:

  • Öncül 1: Tavuklar kuştur.
  • Öncül 2: Kuşlar yumurtlar.
  • Sonuç: Tavuklar yumurtlar.

Buradaki üç kategorik terim; "kuşlar", "tavuklar" ve "yumurtlamak"tır. Dördüncü bir terim eklemek kıyası geçersiz kılar; çünkü sonuç öncüllerden mantıksal olarak türetilemeyecek bir hal alır. Bu, örneğin "köpek" terimini eklediğimiz zaman şu şekilde görünür:

  • Öncül 1: Tavuklar kuştur.
  • Öncül 2: Kuşlar yumurtlar.
  • Sonuç: Köpekler yumurtlar.

Genellikle bu safsata bu kadar belirgin olmaz ve kelime cambazlığı safsatasının sonucu olarak ortaya çıkar. Üç terimden birisi iki farklı anlamla kullanıldığı zaman bu durum dördüncü bir kategorik terim oluşturarak kıyası geçersiz hale getirir. Örneğin:

Tüm Reklamları Kapat

  • Öncül 1: Her insanın yaşam hakkı vardır.
  • Öncül 2: Edebiyat yaşamın kendisidir.
  • Sonuç: Her insanın edebiyat hakkı vardır.

Burada bu argüman açıkça geçersizdir; çünkü "yaşam" iki anlamda kullanılmıştır. İlk öncülde kişinin fiziksel varlığını sürdürebilmesinin güvencesini oluşturan insan hakkından bahsedilirken ikinci öncülde bedensel ve ruhsal olarak deneyimlediğimiz hayattan bahsedilir.

Not: Bu safsata bazen quaternio terminorum veya kelime cambazlığı safsatası sonucunda ortaya çıktığı zaman, belirsiz orta terim safsatası olarak da anılır. Tabii bu terimin illaki ortadaki terim olmasına gerek yoktur.

Özet ve Sonuç

  • Kelime cambazlığı yapmak, başkalarını kandırmak veya belli bir duruş sergilemekten kaçınmak amacıyla muğlak ve belirsiz konuşmaktır.
  • Kelime cambazlığına; kelime cambazlığı yapan kişiden söylediklerini ne anlama geldiğine açıklık getirmelerini, yalnızca konuyla alakalı bilgileri vermeye özen göstermelerini veya belli bir duruş göstermelerini istemek gibi çeşitli yollarla karşılık verebilirsiniz.
  • Kelime cambazlığı safsatası bir kelimenin farklı anlamlarını, onları içeren argümanı hatalı kılacak şekilde değiştirmeyi içeren bir mantıksal safsatadır.
  • Örneğin "Her istediğimi söylemeye hakkım var, yani bunu yapmakta haklıyım." cümlesi yanıltıcıdır çünkü “hak” kelimesi iki farklı anlamda kullanılmıştır: İlkinde, bir şeyi yapmak konusunda izinli olmak, ikincisinde, bir şeyin ahlaki olarak iyi olması anlamında.
  • Kelime cambazlığı safsatasına; sorunlu terimin kullanımındaki anlam kaymasının ifadeyi nasıl geçersiz kıldığını göstererek ve sorunlu terimin kullanıldığı her yere o terim yerine konuşmacının iletmek istediği anlamlardan yalnızca birini açıkça temsil eden tek bir alternatif terimi koymak gibi ek tekniklerle karşılık verebilirsiniz.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
29
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/01/2023 00:25:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11126

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kuvvet
İklim Değişimi
Yanlış
Hominid
Ölümden Sonra Yaşam
Müzik
Sinek
Dişler
Ara Tür
İnsanlık
Bakteri
Tehlike
Veri
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Anksiyete
Duygu
Antikor
Balık Çeşitliliği
Koruma
Biyokimya
Hızlı
Tüyler
İnsan
Böcek
Enzim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Kelime Cambazlığı Safsatası: Sadece Laf Ebeliği ve Dalavere ile Argüman Kazanmaya Çalışmak.... (7 Kasım 2021). Alındığı Tarih: 31 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11126
Shatz, I., Bakırcı, Ç. M., Erdönmez, . (2021, November 07). Kelime Cambazlığı Safsatası: Sadece Laf Ebeliği ve Dalavere ile Argüman Kazanmaya Çalışmak.... Evrim Ağacı. Retrieved January 31, 2023. from https://evrimagaci.org/s/11126
I. Shatz, et al. “Kelime Cambazlığı Safsatası: Sadece Laf Ebeliği ve Dalavere ile Argüman Kazanmaya Çalışmak....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 07 Nov. 2021, https://evrimagaci.org/s/11126.
Shatz, Itamar. Bakırcı, Çağrı Mert. Erdönmez, . “Kelime Cambazlığı Safsatası: Sadece Laf Ebeliği ve Dalavere ile Argüman Kazanmaya Çalışmak....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 07, 2021. https://evrimagaci.org/s/11126.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.