Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Zırvalık Saptama Gereçleri: Carl Sagan'ın Saçmalık Yok Etme ve Eleştirel Düşünce Kuralları

Zırvalık Saptama Gereçleri: Carl Sagan'ın Saçmalık Yok Etme ve Eleştirel Düşünce Kuralları Sciencey Quotes
11 dakika
14,022

Bir kozmik bilge, doymak bilmez bir okur, umutsuz, romantik ve parlak filozof... Carl Sagan çok şeyler oldu. Ama her şeyden öte, şüphecilik ve açıklık arasında hayati bir denge ustası, akıl ve sağduyunun çağımızdaki en büyük koruyucusu olmayı sürdürüyor. Bizlere bilim ve maneviyat üzerine sonsuza dek sürecek bir meditasyon sunan ve ölümünden sadece birkaç ay önce yayınlanan kitabi Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark (Perili Dünya: Karanlıkta Bir Mum Olarak Bilim) adlı kitabında Sagan toplumun en arsız yalanları ve çirkin propaganda karşısında dahi akıl yolundan ayrılmadan ilerleyebilmenin sırlarını paylaşıyor. 

“Zırvalık Algılamanın İnce Sanatı” başlıklı bir bölümde Sagan medyumlardan dinsel bağnazlığa ve özellikle “bilimde nesnelliğe yönelik popüler tutuma sinsi bir bozulma getirdiğini” ve “alıcılarının zekasına yönelik bir aşağılamayı ele verdiğini” düşünerek hiç itibar etmediği bilim insanlarının para karşılığı ürün reklamı yapması gibi kolay etkilenebildiğimiz birçok aldatma çeşidini dile getiriyor. Ancak kendini beğenmişliğin fildişi kulesinden vaaz vermektense Sagan meseleye en hassas noktadan yaklaşıyor – anne ve babasını henüz kaybetmiş olmasından yola çıkarak öbür dünyada yeniden bir araya gelmenin çok insanca cezbediciliğini ifade ediyor ve bu masallara inanmanın bizi aptal ya da kötü insanlar yapmadığını, sadece bunlara karşı doğru savunma gereçleri ile kendimizi donatmanın gerekliliğini hatırlatıyor. 

Tüm Reklamları Kapat

Eğitimleri sayesinde bilim insanları Sagan'in “zırvalık saptama gereçleri” adını verdiği, aklı yalanların etkisine karşı sağlamlaştıran bir bilişsel gereçler ve teknikler kümesi ile donatılırlar:

Bu teçhizat üzerinde düşünülmesi gereken her yeni bir fikir için ortaya çıkarılır. Eğer bu yeni fikir teçhizat takımımızdaki gereçlerle yaptığımız incelemeden sağlam çıkarsa ona sıcak ancak geçici bir onay veririz. Niyetiniz buysa, sizi ne kadar rahatlatacağını bilseniz dahi zırvalıkları yutmak istemiyorsanız bunu önlemek mümkün: elimizde denenmiş ve doğrulanmış bir yöntem bulunmakta.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak Sagan'a göre bunlar sadece bilimin gereçleri değiller – sağlıklı bir şüpheciliğin gündelik yaşama da ayni sıklıkta ve gereklilikte uyarlanabilecek paha biçilmez gereçleri bunlar aynı zamanda. Bu yöntemleri benimseyerek aptalca hilekarlıklara ve kasıtlı güdümlemelere karşı kendimizi koruyabiliriz. Sagan bu gereçlerden dokuzunu bizlerle paylaşıyor:

1. Olanaklı olduğu sürece “gerçekler” bağımsız olarak doğrulanabilmelidirler.

2. Tüm bakış açılarının bilgili savunucuları arasında eldeki kanıtlar üzerine bir tartışma teşvik edilmelidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

3. Yetkililere dayandırılan görüşler fazla ağırlık taşımaz – “yetkililer” geçmişte hatalar yaptılar ve gelecekte de yapacaklar. Belki bunu söylemenin daha iyi yolu bilimde yetkililerin değil en fazla uzmanların olduğudur.

4. Birden fazla varsayım ortaya atın. Açıklanacak bir şey varsa bunun açıklanabileceği bütün farklı yolları düşünmeye çalışın. Sonra da her bir seçeneği yöntemsel yoldan çürütecek testler düşünün. Bu “çoklu çalışma varsayımları” arasında, Darwin seçilimi ile çürütülmeye en fazla ayak direyip ayakta kalan varsayım, doğru yanıt olma konusunda ilk hoşunuza giden fikre göre çok daha fazla şansa sahiptir.

5. Sırf kendinizin olduğu için herhangi bir sava fazla bağlanmamaya çalışın. Bu sadece bilgiye ulaşmada bir ara duraktır oysa. Kendinize bu fikri neden sevdiğinizi sorun. Diğer seçeneklerle adilce karşılaştırın. Reddetmek için gerekçeler bulmaya çalışın. Siz bulamazsanız başkaları bulacaktır.

6. Ölçün, biçin, nicelendirin. Açıklamaya çalıştığınız her neyse onun bir ölçüsü, ona ilintilendirilebilecek sayısal bir nicelik varsa bu rakip savlar arasında daha iyi bir ayrıştırma yapmanızı sağlayacaktır. Muğlak ve niteliksel olan, birçok açıklamaya da açık olur. Elbette ki yüzleşmek zorunda olduğumuz birçok niteliksel konuda da aranacak gerçekler vardır, ancak bunları bulmak çok daha zordur. 

7. Bir tezler zinciri varsa zincirdeki öncüller de dahil her halka çalışmalıdır – sadece çoğunluğu değil.

Tüm Reklamları Kapat

8. Occam'ın Usturası: Bu pratik ve kullanışlı kural bizi eldeki verileri aynı derecede iyi açıklayabilen iki sav ile karşılaştığımızda bunlardan basit olanını seçmeye zorlar. 

9. Her zaman savınızın en azından ilkesel olarak yanlışlanabilirliğini sorgulayın. Denenemeyen ya da yanlışlanamayan önermelerin fazla bir değeri yoktur. Bütün Evrenin ve içindeki herşeyin çok daha büyük bir Evren içinde sadece bir temel parçacık, tutun ki bir elektron, olduğu müthiş fikrini düşünün. Kendi evrenimizin dışından hiçbir şekilde bilgi alamayacak isek bu fikir çürütülemez bir fikir olmaz mı? İddiaları soruşturabilmelisiniz. Kökleşmiş şüphecilere sizin mantığınızı izleme, deneylerinizi tekrarlama ve ayni sonuçları alıp alamayacaklarını görme sansı verilmelidir. 

Bu yararlı gereçleri öğrenmek kadar önemli olan bir başka şey de sağduyu yolundaki en yaygın tuzaklardan sakınabilmektir. Toplumun buna en duyarlı olduğu noktayı hatırlatan Sagan şöyle yazıyor:

Bilgiye yönelik bir iddiayı değerlendirirken yapmamız gerekenleri öğretmesinin yanında her iyi zırvalık saptama teçhizatı bize ayni zamanda yapmamamız gerekenleri de öğretebilmelidir. Böylece bizim mantıkta ve söylemde en tehlikeli yanılgıları tanımamıza yardımcı olacaktır. Din ve siyasette bunların birçok örneği görülebilir, zira bu konularla uğraşanlar çoklukla iki çelişkili önermeyi birden doğru göstermek zorunda kalırlar. 

Tüm Reklamları Kapat

Çoğu belirsizliğe karşı duyduğumuz süreğen rahatsızlıkta kök salmış bu yanlışların yirmi en yaygın ve tehlikeli olanına karşı herbirine örnekler de vererek bizi uyarıyor Sagan:

1. Ad hominem – Latince “kişiye”. Konuya değil de tartışana saldırmak. (Örnek: Saygıdeğer Dr. Smith bilinen bir köktendinci olduğundan evrime olan itirazlarını ciddiye almamıza gerek yoktur).

2. Yetkiliye dayandırılan savlar (Örnek: Başkan Richard Nixon yeniden seçilmelidir çünkü kendisinin Güneydoğu Asya'daki savaşı sona erdirmek için gizli bir planı var – ancak plan gizli olduğundan seçmenin planın kendisini değerlendirme sansı yoktu; tüm savunma Nixon'a güvenmek üzerine kurulmuştu çünkü o Başkandı: görüldü ki bu da bir hata idi)

3. Kötü sonuçlara dayandırılan savunma (Örnek: Cezalandıran ve ödüllendiren bir Tanrı olmalıdır, zira böyle bir Tanrı yok olsa idi toplum tamamen kanunsuz ve tehlikeli, hatta belki yönetilemez olurdu. Ya da: Kamuoyunca çok konuşulan filanca cinayet davasında sanık suçlu bulunmalıdır; yoksa bu diğer erkekleri de karılarını öldürmeye teşvik anlamana gelecektir)

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Kütleçekim: Ağır Bir Konu Üzerine Kısa Gezinti

Doğanın dört temel kuvvetinden biri olan kütleçekim belki de en anlaşılmaz fakat en içli dışlı olduğumuz kuvvettir. Tanınmış fizikçi Anthony Zee, anne karnında olduğumuz zamanlardan bugüne her daim farkında olduğumuz kütleçekim üzerine kısa bir giriş niteliği taşıyan bu kitabında, Albert Einstein’ın genel görelilik kuramını merkezine alıyor. Einstein’ın uzay zamanın dalgalanabildiği şeklindeki cesur önermesinden ilham alan Zee, kütleçekim dalgalarıyla başladığı yolculuğuna uzayzaman bükülmesi, kara delikler ve Hawking ışıması ile devam ediyor. Zee kitabında kütleçekim kuramının gidebildiği yere kadar gidiyor ve okurları kuantum kütleçekiminin uzlaşmazlığı ve kara madde ile kara enerjinin gizemiyle baş başa bırakıyor.

  • Çevirmen: Tonguç Rador
  • İlk Yayın Tarihi: 22.05.2019
  • Baskı Sayısı: 2. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 182
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 13.5 x 21 cm
  • ISBN: 9786058067820
Devamını Göster
₺45.00
Kütleçekim: Ağır Bir Konu Üzerine Kısa Gezinti

4. Cehalete başvurmak – yanlışlığı gösterilmemiş bir şeyi doğru kabul etmek, ya da tersi (Örnek: UFO'ların yeryüzünü ziyaret etmediğine dair sağlam hiçbir delil bulunmamaktadır, dolayısıyla UFO'lar gerçektir – öyleyse Evrenin başka yerlerinde de uygarlıklar vardır Ya da: Yetmiş kazilyon tane daha başka dünya var olabilir, ancak bunların hiçbirinde yeryüzünde ulaştığımız ahlak seviyesine erişildiği bilinmemektedir, öyleyse biz hala Evrenin merkeziyiz.) Bu belirsizliğe karşı duyulan sabırsızlık şu ifade ile eleştirilebilir: delil yokluğu yokluğun delili demek değildir. 

5. Duruma özel bahane bulma, genelde söylemsel yönden oldukça sorunlu bir durumu kurtarmak için (Örnek: Bağışlayıcı bir Tanrı nasıl olur da sırf emirlere rağmen bir kadın bir erkeği bir elma yemeye ikna etti diye gelecek tüm kuşakları acı çekmeye mahkum eder? : Duruma özel bahane: Serbest İrade Öğretisi'nin inceliğini kavrayamayorsun. Ya da: Nasıl olur da ayni Kişi'de her biri eşit derecede tanrı özelliğinde olan bir Baba, bir Oğul ve bir Kutsal Ruh vücut bulur? Duruma özel bahane: Kutsal Üçlemenin Gizemi'ni anlamıyorsun. Ya da: Nasıl olur da Tanrı her biri kendi yolunda sonsuz iyilik ve şefkate tembihlenmiş Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam dini müritlerinin bunca zamandır bu kadar çok zulüm islemesine göz yumar? Duruma özel bahane: Yine Özgür İrade'yi anlamıyorsun. Hem zaten Tanrı'nın yöntemleri hep gizemlidir)

6. Döngüsel nedensellik, yanıtı varsaymak diye de adlandırılır (Örnek: Şiddet suçlarını azaltmak için ölüm cezası uygulamalıyız. Pekala, ölüm cezası uygulandığında şiddet suçları gerçekten azalıyor mu? Ya da: Borsa dün bazı teknik ayarlamalar ve yatırımcıların kar satışları yüzünden düştü – peki bu “ayarlamalar” ve kar satışlarının nedensel rolü üzerine bağımsız bir kanıt var mı; bu sözde açıklama herhangi birşey öğrenmemizi sağladı mı?)

7. Gözlemsel seçim, lehte olan koşulları sıralamak diye de adlandırılır, ya da filozof Francis Bacon'ın tanımladığı sekliyle isabetleri sayıp ıskaları unutmak (Örnek: Bir ülke yetiştirdiği Devlet Başkanları ile övünür ama seri katilleri konusunda sessizdir)

8. Küçük sayılarla istatistik yapmak – gözlemsel seçimin yakın akrabası (Örnek: “Her beş kişiden birinin Çinli olduğu söyleniyor. Bu mümkün olabilir mi? Ben yüzlerce insan tanıyorum ve hiçbiri Çinli değil. Saygılarımla.” Ya da: “Zarda üst üste üç kez yedi attım. Bu aksam kaybetmem imkansız.”)

9. İstatistiğin doğasını yanlış anlamak (Örnek: Başkan Dwight Eisonhower'ın Amerikan halkının tam yarısının ortalamanın altında zekaya sahip olduğunu öğrendiğinde ifade ettiği şaşkınlık ve panik)

10. Tutarsızlık (Örnek: Muhtemel bir askeri rakibin yapabileceklerinin en kötüsü için önlem alırken çevresel tehlikeler üzerine bilimsel tahminleri “kanıtlanmadıkları” gerekçesiyle ve tasarruf adına görmezden gelmek. Ya da: Eski Sovyetler Birliği'ndeki yaşam süresi beklentisinin düşmesini komünizmin yıllar önceki yanlışlarına bağlamak, ama ABD'de su anda büyük endüstri devletleri arasında en yüksek düzeyde olan bebek ölüm oranlarını kapitalizmin yanlışlarına bağlamamak. Ya da: Evrenin gelecekte sonsuzluğa kadar varolacağını mantıklı görürken geçmişte de sonsuz sure varolma olasılığını saçma görmek)

11. Non sequitur – Latince “birbirini tutmuyor” (Örnek: Ulusumuz hakim olacak, çünkü Tanrı büyük. Ancak neredeyse tüm uluslar buna inanır; Almanca'da da “Gott mit uns” şeklinde söylenir). Non sequitur yanılgısı içinde olanlar çoğu zaman diğer seçenekleri görmeyi becerememişlerdir sadece.

12. Post hoc, ergo propter hoc – Latince “sonradan olmuştur, o yüzden sonucudur” (Örnek: Manila Başpiskoposu Jaime Cardinal Sin: “Bildiğim 26 yaşında bir kadın 60 gösteriyor çünkü [doğum kontrol] hapları alıyor.” ya da: Kadınlar oy vermeye baslamadan önce nükleer silahlar yoktu)

13. Anlamsız soru (Örnek: Dayanılamaz bir güç hareket ettirilemez bir nesneyle karşılaştığında ne olur? Dayanılamaz bir güç varsa hareket ettirilemez nesneler yoktur, ya da tersi)

Tüm Reklamları Kapat

14. Hariç tutulan orta, ya da yanlış ikilik – aralıksız bir seçenekler dizisinde sadece iki noktayı göz önüne almak (Örnek: Tabii, tut onun tarafını; kocam hep mükemmel, hep ben yanlışım.” Ya da: “Ülkeni ya seversin, ya da nefret edersin.” Ya da: “Çözümün bir parçası değilsen sorunun bir parçasısın demektir.”)

15. Kısa vade / uzun vade ikiliği – “hariç tutulan orta” yanılgısının bir alt kümesi, ama o kadar önemli ki dikkat çekmesi için ayrıca ele aldım (Örnek: Dengesiz beslenmiş çocukları beslemek ya da okul öncesi çocukları eğitmek gibi programlara mali kaynak ayıramayız. Acilen sokaklarımızdaki suç oranını düşürmeliyiz. Ya da: Bu kadar buyuk bir bütçe açığı varken neden uzayı keşfetmekle ya da temel bilimlerle uğraşalım?)

16. Kaygan yokuş, hariç tutulan orta ile akraba (Örnek: Hamileliğin ilk haftalarında kürtaja izin verirsek doğmak üzere olan bebeklerin öldürülmesini engellememiz de olanaksızlaşır. Ya da tam tersi olarak: Devlet kürtajı dokuzuncu ayında bile yasaklayabilirse çok yakında ana rahmine düşme anında bile vücutlarımızla ne yapmamız gerektiğine karışmaya başlayacaktır)

17. Bağıntı ile nedenselliği birbirine karıştırmak (Örnek: Bir ankete göre eşcinsellik üniversite mezunları arasında eğitimsizlere göre daha yaygın, demek ki eğitim insanları eşcinsel yapıyor. Ya da: Ant dağlarındaki depremler Uranüs'ün en yakın olduğu zamanlarla bağdaşıyor; demek ki – daha yakın ve daha büyük bir gezegen olan Jüpiter ile böyle bir bağıntı hiç bulunamamış olmasına rağmen – depremlere Uranüs neden oluyor)

Tüm Reklamları Kapat

18. Çöpten adam – bir fikri karikatürize edip daha kolay saldırılabilir hale getirmek (Örnek: Bilim insanları canlıların tamamen şans eseri ortaya çıktıklarını varsayıyorlar – Darwinciliğin en temel öngörüsü olan doğanın işleyeni alıp islemeyenden kurtularak yavaş yavaş ilerlediğini kasten gözardı eden bir ifade. Ya da – ayni zamanda bir kısa vade / uzun vade yanılgısı olan – çevreciler tatlısu levrekleri ya da benekli baykuşlara insanlardan daha fazla değer veriyorlar)

19. Kanıt gizleme, ya da yarı-gerçekler (Örnek: Başkan Reagan'a düzenlenen suikast teşebbüsü Zerin'e şaşırtıcı derecede doğru ve üzerinde çok konuşulan bir “kehanet” televizyonda yayınlandı; ancak – önemli bir detay – olaydan önce mi, sonra mi kaydedilmişti? Ya da: Her ne kadar yumurtaları kırmadan omlet yapmak mümkün değilse de hükümetin bu ihlalleri bir devrimi gerekli kılıyor. Tamam, ama bu devrimde önceki rejimden daha fazla insan öldürülme olasılığı var mı? Diğer devrimlerden edinilen deneyimler hangi doğrultuda? Baskıcı rejimlere karşı yapılan tüm devrimler istenilir ve halkın yararına devrimler mi?

20. Sinsi laflar (Örnek: ABD Anayasası'nda belirlenen güçler ayrılığı ilkesine göre Amerika Birleşik Devletleri, Kongreden bir havas ilanı çıkmadan savaşa giremez. Öte yandan, Başkanlara savaşın yönetimi ve dış politikanın denetimi yetkisi verilmiştir ve bunlar da kendilerini yeniden seçtirmek icin oldukça güçlü gereçlerdir. Bu yüzden her iki partiden Başkanlar da bayrağı sallayıp savaşlar uydurmaya, savaşı da başka isimlerle adlandırmaya - “güvenlik hareketleri,” silahlı baskın,” “önleyici tepki saldırısı,” “etkisizleştirme,” “Amerikan çıkarlarını korumak,” ve “Adil Gerekçe Operasyonu” gibi bir dolu “operasyon” – heveslenebilirler. Savaşa takılan bu örtmece isimler dilin siyasi amaçlar için yeniden icat edilmesine güzel örneklerdir. Tallyrand der ki: “Siyasetçinin önemli yeteneklerinden biri de eski isimleriyle halkta nefret uyandıran kurumlara yeni isimler bulmaktır”)

Sagan bölümü gerekli bir tekzip ile kapatır:

Diğer tüm gereçler gibi zırvalık saptama gereçleri de suistimal edilebilir, yeri dışında uygulanabilir, hatta ve hatta düşünceye karşı ezberci bir seçenek olarak da kullanılabilir. Ancak akıllıca kullanıldığında çok büyük bir fark yaratacaktır – en başta da başkalarına sunmadan önce kendi fikirlerimizi değerlendirirken.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
6
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: BrainPickings | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 11:28:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1919

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Nükleotit
Kartal
Kütleçekimi
Sıvı
Tercih
Matematik
Oyun Teorisi
Damar
Botanik
Zehir
Manyetik
İklim Değişikliği
Teori
Diyabet
Radyasyon
Zaman
Sinir Hücresi
Göğüs
Yaşlılık
Komplo Teorisi
Yavru
Analiz
Jeoloji
Beslenme Bilimi
Dışkı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Ayöz, et al. Zırvalık Saptama Gereçleri: Carl Sagan'ın Saçmalık Yok Etme ve Eleştirel Düşünce Kuralları. (29 Ocak 2014). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1919
Ayöz, S., Bakırcı, Ç. M. (2014, January 29). Zırvalık Saptama Gereçleri: Carl Sagan'ın Saçmalık Yok Etme ve Eleştirel Düşünce Kuralları. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/1919
S. Ayöz, et al. “Zırvalık Saptama Gereçleri: Carl Sagan'ın Saçmalık Yok Etme ve Eleştirel Düşünce Kuralları.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Suat Ayöz, Evrim Ağacı, 29 Jan. 2014, https://evrimagaci.org/s/1919.
Ayöz, Suat. Bakırcı, Çağrı Mert. “Zırvalık Saptama Gereçleri: Carl Sagan'ın Saçmalık Yok Etme ve Eleştirel Düşünce Kuralları.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Suat Ayöz. Evrim Ağacı, January 29, 2014. https://evrimagaci.org/s/1919.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.